نویسنده: mitra1--javid

منبع تحقیق درمورد دریای، سرزمینی، ساحلی، آبهای

ندارد، لیکن نمی توان نقش مثبت آنرا در زمینه های نظامی، تجاری و اقتصادی انکار نمود. البته، دریایها فقط راه ارتباطی نیستند، بلکه منافع دیگری نیز در بردارند که مهمترین آنها، استخراج و بهره برداری از منابع حیوانی و معدنی آنهاست. حقوق بین الملل دریاها برای هر منطقه ای از مناطق دریایی، نظام حقوقی خاصی را مقرر نموده است و این مناطق شامل َآبهای داخلی، آبهای مجمع الجزایری، دریای سرزمینی، منطقه مجاور، منطقه انحصاری اقتصادی، فلات قاره دریای آزاد و منطقه اعماق دریاهاست.2

الف: آبهای داخلی
آبهای داخلی نه تنها شامل رودخانه ها و دریاچه ها است که در داخل یک کشورمحصور می باشد، بلکه شامل آبهایی است که در طرف داخلی خط مبدا دریای سرزمینی قرار دارد و بنادر – اسکله ها- لنگرهها و سایر تسهیلات بندری در بر می گیرد.3

ب) آبهای سرزمینی
دریای سرزمینی اولین منطقه دریایی دولت ساحلی پس از خط مبدأ است که تا حداکثر 12 مایل دریایی از خط مبدأ گسترش می یابد. دولت ساحلی دارای حق حاکمیت بر دریای سرزمینی است. البته این حاکمیت مطلق نبوده و توسط حق عبور بی ضرر کشتی های خارجی محدود می شود. بنظر می رسد که چنین حاکمیتی شبیه حاکمیت بر آب های داخلی است که توسط حق مزبور از حالت مطلق بودن خارج شده است. حق عبور بی ضرر برای نفع متقابل همه کشورها و بویژه برای تسهیل حمل و نقل و تجارت دریایی به رسمیت شناخته شده و این محدودیتی می باشد که حقوق بین الملل بر حاکمیت دولت های ساحلی در دریای سرزمینی وارد نموده است. در ضمن باید گفت که حاکمیت مطلق دولت ساحلی نسبت به قلمرو هوائی دریای سرزمینی (بدون حق عبور بی ضرر هواپیماها )و نیز بستر و زیر بستر آن گسترش می یابد.4

ج) آبهای مجمع الجزایری
آبهای که میان جزایر وجود دارد آبهای مجمع الجزایری می گویند:
دسته اول مجمع الجزایرها، آنهایی هستند که خود به تنهایی تشکیل یک واحد سیاسی مستقل می دهند و دسته دوم آنهایی که از لحاظ سیاسی به یک کشورقاره ای (بری) وابسته هستند. دسته اول مانند: زلاند نو، استرالیا و دسته دوم مانند گالا پاگوس (وابسته به اکوادور) می باشند.5

2) منطقه نظارت یا مجاور
دولتها از گذشته مدعی اعمال صلاحیت برقسمتی از دریای آزاد در مجاورت دریای سرزمینی خود در زمینه امور معینی بوده اند این صلاحیت برای نظارت بر حسن اجرای قواعد گمرکی، مهاجرت، بهداشتی و مالی بوده است. در کنوانسیون 1958، منطقه نظارت به رسمیت شناخته شده است.6
3) منطقه انحصاری اقتصادی
منطقه ای است که ماورا در مجاورت دریای سرزمینی واقع شده است. حد داخلی منطقه انحصاری اقتصادی، حد خارجی دریای سرزمینی است (ماده 55 عهد نامه حقوق دریاها ). منطقه انحصاری اقتصادی، نه ادامه دریای سرزمینی است و نه دنباله دریای آزاد، بلکه منطقه ای جدا و مستقل از آن دو است که میان دریای سرزمینی و دریای آزاد واقع شده و دارای ماهیت حقوقی ویژه ای است. پیش بینی منطقه ای از دریاها به نام ((منطقه انحصاری اقتصادی)) یکی از نو آوری های عهدنامه حقوق دریاهاست البته، منشاء تاریخی آن را باید در اعلامیه های یک جانبه کشورهای ساحلی، پس از جنگ جهانی دوم جستجو کرد، این کشورها به منظور توسعه حدود صلاحیت خود در دریاها به ویژه در زمینه صید ماهی و سایر موجودات دریای، مبادرت به صدور چنین اعلامیه هایی نمودند، بدانجا که تا سال 1982 حدود 55 کشور بطور یک جانبه مدعی منطقه انحصاری اقتصادی بودند.

4) فلات قاره
اصولا اصطلاح فلات قاره، یک اصطلاح جغرافیایی است از این دید می توان آنرا چنین تعریف کرد: فلا ت قاره ادامه خشکی در دریا است. اما از دید حقوقی، تعریف فلات قاره کا ملا متفاوت است. طبق ماده 76 عهد نـامه حقـوق دریاهـا، فلا ت قاره شامل بستر و زیر بستر دریا، در ماورای دریای سرزمینی یک کشور ساحلی و در امتداد و دامنه طبیعی قلمرو خشکی این کشور تا لبه بیرونی حاشیه قاره یا در مواردی که لبه بیرونی حاشیه یا قاره تا این مسافت ادامه نیافته باشد تا مسافت 200 مایل دریای از خطوط مبدا دریای سرزمینی است.7

