فن بیان چیه؟

حتما واسه شمام این سؤال پیش اومده که چه جوری یک سخنران، توانایی فوق العاده ای در قانع کردن بقیه داره یا یک تبلیغ سیاسی چه جوری می تونه بر رأی بیشتر آدما تأثیرگذار باشه؟ فن بیان یا هنر متقاعدسازی بقیه با کلمات، راز پنهون در موفقیت سخنرانیا و تأثیرگذاره. همراه ما باشین، در این مقاله می خواهیم بفهمیم فن بیان چیه؟

 

بلاغت یا فن بیان، هنر باستانی و علم قانع کردن دیگرانه. متأسفانه در قرن بیست و یکم، این هنر از ارتباطات روزانه فاصله گرفته. با وجود این، چه بخوایم چه نخواهیم همه فعالیتای بشری، مربوط به فن بیان هستن.

فن بیان، واقعا انتخاب راه حلا و رویکردهایی واسه ایجاد رابطه با دیگرانه. این رابطه ممکنه نوشتاری، گفتاری و حتی دیداری و شنیداری باشه. زمانی که ما با قشرهای مختلفی از مخاطبان در مورد یک موضوع واحد صحبت می کنیم، واسه هر طیف از مخاطبان، رویکردهای متفاوتی انجام می کنیم. موضوع مورد بحث، یکسانه اما راه حل ما با توجه به مخاطب تغییر می کنه؛ بعضی وقتا با جزئیات همراهه و بعضی وقتا کلی تر عنوان می شه و مواردی مثل این.

بهتره با یک مثال این مطلب رو بیشتر توضیح بدیم. فرض کنین که در آخر هفته ای که گذشت، شما زمان خیلی کمی رو واسه مطالعه و درس خوندن صرف کردین و عوضش بیشتر وقت تون رو در مهمانی و جشن صمیمی ای گذرانده اید که به مناسبت برنده شدن تیم فوتبال مدرسه تون برگزار شده.

  • زمانی که در مورد آخر هفته ای که گذرانده اید با بهترین دوست تون صحبت می کنین، درباره مهمانی با جزئیات و آب و تاب حرف میزنین، هر کاری که انجام دادین مفصل واسه اون تعریف می کنین، حتی در مورد دوستان مشترک تون که در مهمانی بودن، با هم صحبت می کنین.
  • وقتی درباره همون آخر هفته با مادربزرگ تون صحبت می کنین، در مورد چند ساعتی که با دوستان تون مطالعه گروهی داشته اید یا غذایی که درست کردین، حرف میزنین و شاید کمی هم در مورد مهمانی صحبت کنین، البته نه با جزئیات و آب و تاب. فقط عنوان می کنین که به مناسبت پیروزی تیم تون، یک دورهمی صمیمی داشته اید.
  • وقتی با رئیس اداره تون حرف میزنین، در مورد موفقیت بزرگ تیم تون صحبت می کنین و اینکه واسه امتحانات درس خوندین و آماده هستین. شاید واسه اون توضیح بدین که چه جوری برنامه امتحانی و تحقیقات تون روی ساعت کاری شما در ترم بعد اثر می ذاره.

همه این موقعیتای گفت و گو، یک موضوع ثابت داشتن و اونم برنامه های آخر هفته شما بود. اما شما واسه موقعیتای مختلف، رویکردهای متفاوتی در توضیح برنامه های خود انتخاب کردین. در یکی از موقعیتای گفت و گو، با جزئیات در مورد مهمانی صحبت کردین و در موقعیت دیگر اصلا از مهمانی اسم نبردید. با توجه به این مثال میشه فهمید که نحوه ی رابطه برقرار کردن شما و مطالبی که عنوان می کنین تحت اثر عوامل زیر هستن:

  • نویسنده، مؤلف، سخنران یا گوینده که با عنوان ریتور (rhetor) شناخته می شه؛
  • مخاطب، که به سه دسته تقسیم می شه: مخاطبان راحت، مخاطبان ثانویه و مخاطبان گروه سوم؛
  • موضوع بحث؛
  • هدف بحث که اونم مثل مخاطب به سه دسته تقسیم می شه؛
  • زمینه و فرهنگی که یک بحث به شکل اون شکل میگیره.

زمینه و فرهنگی که بحث به شکل اون شکل میگیره بر بقیه بخشای یک موقعیت مباحثه و گفت و گو یعنی بیان کننده، مخاطب، موضوع و هدف، اثر می ذاره.

اصول سه گانه سخنوری که ارسطو گفته، شامل اتوس (ethos)، پاتوس (pathos) و لوگوس (logos) است. این سه اصل به شکل کایروس (kairos) که مربوط به زمان درست و اقتضای شرایطه قرار می گیرن. هرکدام از این سه اصل ممکنه به تنهایی در یک مباحثه و گفت و گو مورد استفاده قرار بگیرن، اما بهتره یک گفت و گو و بیان تأثیرگذار، ترکیبی از این سه اصل رو در بر بگیره.

