ارزشیابی چیست و چگونه صورت میگیرد؟

تعریف ارزشیابی[1] 

مانند سایر واژه های علوم تربیتی ، در خصوص مفهوم ارزشیابی توافق کامل وجود ندارد.

ال.ج. کرونباخ[2] (1962) ارزشیابی را به عنوان “گردآوری و کاربرد اطلاعات به منظور اخذ تصمیم در برنامه آموزشی ” می داند(رادمنش،1389).

منظور کرانباخ از برنامه آموزشی، طیفی وسیع است که از مجموعه ای از مواد و فعالیت های آموزشی توزیع شده در سطح کشور تا تجارب آموزشی یک فراگیر واحد را در بر می گیرد(ولف[3]،1381).

واژه ارزشیابی به معنای یافتن ارزش هاست. یافتن آنچه نه در زمان محدود، بلکه در فرآیند آموزش و تلاش برای یادگیری و آموختن حاصل می شود(رستگار،1382).

دفیلیپس[4] (1960) بیان می کند که ارزشیابی یعنی “سنجش ارزش یک برنامه آموزشی برای میزان تاثیر و سودمندی آن ” تاکید می کند که ” ارزشیابی برنامه های آموزشی باید میزان اندازه گیری شود ” نه چیزهایی که در حین آموزش فرا گرفته اند(هومن،1380).

ارزشیابی عبارت است از جمع آوری اطلاعات از آموخته های دانش آموزان و قضاوت در مورد حدود آن آموخته ها، بنابراین، اولا ارزشیابی یک فرایند است و نه فراورده و می دانیم هر فرایندی زمان بر است درحالی که امتحان مرسوم و سنتی چنین ویژگی را ندارد (ادیب نیا،1388).

در دهه پایانی قرن بیستم و آغاز قرن بیست و یکم ،ارزشیابی آموزشی را می توان به مفهوم جست وجوی منظم برای قضاوت یا توافق درباره ارزش یا اهمیت یک پدیده آموزشی (برنامه،فعالیت،…) به منظور بهبودی آن در جهت کاهش فاصله میان نتایج جاری و نتایج مطلوب، تعریف کرد(بازرگان،1388).

استافل بیم[5] تعریفی ارائه نموده و آن اینکه : ارزشیابی فرایند تعیین کردن، بدست آوردن و فراهم ساختن اطلاعات مفیدی برای قضاوت در تصمیم گیری است ( قره داغی،1389).

در فرهنگ تعلیم و تربیت، تالیف ” کارتر[6]، دی[7]، گود[8] ” از واژه ارزشیابی یا ارزیابی چنین تعریفی ارایه شده است: فرایند تحقیق و تبیین یا قضاوت و داوری درباره ارزش یا مقدار چیزی.

مطلب مشابه :  بازخورد و انواع آن از دیدگاه روانشناسی

بنابراین می توان ارزشیابی را اینگونه تعریف کرد: ارزشیابی عبارت است از آزمودن و داوری درباره ارزش، کیفیت، اهمیت، میزان درجه و یا شرایط یک پدیده بر اساس یک یا چند معیار(همان منبع).

 

اهمیت و ضرورت ارزشیابی

ارزشیابی در مفهوم جدید، جزئی از فرایند تعلیم و تربیت و وسیله مناسبی برای اصلاح هدف ها، برنامه ها و شیوه های تدریس شناخته شده است. ارزشیابی ، عامل مهمی است که معلم و دانش آموز را در دسترسی مطمئن به     هدف های تربیتی کمک می کند و با نشان دادن نقاط ضعف فرایندهای تدریس و یادگیری ، موجبات اصلاح و بهبود به موقع آنها را فراهم  می سازد.

اهمیت ارزشیابی را می توان از دو دیدگاه یا منظر مورد بررسی قرار داد. این دو دیدگاه عبارتند از:

  1. از منظر معلم :
  • اشکالات و نواقص موجود در طرح درس، از نقطه نظر هدف ها ، محتوا ، روش ها ، مواد و وسایل آموزشی و عناصر دیگر آشکار می گردد.
  • میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و آمادگی آنها برای آموزش های بعدی روشن می گردد.
  • کارآیی تدریس معلم مشخص می گردد.

 

  1. از منظر دانش آموز :
  • چنانچه ارزشیابی به نحو مطلوب انجام شود، مستقیما در بهبود چگونگی یادگیری دانش آموزان تاثیر می گذارد.زیرا ارزشیابی ، برای افزایش دقت و تلاش شاگردان و همچنین آگاهی از پیشرفت تحصیلی آنها، ابزار بسیار موثری است.
  • دانش آموزان به وسیله ارزشیابی ، به جنبه های مثبت و منفی یادگیری خود پی برده و با راهنمایی معلم ، در جهت توسعه جنبه های مثبت و رفع نارسایی های آموزشی خود کوشش خواهند کرد.
  • نتایج ارزشیابی ، دانش آموزان را به خودشناسی که یکی از اهداف مهم تعلیم و تربیت و عامل موثری در تصمیم گیری های آگاهانه است،رهنمون می گردد( رادمنش،1389).
مطلب مشابه :  راه های رسیدن به همدلی

 

ارزشیابی کمی[9] و ارزشیابی کیفی[10]:

 

هرچند ارزشیابی به خودی خود که با ارزش و فایده سروکار دارد امری کیفی است. اما با مرور بر ادبیات ارزشیابی با اصطلاحات ارزشیابی کمی و کیفی مواجه می شویم. متغیر کمی قابل اندازه گیری درسطوح است و اعداد ریاضی برای آن بکار می رود. اما متغیر کیفی درحد مقیاس اسمی یا رتبه ای عدد می پذیرد. به تبع داده های گرد آوری شده به مقوله کمی و کیفی اختصاص می یابد. داده های کمی مقیاس فاصله ای یا نسبی را می پذیرد اما داده های کیفی کمتر مبتنی بر اندازه گیری دقیق است و ازطریق توضیح  و تشریح موضوع اطلاعات را در اختیار    می گذارد. حجم اطلاعات نهفته در داده های کمی و کیفی متفاوت است،  داده های کمی حجم بیشتری از اطلاعات را در قالب عدد  و رقم می فشرد و تلخیص می سازد. اما داده های کیفی اطلاعات فراوانی را به صورت کمتر دستخورده و کمتر عددی در اختیار می گذارد.

داده های کیفی درقالب مفاهیم و واژه ها ارائه می شود و تحلیل آنها کمتر بر عدد متکی است و بیشتر از مفاهیم کلیدی ارزش گذاری و قضاوت برخوردار است. ابزار     جمع آوری داده های کمی معمولا آزمون های عینی یا استاندارد با پاسخ هایی از قبل تعیین شده است. اما داده های کیفی از طریق ابزارهایی مثل پرسش نامه ، نگرش سنج ها ، روش مصاحبه ای ، مشاهده ای ، واقعه نگاری و گزارش های روزانه گرد آوری می شود (فراهانی،1383).

 

[1] Evaluation

[2] L.j.Cronbach

[3] Wolf

[4] Philips

[5] Staffle Beam

[6]Carter

[7] Day

[8] Goud

[9] Quantitative Evaluation

[10] Qualitative Evaluation