5) دریای آزاد
یکی دیگر از مناطق دریایی که به رغم وجود منطقه انحصاری، اقتصادی و آبهای مجمع الجزایری، اهمیت خود را همچنان حفظ کرده و تابع نظام حقوقی خاصی است، دریای آزاد است.8
در کنوانسیون 1958 درباره دریای آزاد که حقوق عرفی را تدوین کرده است دریای آزاد به شرح زیر تعریف شده است ((اصطلاح دریای آزاد به معنی تمام بخش های دریاست که جزو دریای سرزمینی یا آبهای داخلی یک کشور نمی باشد (ماده 1). با توجه به ایجاد مفهوم منطقه انحصاری اقتصادی، کنوانسیون 1982 در ماده 86 دریای ازاد شامل (( تمام قسمتهای دریا که جزو منطقه انحصاری اقتصادی دریای سرزمینی، یا آبهای داخلی یک دولت نیست)) می داند.9

تنگه های بین المللی
در صورتی که مجرای قابل کشتیرانی در یک تنگه بین المللی از آبهای دریای آزاد تشکیل شده باشد دشواری خاصی در مورد حق عبور دولتها از تنگه پدید نمی آید. عبور از تنگه به منزله اعمال حق آزادی عبور از دریای آزاد محسوب می شود ولی در جائیکه عبور از تنگه فقط از طریق دریای سرزمینی میسر می باشد، مسئله حق عبور اهمیت بیشتری پیدا می کند، خصوصاً با توجه به گسترش عرض دریای سرزمینی تا دروازه مایل که سبب شده است که غالب تنگه های بین المللی در داخل آبهای سرزمینی دولتهای ساحلی قرار گیرند. دادگاه دادگستری بین المللی در رأی صادره در 1949 بین انگلستان و آلبانی در مورد کانال
کورفو، حق عبور بی ضرر برای کشتیهای تجاری و جنگی کلیه کشورها در زمان صلح از تنگه هایی که دو بخش از دریای آزاد را به هم وصل می کنند و مورد استفاده کشتیرانی بین المللی قرار می گیرند بدون اجازه قبلی، مورد تأیید قرار داد. دادگاه اضافه کرد که ضرورت ندارد که تنگه تنها راه وصول به دریای آزاد باشد، کافی است که تنگه راه سودمندی برای ترافیک دریایی بین المللی باشد.10
تنگه آبراه طبیعی باریکی است که دو قسمت یک دریاها یا دو دریا را به هم متصل می کند وتنگه ها هم به لحاظ اقتصادی و هم سیاسی اهمیت بسیار زیادی دارندو طبیعی بودن تنگه آن را از کانال متمایز می کند که نظام حقوقی آنها کاملاً متفاوت است و منوط به انواع آن است؛ باید دید تنگه چه قسمت هایی از دریا را به هم متصل می کنند و با توجه به این اتصال نظام حقوقی آن را مشخص کرد.

سه دسته تنگه وجود دارد
1-تنگه هـایی که دو قسمت دریـای آزاد یـا دو دریـای آزادرا به هم متصل می کنند.
2-تنگه هایی که دریای سرزمینی را به دریای آزاد متصل می کنند. مانند تنگه تیران در شمال دریای سرخ.
3-با انعقاد کنوانسیون 1982 حالت سومی هم اضافه شد، تنگه هایی که دو منطقه انحصاری اقتصادی را به هم متصل می کنند یا یک منطقه انحصاری اقتصادی را به دریای آزاد وصـل می کنند.11

گفتار اول
بررسی جغرافیایی مفهوم تنگه های بین المللی، مطالعه موردی تنگه هرمز
1)تنگه هرمز به عنوان یک آبراه بین المللی از ارزش استراتژیک خاصی برخوردار است، این تنگه در جنوب غرب آسیا و در امتداد پیشرفتگی آبهای اقیانوس هند در مدخل خلیج فارس قرار دارد. تنگه هرمز خلیج فارس و دریای عمان را که دارای دو ماهیت حقوقی متفاوت اند به هم می پیوندد و کم فاصله ترین منطقه دریای بین شبه جزیره عربستان و فلات ایران است.
تنگه هرمز هلالی شکل است که قوس آن رو به شمال و به طرف داخل فلات ایران قراردارد و در نتیجه بیشترین منطقه ساحلی آن در کشور ایران قرار گرفته است. شکل این تنگه نمایشگر پیشرفتگی آب در خشکی و تشکیل شعبه خلیجی در دهانه خلیج فارس است. ساحل جنوبی تنگه هرمز نمایانگر پیشرفتگی خشکی شبه جزیره عربستان در داخل آبهاست، شبه جزیره رئوس الجبال را تشکیل داده که بخش شمالی آن به شبه جزیره المسندم معروف است و در قـلمرو حـاکمیت کشور عـمان قـراردارد و محدوده تنگه هرمز عبارت است از فضـای بـین دو خط فرضی که اولی دو نـقطه ((رأس دبـه)) و ((دماغه الکوه)) را در دریای عمان و دومی ((رأس شام)) یا ((شیخ مسعود)) و ((جزیره هنگام)) را در مدخل خلیج فارس به هم متصل می کند و طول آن را در امتداد خط منصف 187 کیلومتر (104 مایل دریایی) ذکر کرده اند ولی از آنجا که از حیث جنبه های نظامی و استراتژیک فضای یاد شده به همراه فضایی که جزایر مجاور تنگه ر ا در داخل خلیج فارس (جزایر قشم، لارک، هنگام، ابوموسی و تنبها) اشغال می کند، در مجموع یک واحد را تشکیل می دهد. بهتر است بدانیم واحد غربی تنگه را خط فرضی ای بدانیم که بندر بستانه را در غرب بندر لنگه به شرق بندر دبی متصل می کند. ابعاد تنگه، طول تنگه هرمز بر اساس تعریف سابق 187 کیلومتر و براساس محدوده تعیین شده اخیر، حدود 310 کیلومتر و براساس تعریف حقوقی 16 کیلومتر است، عرض آن در نقاط مختلف متفاوت است، ولی عرض تنگه در کوتاهترین فاصله، یعنی بین جزایر قویین کبیر و جزیره لارک 38 کیلومتر و در بلندترین فاصله بین ساحل دو کشور یعنی از (نخل ناخدا) در ساحل ایران تا شمالی ترین نقطه شبه جزیره المسندم در کشور عمان 90 کیلومتر است.
عرض تنگه در حد شرقی، یعنی بین ((رأس دبه)) و((رأس الکوه)) ، 96 کیلومتر (5/52 مایل دریایی) و در حد غربی، بین بندر بستانه و بندر دبی، 150 کیلومتر است عمق تنگه هرمز نیز متفاوت است و کف تنگه در جهت شمالی و جنوبی دارای شیب متقارن و متعادلی نیست، بلکه شیب تند آن در ساحل جنوبی (به لحاظ ساحل کوهستانی و صخره ای درشبه جزیره المسندم)، و شیب ملایم آن در ساحل شمالی قراردارد؛ و بدین ترتیب عمیق ترین نقطه آن در مجاورت ساحل جنوبی واقع است و به همین دلیل و به تبع آن، مسیر طرحهای تفکیک تردد در مجاورت ساحل جنوبی قراردارد. عمق آب در مجاورت جزیره لارک 36 متر و در مجاورت جزیره المسندم 144 متر است. عمق تنگه در جهت شرقی – غربی نیز متفاوت است، یعنی هرچه از سمت مغرب به سمت مشرق برویم، عمق آب افزایش می یابد، بدین ترتیب شیب کف از خلیج به طرف تنگه است و از تنگه به سمت دریای عـمان ناگهان تند می شود. متوسط عمق آب در بخش غربی تنگه در خلیج فارس 25 متر است و قسمتهای عمیق آن به ندرت از 73 متر تجاوز می کند بر همین اساس خلیج فارس کلا به عنوان یک فلات قاره شناخته می شود.12