مطلب مشابه :  فسخ قرارداد به چه معناست و چه احکامی داره؟ "

اصل اول: اِتوس (ethos)

اتوس یا ایتوس واژه ای یونانی به معنای شخصیت و منشه. این اصل به شخصیت فرد به ویژه تسلط و تخصص اون در موضوع بحث، مرتبطه. البته ایتوس بعضی وقتا با اتیک (ethics) یا اصول اخلاقی اشتباه گرفته می شه. با وجود این، اتیک یکی از جنبه های ایتوس یا شخصیت یک سازمان یا یک فرده.

چیزایی مثل معروفیت یا تأیید شدن از طرف بقیه، طبق ایتوس شکل میگیره. واسه اینکه اهمیت ایتوس رو درک کنین به این مثال توجه کنین: زمانی که یک خمیردندان از طرف انجمن دندانپزشکی آمریکا تأیید می شه، خیلی بیشتر مورد توجه قرار میگیره تا زمانی که یک فرد بی تخصص پزشکی اونو تأیید می کنه.

، معنی ایتوس زمانی که در مورد استفاده قرار میگیره، کمی پیچیده می شه. مثلا بعضی وقتا افراد یا سازمانایی دارای ایتوس قوی هستن نه به این خاطر که در مورد ی مورد نظر حرفه ای هستن یا تخصص دارن، بلکه به خاطر این که نتایج ایده آل و فواید یک محصول رو اثبات می کنن.

واسه درک این موضوع به مثال سوفیا ورگارا (Sofia Vergara) توجه کنین. ورگارا بازیگریه که به خاطر بازی در کمدی تلویزیونی خونواده امروزی (Modern Family) به معروفیت رسیده. شخصیت اون به عنوان یکی از بازیگرهای جذاب دنیا، اونو به فردی مناسب واسه تبلیغ یا معرفی اجناس زیبایی تبدیل کرده. اون نه تنها به خاطر بازیگر بودن، بلکه به خاطر جذاب بودنش معروفیت داره. پس تعجبی نداره که این بازیگر رو به عنوان سخنگو، معرف و تبلیغ کننده ی خیلی از اجناس مربوط به زیبایی و بهداشت شخصی، از لوازم آرایش کاورگرل (Cover Girl) گرفته تا شامپوی هد ان شولدرز (Head and Shoulders) ببینیم.

در مورد آخر یعنی شامپوی هد ان شولدرز، مقبولیت و جذابیت ورگارا بیشتر به چشم میاد. خیلی از اجناس هد ان شولدرز تخصصی و ضدشوره سر هستن. شوره ی سر هم اصلا تناسبی با زیبایی نداره. ورگارا در این محصول حاضر شده و در اونا تأکید می کنه که خود و خونواده اش بیشتر از ۲۰ ساله که از شامپوهای هد ان شولدرز استفاده می کنن.

این شرکت واسه معرفی اجناس خود به افراد و به ویژه زنانی که از مشکل شوره ی سر رنج می برن از ورگارا به عنوان یک زن مقبول و قشنگ استفاده کرده. تأکید ورگارا بر این مسئله که خودش و خونواده اش سال هاست از این شامپو استفاده می کنن، باعث می شه که خیلی از آدما ناخودآگاه تصور کنن که بخشی از زیبایی ورگارا به خاطر استفاده از این شامپو بوجود اومده.

اصل دوم: پاتوس (pathos)

پاتوس بر احساسات مخاطبان تأکید داره. الان از این اصل هم واسه تحریک احساسات مثبت و هم احساسات منفی استفاده می شه. یک سخنران، نویسنده، مؤلف یا یعنی یک ریتور، می تونه احساسات مخاطبان رو در مورد یک موضوع خاص تغییر بده یا احساسات خاصی رو در اونا برانگیزد.

به گفته ارسطو، احساسات همون حسایی هستن که می تونن بر قضاوت بشر تأثیرگذار باشن و با درد یا لذت همراه هستن؛ احساساتی مثل خشم، ترحم، ترس، دوست داشتن و … .

واسه صحبت کردن درباره هرکدام از این احساسات، باید اونا رو در سه بخش مدیریت کنیم. مثلا، احساس خشم رو در نظر بگیرین. در مورد خشم باید مشخص کنیم که:

  1. وضعیت ذهنی افراد خشمگین به چه شکله؟
  2. افراد معمولا در مورد چه کسائی احساس خشم می کنن؟
  3. در چه زمینه ای دچار خشم می شن؟

با توجه به خاطر این ارسطو، احساسات در مرکز تصمیم گیریامون قرار دارن حتی اگه ما از اونا آگاهی نداشته باشیم، به شکل ناخودآگاه بر قضاوت و تصمیم گیری ما اثر می ذارن.