گفتار دوم:
نظام حقوقی تنگه ها طبق حقوق عرفی و کنوانسیون دریای سرزمینی طبق کنوانسیونهای بین المللی
تعیین وضعیت عبور از تنگه ها اصولاً منوط بر این است که آبهای تنگه جزء دریای آزاد باشند یا بخشی از دریای سرزمینی محسوب شوند: اگر در آبهای آزاد باشند، کشتی های حاوی از همان آزادی های کشتیرانی برخوردارند که در هر نقطه دیگر آبهای آزاد می توانند داشته باشند و تحت کنترل یا صلاحیت دولت ساحلی قرار نمی گیرند: ولی اگر آبهای تنگه در داخل دریای سرزمینی یک یا چند دولت باشد، کشتی های خارجی فقط حق عبور بی ضرر دارند دولت ساحلی می تواند حق عبور بی ضرر را در دریای سرزمینی به طور موقت به منظور حفاظت از امنیت خود تعلیق کند ؛ اما تعلیق عبور، از تنگه هایی که دو بخش از
دریای آزاد را به یکدیگر متصل می کنند. مثل تنگه مالاگاه آزادی دریا نوردی را در آبهای آزاد مخدوش می کند.13
کنوانسیون 1982 دریاها نارسایی های حقوق عرفی منجر به بروز دوگرایش در کنفرانس حقوق دریاها شده از یکسو، دولتهایی که بیشتر نگران مسائل محیط زیست بودند و نیز بسیاری از دولتهای فاقد توان دریایی بزرگ خواستار گسترش اختیارات اجرایی دولت ساحلی و دولت صاحب بندر برای جبران نارسایی های اقدامات اجرایی دولت صاحب پرچم بودند. از سوی دیگر دولتهای دارای توان دریایی بزرگتر تلاش می کردند که اختیارات قانون گذاری دولت ساحلی را محدود کنند و نوعی وحدت رویه در مقررات کلیه دول ساحلی بوجود بیاورند. این دولتها همچنین به دنبال دست یافتن به تضمین هایی در مقابل قدرت اعمال قوانین توسط دولت ساحلی و صاحب بندر بودند که از بروز تاخیر بی مورد و در نتیجه، افزایش هزینه عملیات کشتی های خود جلوگیری کنند. هر دو گروه در گنجاندن نظرات خود در مفاد کنوانسیون 1982 نسبتاً موفق بودند که نمایانگر سازش متوازن بین آنها در این زمینه است. کنوانسیون 1982 صلاحیت قانون گذاری دولت ساحلی را از لحاظ نوع مقررات آلودگی کاهش داده است، ولی از لحاظ منطقه جغرافیایی تحت پوشش قوانین گسترش داده است. در دریای سرزمینی، دولت ساحلی می تواند مقررات ضد آلودگی را برای کشتی های خارجی که مشغول عبور بی ضرر هستند، وضع کند، به شرطی که مقررات مزبور درباره طرح ساختمان، تأمین خدمه یا تجهیزات گشتی های خارجی نباشد، مگر اینکه هدف آن قواعد یا استانداردهای عموماً پذیرفته شده بین المللی باشد (ماده (2)21،کنوانسیون 82) بعلاوه، چنین مقرراتی را باید به شکل مناسبی به اطلاع همگانی رساند و نباید حالت تبعیض آمیز داشته باشد و یا مانع عبور بی ضرر کشتی های خارجی شود. (مواد (3) 21،24،(4)211، کنوانسیون 82) در مواردی که دریای سرزمینی بخشی از تنگه های تابع نظام عبور ترانزیتی باشد، صلاحیت قانونگذاری دولت ساحلی محدودتر است. در اینجا مقررات آلودگی را فقط در صورتی که ((برای اجرای مقررات بین المللی مربوط به تخلیه نفت و تفاله های نفتی و سایر مواد سمی در تنگه باشد)) می توان اتخاذ کرد. (ماده (1)42، کنوانسیون 82) اینگونه مقررات باید بدون تبعیض باشد، مانع عبور ترانزیتی نشود و به نحو مقتضی توسط دولت صاحب تنگه به اطلاع عمومی برسد (ماده (3) و(2) 42، کنوانسیون 82)اگر چه کنوانسیون 1982 دامنه صلاحیت قانون گذاری دولت ساحلی را در دریای سرزمینی محدود کرده است ولی دامنه جغرافیایی صلاحیت، قانونگذاری آن را با دادن اختیارات ویژه ای برای وضع قوانین مربوطه به آلودگی دریایی، ناشی از کشتی های خارجی در منطقه انحصاری اقتصادی، گسترش داده است. (ماده (5)211 مقرر می کند که دولت ساحلی می تواند برای منطقه انحصاری اقتصادی خود قوانینی در مورد آلودگی مطابق با ((قواعد و استانداردهای عموماً پذیرفته شده بین المللی که توسط سازمان ذیصلاح بین المللی یا کنفرانس عمومی دیپلماتیک وضع شده است)) و به منظور اجرای آنها پیش بینی کند.14
در گذشته از منظر دکترین اختلاف نظر زیادی وجود داشت دسته اول: معتقد بودند که دریای سرزمینی عیناً ماهیت سرزمینی دارد و کاملاً متعلق به دولت ساحلی است (کشورهای جهان سوم).
هدف آنها از بیان این نظر این بعد که منابع موجود در این منطقه را تصاحب کنند اما میان دو نهاد خلط ایجاد می کردند ((مالکیت وحاکمیت)).
طبق تفکرات آنها لازمه حاکمیت

پایان نامه با کلمات کلیدی رشد فراشناخت، گروه کنترل، آموزش فراشناخت، بهبود عملکرد

رهبری، ترغیب و ایجاد انگیزش و نظارت وارزشیابی مستمر بر فعالیتهای فراگیران ” را در افزایش اثر بخشی مدیریت کلاس موثر دانسته‌اند، نتایج به دست آمده از الویت بندی میزان اهمیت عوامل مطرح شده در پرسشنامه نشان داد که براساس نظرات پاسخگویان ” ایجاد انضباط موثر در کلاس ” و انتخاب روشها وفنون تدریس مناسب بیشترین تاثیر و پاسخ سریع وفوری به بی انضباطی دانش‌آموزان کمترین تاثیر را در اثربخشی مدیریت کلاس دارند.

-فهیم زاده (1381) پژوهشی باعنوان بررسی تاثیر آموزش راهبردهای فراشناختی بر انگیزش پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه اراک را مورد بررسی قرار داده است. وهدف اصلی این پژوهش، افزایش انگیزش پیشرفت وبهبود عملکرد تحصیلی دانشجویان از طریق آموزش راهبردهای فراشناختی بوده است. فرضیه‌هایی که در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفتند:1- آموزش راهبردهای فراشناختی به دانشجویان، انگیزش پیشرفت آنها را افزایش می‌دهد 2- آموزش راهبردهای فراشناختی به دانشجویان، عملکرد تحصیلی آنها را بهبود می‌بخشد. نتایج بدست آمده از این پژوهش نشان میدهد که آموزش راهبردهای فراشناختی در کوتاه مدت منجر به افزایش معنادار انگیزش پیشرفت دانشجویان نمی‌شود و همچنین روشن گردید که آموزش راهبردهای فراشناختی به دانشجویان بهبود معنادار عملکرد تحصیلی را درپی نخواهد داشت.
-طالب زاده (1381) پژوهشی با عنوان ” بررسی رابطه دانش فراشناخت اخلاقی با استدلال ورفتار اخلاقی در بین دانش‌آموزان پسر سال سوم راهنمایی شهرتهران انجام داد. این پژوهش در پی روشن کردن رابطه دانش فراشناخت اخلاقی با استدلال ورفتار اخلاقی در بین دانش‌آموزان پسر سال سوم راهنمایی شهر تهران بود. سئوالهای پژوهش به این قرار است که : 1- آیا بین فرا اخلاق و استدلال اخلاقی پسران سال سوم راهنمایی رابطه وجود دارد ؟ 2- آیا بین فرااخلاق و و رفتار اخلاقی پسران سال سوم راهنمایی رابطه وجود دارد ؟ 3- آیا بین استدلال اخلاقی ورفتار اخلاقی پسران سال سوم راهنمایی رابطه وجود دارد ؟ از تجزیه و تحلیل آماری نتایج زیر بدست آمد : – 1- بین فرااخلاق و و استدلال اخلاقی پسران سال سوم راهنمایی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. 2- بین فرااخلاق و رفتار اخلاقی پسران سال سوم راهنمایی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. 3- بین استدلال اخلاقی و رفتار اخلاقی پسران سال سوم راهنمایی رابطه مثبت ومعناداری وجود دارد.
– رحیم پور (1384) پژوهشی با عنوان بررسی نقش آموزش اجزاء دانش فراشناخت در حل مسائل ریاضیات؛ را مورد بررسی قرار داده است. به منظورانجام این تحقیق 60 نفر دانش‌آموز دختر پایه اول دبیرستان، به عنوان آزمودنی در گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. گروه آزمایش در معرض آموزش اجزاء دانش فراشناخت قرار گرفتند ولی گروه کنترل به شیوه معمولی که روش عادی و متداول آموزش در مدارس است، ریاضیات را فرا گرفتند. محتوای آموزشی مربوط به درس ریاضیات سال اول، در طی 30 روز به دانش‌آموزان تدریس شد. قبل از اجرای تحقیق از دانش‌آموزان، پیش آزمونی در زمینه ریاضیات گرفته شد. میانگین نمرات درگروههای کنترل و آزمایش به عنوان ملاک مقایسه بین دو گروه محسوب شد. آزمون تی بکاربرده شده نشان داد که تفاوت معنی داری بین میانگین گروههای کنترل و آزمایش وجود دارد به عبارت دیگر میانگین نمرات دانش‌آموزان که از آموزش اجزاء دانش فراشناخت برخوردار بودند به طور معنی داری بیش از میانگین نمرات دانش‌آموزانی بود که به شیوه معمولی آموزش دیده بودند. درمجموع نتایج این تحقیق نشان داد آموزش فراشناخت اثرات مثبتی بر توانایی حل مساله دانش‌آموزان دارد و روش موثری در یادگیری دانش‌آموزان مقطع دبیرستان در درس ریاضی است.
-سالاری فر (1383) پژوهشی باعنوان ” مقایسه طبقات دانش فراشناختی دانش‌آموزان و توانش حل مساله ریاضی و ارائه رهنمودهایی به برنامه ریزی آموزشی ریاضی ” در بین دانش‌آموزان پسر پایه چهارم دبستان و دوم راهنمایی و سوم دبیرستان انجام داده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که دانش فراشناختی دانش‌آموزان دبستانی، راهنمایی و دبیرستانی با یکدیگر تفاوت معناداری دارند.
-متولی (1376) تاثیر آموزش راهبردهای فراشناختی بر درک مطلب و سرعت یادگیری دانش‌آموزان، را بررسی کرده است، نتایج حاکی از تاثیر مثبت آموزشهای انجام شده توسط محققین بردرک مطلب و سرعت یادگیری دانش‌آموزان می‌باشد.
– غلامی (1377) در پژوهش خود به بررسی سبکهای مدیریت کلاس ازدیدگاه معلمان و رابطه آن با پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان پایه پنجم ابتدایی شهرستان خرم آباد پرداخته است. فرضیه‌های تحقیق عبارتند از :1- بیشتر معلمان دارای نگرش مدیریت کلاسی شاگرد نگر هستند. 2- بین نگرش به سبکهای مدیریت کلاسی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان رابطه وجود دارد. 3 -پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزانی که دارای معلمانی با نگرش شاگردنگر بوده‌اند از پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزانی که معلمانشان نگرش درس نگر داشته‌اند بیشتر است. نتایج حاصل از تحلیل داده‌ها هر سه فرضیه را تایید کرده است.
– صفری (1375)، رابطه بین سبک رهبری در مدیریت کلاس واثربخشی تدریس مدرسین دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه را بررسی کرده است. هدف کلی این تحقیق، کشف وجود یا عدم وجود رابطه بین سبک رهبری مدیریت کلاس و اثر بخشی تدریس مدرسین دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه است. هدفهای جزئی این تحقیق تعیین نوع سبک رهبری مدرسین در کلاس درس و تعیین میزان
هر یک از سبکهای رهبری مدیریت کلاس است. یافته‌های تحقیق چنین است؛ 1 -بین سبک رهبری مدیریت کلاس و اثربخشی تدریس مدرسین دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه رابطه وجود دارد. 2- بین سبک رهبری رابطه مدار قوی و وظیفه مدار قوی و اثربخشی تدریس مدرسین رابطه وجود دارد. 3- بین سبک رهبری رابطه مدار ضعیف و وظیفه مدار ضعیف و اثربخشی تدریس مدرسین رابطه وجود دارد.