اگه یک ریتور تمایل داره که گروهی از مخاطبان خاص رو قانع کنه باید از نحوه ی تسلط بر احساسات با توجه به موضوع و مخاطب مورد نظر، آگاهی داشته باشه. با پرسیدن سؤالایی مثل این که چه چیزی مخاطب رو عصبانی یا خوشحال می کنه؟ کی یا چه دلیلی باعث برانگیختن احساس خشم یا لذت در مخاطب می شه؟ یا چرا مخاطب مورد نظر در یک زمینه خاص عصبانی یا خوشحال می شه؟ دانستن جواب این سؤالا، به ریتور کمک می کنه تا واسه یک مباحثه ی عالی، آمادگی کسب کنه. با این کار، مقدمات اثبات و شناسایی دلیلای مقابل فراهم می شه.

مطلب مشابه :  فهرست ۶۰-۶ چیه و چیجوری زندگی شما رو متحول می کنه؟ 

اصل پاتوس بعضی وقتا اثر زیادی داره به نحوی که بر کل بحث غالب می شه چون که احساسات کلا در بشر غالبه. زمانی که احساسات به اندازه کافی قوی باشه، می تونه از منطق و دلیل پیشی بگیره. کمپینای سیاسی نمونه های خوبی از اثر پاتوس هستن. سیاسی، معمولا روی ترسا و امیدهای گروه های مختلف جمعیت، مانور میدن.

مثلا، سیاسی رو در نظر بگیرین که بر رأی دهندگان سن بالا و بازنشسته تمرکز داره و ادعا می کنه که یک کاندیدا برنامه هایی واسه حذف برنامه های حمایتیِ اجتماعی مثلا برنامه ملی بیمه اجتماعی داره. این نوع واسه اینکه موفق باشن احتیاجی ندارن که دلایل، مدارک یا حقایقی ارائه کنن، چون که بر ترسا و نگرانیایی که مخاطبان مورد نظر در مورد مسائل اقتصادی و خدمات پزشکی دارن، تأکید کردن و از اونا به نفع خود استفاده کردن.

فراموش نکنین که پاتوس در مورد وضعیت احساسی مخاطبانه نه گوینده یا ریتور.

اصل سوم: لوگوس (Logos)

این اصل، وابسته به دلیل منطقیه. لوگوس بر وضوح، صحت و ثبات یک بحث تأکید داره. یک گوینده یا ریتور با ارائه ادعاهای مناسب و پشتیبانی از اونا با اثبات منطقی، این اصل رو در مباحثه و مناظره مورد توجه قرار می ده. اثبات منطقی باید طبق حقایق و آمار و داده های درست صورت بگیره.

با این حال، بحثای منطقی و مستدل در بین همه مخاطبان، زمینه ها، فرهنگا و زمانا، گسترده نیس. اینکه یک مخاطب چه استدلالی رو منطقی و قابل قبول در نظر بگیره تحت اثر عوامل زیادی چون ارزشا و اعتقادات مخاطبه. علاوه بر این، کم کم، همونجوریکه اطلاعات ما زیاد می شه، آمار و ارقامی که می تونیم از اونا در بحثا کمک بگیریم، گسترش پیدا می کنن.

مثلا، یه سری از آدما فکر می کنن که سازمان غذا و داروی آمریکا بخشی از توطئه ی مخفی کردن مدارکی مربوط به مضر بودن واکسنای عادی و اثر اونا بر دچار شدن به مریضیای جسمی و روانیه. با اینکه تحقیقات وسیع و دلایل زیادی از سراسر دنیا نشون می ده که واکسنای عادی، ایمن هستن و مشکلی واسه آدم به وجود نمی بیارن.

واسه کسائی که معتقد به توطئه هستن، دلایل و مدارک علمی نمیتونه منطقی و مناسب باشه، چون که اونا تصور می کنن نتایج این تحقیقات ممکنه از طرف سازندگان واکسنا، برنامه های تحقیقاتی که با هزینه این سازمان انجام می شن یا از طرف محققانی باشه که ارتباطی با این سازمان یا بقیه سازمانای دولتی دارن. اما با وجود این، واسه دیگر مخاطبان که فقط در مورد فواید و دلایل واکسیناسیون شک دارن، همون نتایج تحقیقات و داده های پزشکی می تونه متقاعدکننده باشه.

کایروس (kairos)

کایروس واژه یونانی به معنای زمونه. در اسطوره شناسی یونانی، کایروس، جوون ترین پسر زئوس، خدای فرصتا بود. در مورد فن بیان و بلاغت، کایروس به معنای زمان مناسب و درست واسه قانع کردن مخاطبان خاص در مورد یک موضوع خاصه. این اصل، نیازمند آگاهی دقیق و کامل از موقعیتای گفت و گوه. کایروس شناخت دقیق زمان، جای و دلیل یک مباحثه واسه متقاعدسازی دیگرانه. مثلا همه سرمقالها و مقاله های سیاسی در یک نشریه با توجه به این اصل منتشر می شن. نویسندگان این مقالات، پیام و ایده ای رو که تو سرشونه، با موضوعات روز پیوند میزنن و از فرهنگ مردمی و اخبار عادی جامعه واسه انتقال پیام خود استفاده میکردن.

برگرفته از: unizin



۶۰۰۰تومن