2-3-2 تحقیقات خارجی
– مک یوزد (1997) پژوهشی تحت عنوان ” بررسی تاثیر مهارتهای فراشناختی و توانایی حل مساله کلامی، بر عملکرد دانش‌آموزان متوسطه در تست ریاضی و درک انگلیسی ” انجام داده است.
تحلیل داده‌ها آشکارکرده، هردو عامل رابطه معنادار مثبتی با نمره پیشرفت تحصیلی ریاضی و انگلیسی دارند. همچنین پژوهش نشان داد که برخی برنامه‌های ویژه برای تدریس استراتژیهای فراشناختی به دانش‌آموزان ممکن است سبب بهبود پیشرفت تحصیلی شود.
– پیج و بیلگ (2003) پژوهشی تحت عنوان ” بررسی تاثیر استراتژیهای فراشناختی بر یادگیری خواند برروی دانش‌آموزان کلاس اول دبستان ” انجام داده‌اند که نتایج، تاثیر آموزش این استراتژیها را بر یادگیری دانش‌آموزان گزارش می‌کنند.
– جودی شابایا (2004) به بررسی ” نقش آموزش قبل از خدمت معلمان به رشد استراتژیهای آگاهی فراشناختی بین دانش‌آموزان در درس انشاء در مقطع متوسطه ” پرداخته است. نتایج این بررسی نیز نشان می‌دهد که بعد از یک دوره آموزشی برای معلمان، آگاهی فراشناختی دانش‌آموزان در این درس توسعه یافته است.
– وین من و همکارانش (2004) به بررسی (ارتباط بین هوش و مهارتهای فراشناختی از چشم انذاز رشد” پرداختند در این پژوهش پس از ارزیابی هوش، مهارتهای فراشناختی درعملکرد برای هر یادگیرنده، مشخص شد که توسعه مهارتهای فراشناختی به عملکرد یادگیری بهتر کمک می‌کند و لیکن این مهارتها تا اندازه‌ای ازهوش مستقل هستند.
مک دونالد (2005) به بررسی ” ارتقا مهارتهای فراشناختی از طریق یادگیری مشارکتی ” پرداخت. این پژوهش آزمایشی در گروههای؛ یادگیری تعاونی ناهمگن (اختلافی از دانش‌آموزان دارای توانایی یادگیری پایین وبالا) و گروه یادگیری تعاونی همگن و گروه کنترل صورت پذیرفت.
نتایج نشان داد که مهارتهای فراشناختی و عملکرد حل مساله دانش‌آموزان گروه یادگیری تعاونی ناهمگن در پس آزمون تفاوت معناداری با پیش آزمون دارد.
شواهد تحقیق مبنی بر ” وجود تفاوت معنا دار در نمره پس آزمون دانش‌آموزان گروه یادگیری تعاونی ناهمگن درعملکرد حل مساله ” نشان دهنده تاثیر تعاملات اجتماعی و تعامل همسالان بر فراشناخت دانش‌آموزان است و اینکه دانش‌آموزن برخی استدلالها را ازمحیط اجتماعی اطراف الگو برداری می‌کنند.
مارتین وشوها (2000) در پژوهشی به بررسی ” تاثیر ویژگیهای معلم بر سبک مدیریت کلاس ” پرداخته‌اند. دراین پژوهش مارتین از پرسشنامه ABCC بر اساس چهارچوب نظری ولفگانگ درباره باورهای مدیریت کلاس معلم، استفاده کرده است. هدف تحقیق بررسی تفاوت بین معلمان آموزش دیده سنتی و دانشجو معلمان تازه کار از لحاظ سبک مدیریت کلاس است. آنها پس از جمع آوری داده‌ها در جامعه 388 نفری نشان دادند که معلمان با تجربه نسبت به تازه کارها در دوبعد مدیریت افراد و رفتاراز تکنیکهای کنترل بیشتر استفاده می‌کنند.
هدف دوم، بررسی رابطه بین سن معلمان و سبک مدیریت کلاس می‌باشد؛ که نتایج نشانگر رابطه معنادار و مثبت بین این دو متغیر است؛ یعنی با افزایش سن، میزان استفاده از کنترل بر اساس این پرسشنامه بیشتر است.
مارتین وهمکارانش از پرسشنامه خود به نام ABCC ونظریه ولفگانگ درچندین پژوهش استفاده کرده‌اند و متغیرهای مختلف را بررسی کرده‌اند که به شرح زیر است:
مارتین، و بالدوین (1988) ” متغیرهای موثر بر مدیریت کلاس ” را بررسی کرده‌اند. در این پژوهش سه هدف مورد نظر بوده که عبارتنداز :
– بررسی تاثیر آموزش مدیریت کلاس بر سبک مدیریت کلاس
– مطالعه رابطه بین جمعیت کلاس و سبک مدیریت کلاس
– بررسی تفاوت بین سبک مدیریت کلاس در بین معلمانی که مدرک دوره‌های آموز ش شش ماهه دارند و معلمانی که ندارند.
نتایج،توضیح میدهد که تفاوت معناداری در مقیاس فرعی مدیریت آموزش از لحاظ آموزش مدیریت کلاس وجود دارد همچنین همبستگی مثبت معنادار بین جمعیت کلاس و نمره معلمان در مقیاسهای مدیریت افراد و رفتار وجود دارد. بنابراین معلمانی که در کلاسهای پر جمعیت تر تدریس می‌کنند، کنترل بیشتری در دو بعد مدیریت افراد و رفتار اعمال می‌کنند. و تفاوت معناداری بین معلمانی که دوره ذکر شده را طی کرده بودند و دیگر معلمان نیز مشاهده شده که بیانگر تاثیر این دوره‌ها در کاربرد سبکهای تعاملی ترمی‌باشد.
– سوو (2003) به مطالعه ” عوامل موثر بر مدیریت کلاس معلم ” پرداخته است. این مطالعه که در بین معلمان دوره راهنمایی صورت گرفته، مشخص میکند سه عامل؛ محیط فیزیکی کلاس، میزان آمادگی معلم و روشی که درس ارائه میشود بر مدیریت کلاس به معنای رفتار تحت وظیفه دانش‌آموزان تاثیر دارد.
– درکارلو (1996) به ” مقایسه سبک مدیریت کلاس معلمان ابتدایی و متوسطه ” پرداخته‌اند که نتایج این مطالعه که بر اساس پرسشنامه مارتین (1996) انجام شده، نشان می‌دهد معلمان ابتدایی بطور معناداری نسبت به معلمان متوسطه کمتر سبک مداخله گر را بکار می‌برند
-کارل ونینگ (2004) طبق نظریه بامریند (1971) درباره تاثیر سبکهای چهار گانه مدیریت کلاس (سبک مقتدر، قدرت طلب، آسان گیر و بخ
شنده یا افراطی ) بر ویژگیهای رفتاری دانش‌آموزان به آزمون این نظریه پرداخته است. تحقیق نشان داده است که هر سبک ویژگیهای رفتاری خاصی را در دانش‌آموزان ایجاد میکند و بطور کلی هر چه معلمان در بعد کنترل و تعامل در سطح بالاتری رفتار کنند نتایج مطلوبی چون مسئولیت پذیری، شایستگی‌های اجتماعی و. .. در دانش‌آموزان به جای می‌گذارند و هرچه این دو بعد کمرنگ تر شود افراد کم تجربه و بی مسئولیت میشوند در نتیجه سبک معلم مقتدر سبب افزایش قابلیتها وشایستگی‌های اجتماعی و مسئولیت پذیری دانش‌آموزان می‌شود و درمقابل دانش‌آموزان معلم قدرت طلب، در تعاملات اجتماعی بی اثر وقدری غیر فعالند و دانش‌آموزان معلمان دوسبک آسان گیر و افراطی، نابالغ ودر مهارت رهبری و خود – خویشتنداری، ضعیف می‌باشند.

2-4 نتیجه گیری
طبق نظر ولفگانگ و گلیکمن، مدیریت کلاس دارای سه بعد است؛ مدیریت آموزش، مدیریت رفتار و مدیریت افراد. چگونگی عملکرد معلمین در هر سه بعد مدیریت کلاس سبک معلمان را مشخص میکند.
نظریه پردازان سبکهای مختلفی در باب مدیریت کلاس مطرح کرده‌اند : اما آنچه که امروزه در تحقیقات اساسی در زمینه مدیریت کلاس مورد توجه می‌باشد کاربرد سبکهایی در مدیریت کلاس است که مبتنی بر نظریه‌های یادگیری و تئوریهای مدیریت کلاس است.
ولفگانگ (1986) سه رویکرد اساسی مدیریت کلاس را با بررسی تئوریهای پیشین و خاستگاههای نظری آنها در تئوریهای یادگیری عنوان می‌کند :
1- رویکرد مداخله گرایان که به معنای اعمال کنترل زیاد بر فعالیتهای دانش‌آموزان است ومبتنی بر تئوریهای انضباط قاطع کاستر (1992) و انضباط مثبت فردریک جونز (1987) ومکتب رفتار گرایان می‌باشد.
2- رویکرد غیر مداخله گرایان که دانش‌آموزان را در پیروی ازعلایق آزاد می‌گذارد ومبتنی بر تئوریهای تدریس اثربخش معلم گوردن (1974) و مکتب انسان گرایان با نظریه‌های راجرز و استونز (1967) می‌باشد.
3- رویکرد تعامل گرایان که از روشهای مشارکتی در مدیریت کلاس استفاده می‌کند و مبتنی بر تئوریهای آلفرد آدلر و دریکرز و انضباط مشارکتی آلبرت (1989)، انضباط قضاوتی گودرکول (1990)، واقعیت درمانی گلسر (1969) می‌باشد .
فراشناخت که دارای دو بعد دانش فراشناختی و مهارتهای فراشناختی است.
براون (1987) دانش فراشناختی را بر اساس چگونگی آگاهی از دانش به سه طبقه تقسیم می‌شود : دانش اظهاری، فرایندی و وضعیتی.
و بر اساس نظر اسکراو بعد مهارتها شامل پنج مهارت می‌شود : مهارت برنامه ریزی، سازماندهی، و مدیریت اطلاعات، نظارت، ارزیابی، و مهارت اشکال زدایی.
بر اساس نظریه اسکراو و مشمن، سه عامل بر رشد فراشناخت موثرند؛ تعامل با همگنان، به معنای تعاملات اجتماعی در گروههای همگن و مشارکت در حل مسائل. ساخت یابی فردی، یعنی توانایی فرد در سازماندهی ذهن و نظارت بر خود و یادگیری‌های فرهنگی، که از طریق درونی شدن فرهنگ ازخلال یادگیریهای اجتماعی صورت می‌گیرد و تجربه‌های محیط کلاس، تعاملات کلامی‌با بزرگترها و مسئولیتهای مختلف در یادگیری را شامل میشود. همچنین طبق تئوری ویگوتسکی یادگیری‌های اجتماعی و درونی سازی که در تعامل باافرادی چون والدین، معلمان و همسالان رخ می‌دهد سبب توسعه هوشیاری فکری و انتقال از دیگر – کنترلی به خود – کنترلی و درون نگری افراد میشود.
با در نظر گرفتن عوامل موثر بر رشد فراشناخت قابل توجیه است که سبک مدیریت کلاس تعامل گرا با ایجاد فرصت بیشتر برای تعاملات سازمان دهی شده، تاکید

دانلود پایان نامه ارشد با موضوع حرکت، پایانه، m، اصلی

مترمربع

m2108=(60/30)*(100/20)*36*30
m265= m2 64.8=1080.6
برون شهری
واحد پست وتلفن
40 m2

شهری
کیوسکهای تلفن
25 m2

ویژه ترمینال وانتظار رانندگان
غرفه تاکسی های
40 m2

50 مسافرین به نمازخانه می روند.
هرمسافر 10دقیقه توقف
هر واحد نمازخانه زنانه ومردانه

نمازخانه

سرانه هر نفر m 2 1

30*36*(50 /100)*(10 /60)=90m 2

50درصد مسافران به وضوخانه می روند
هر مسافر 5 دقیقه توقف می کند.
دوواحدوضوخانه زنانه ومردانه

وضوخانه

سرانه هر مسافر 0.6مترمربع

30 * 36 * (50 /100) * (5 /60) * 0.6 = 27m 2

کفش کن
20m 2

نوع فضا
متراژm2
محاسبه
سرویس های بهداشتی
سرانه دونفر 27m 2

90 m2=سرویس معلولین + m286=%8*36*30
دفتر روابط عمومی
m2 20

دفتر حفاظت پلیس
30

دفتر حفاظت سپاه
30

دفتراصلی نظافت
12

اطاق کارگران نظافت
20

انبار وسایل نظافت
20

قسمت امانت باروتوشه
m2 20

2% مسافران تحویل امانت دارند

درمانگاه
نوع فضا
متراژm2
محاسبه
یک اتاق سه تخت

6*5
داروخانه مختصر

4*3
اتاق پزشک
m2 100
4*3
اطاق انتظار بیماران وپذیرش

m2 20

باتوجه به موارد گفته شده درفضایابی فضاهای ترمینال:
بخش اداری
ردیف
نوع فضا
متراژm2

مدیریت
m 2 20

معاونت
m 220

حسابداری
m 220

بایگانی
m 2 20

امورفنی
m 2 20

امورتاسیساتی
m 2 20

امورکنترل ونظارت
m 2 20

روابط عمومی
m 2 20

کارگزینی
m 2 20

بیمه
30m2

دفتر سازمان پایانه
30m2

دفتر راه وترابری
m 2 20

اتاق جلسات
m 2 40

اتاق کامپیوتروتایپ
m 2 20

دفتر پلیس راه کنترل ترافیک
m 2 20

امور تعاونی ها
30m2

حراست
30m2

آبدارخانه
m 2 12

سرویس
m 2 12
خدمات اتوبوس
توضیحات
نوع فضا
متراژm2
محاسبه
100%راننده ها استفاده می کنند.مدت زمان لازم 10دقیقه
پمپ بنزین
80m2

واحدسکو لازم
320m2
30*(70/100)*(10/60)=0.4
4*80=320m2
30%اقدام به روشویی می نمایند.هراتوبوس 15دقیقه زمان شستشو20 دستگاه درساعت

باس واش

72m2
30*(30/100)*(15/60)?2
72*52=144m2
بعدازهرنوبت سفر توسط شاگردراننده انجام می شود.
توشویی

خدمات فنی
توضیحات
نوع فضا
متراژm2
محاسبه
30دستگاه اتوبوس درساعت واردترمینال می شود.50% نیازبه تعویض روغن
مدت زمان لازم به طور متوسط 15دقیقه
تعویض روغن
80m2
30*15/60*50/100=5
5*80=400m2

تعمیرات لاستیک
80m2

15دقیقه زمان10%اتوبوسها نیازدارند
تنظیم موتور
80m2
30*10/100*15/60?1
1*80=80m2
اتوبوسها
60دقیقه به طورمتوسط زمان
آمپر80 عدد30*3/100*60/60=1
میزان فرمان
اتوبوسها(فضاهای جانبی)
ردیف
نوع فضا
متراژm2

فروشگاه لوازم یدکی
100m2

دفتر
18m2

اطاق استراحت
24m2

رختکن
12m2

سرویس ها و دوش
12m2

اطاق کمک های اولیه
12m2

اتاق غذاخوری
20m2

سطح لازم جهت تعمیرگاه +مکان سرویس اتوبوس
C=25%+ Bمجموع
خدمات رانندگان
توضیحات
نوع فضا
متراژm2
محاسبه
30دستگاه اتوبوس درهر ساعت. 30%غیربومی-“بااحتساب مدت اقامت به صورت تقریبی”.هر دستگاه اتوبوس 3نفر
اقامتگاه رانندگان
162m2
27*6=162m2
90/3=9?10 عدداتاق

اطاقداری ودفتر
20m2

اطاق اطوکشی
15m2

انبارتشک و وسایل اضافی
20m2

ملحفه شویی
15m2

سرایدار
40m2

انباروسایل نظافتی
5m2

70%رانندگان مدت زمان گذراندن درچایخانه 30دقیقه
قهوه خانه رانندگان وغذاخوری
2m2
30*3*(70/100)*(30*60)?31.5
31.5*2=65m2

قسمت تعمیرونگهداری ترمینال
توضیحات
نوع فضا
متراژm2

کارگاه نجاری
100m2

فلزکاری
40m2

لوله کشی
60m2

برق
40m2

نقاشی وبنایی
20m2

موتورخانه وتاسیسات مرکزی
300m2

قسمت آتش نشانی کل

150m2

پست برق اضطراری

100m2

سیستم تاسیسات آبرسانی
100m2

ایستگاه تصفیه فاضلاب ومخازن
100m2

25%فضای ارتباطی
پمپ گازوسیستم رسانی
250m2
بایک ماشین مربوطه وانت یا نیسان
قسمت جمع آوری زباله های مجموعه
50m2

پارکینگ ها
توضیحات
نوع فضا
متراژm2
محاسبه
30دستگاه اتوبوس واردمیشوند.20%واردتاکسی می شوند.زمان توقف تاکسی درترمینال 20دقیقه
ظرفیت هرتاکسی4نفر

سرانه هرتاکسی
18m2

18*18=324m2
30دستگاه اتوبوس.
15%=بااحتساب پارکینگ1تادوروزه.مدت زمان لازم توقف30دقیقه. ظرفیت به طورمتوسط3نفر
پارکینگ وسایل نقلیه شخصی

15m2 450m2
30*36*(10/100)*(40/60)*(1/3)=

25عدد الی30عدد
30دستگاه. 10%اتوبوس درون شهری.تعدادمسافران درون شهری25نفر.زمان توقف30دقیقه
پارکینگ ومتحدثات روباز
50m2
100m2
30*36*(10/100)*(30*60)*(1/25)?2
به تعدادکارکنان40واحدپارکینگ شخصی
پارکینگ کارکنان ترمینال
400واحد پارکینگ

30دستگاه اتوبوس.10ساعت کارکردرزانه 50%پارک.150عدد
پارکینگ اتوبوسهای برون شهری
50m2
30*10*(50/100)*50m2
150*50=7500m2
مجموع سطوح پارکینگ ها+100فضای ارتباطی

4-11 تمام محاسبات بدست آمده طبق تحقیقات انجام شده:

ضریب تولید شده شهر ایلام
حداکثر

تعداد مسافر خروجی در سال 400
تعداد اتوبوس سالانه
اتوبوس روزانه
تعداد نفرات دوم
سطح سالن انتها
تعداد صندلی
تعداد جایگاه
سطح هر جایگاه فروش بلیط
سطح کل جایگاه
فضای ورودی برای 80 نفر
فضای خروجی برای 40
سرویس بهداشتی ساعت اوج
مردانه
زنانه
رستوران 50 نفر
نمازخانه 20 نفر
پارکینگ وسایل نقلیه درون شهری
الف
تعداد تاکسی درون شهری

اتومبیل سواری

تعداد ورودی

سطح پارکینگ سواری
تعداد سکو

سکوی تخلیه
اتوبوس شرکت واحد
نفر
تعداد اتوبوس ورودی
33/0 تا
سطح
اتوبوس بین شهری
در سال 1387 مقصد تهران
اتوبوس تهران
دستگاه 18 نقاط دیگر

31 ظرفیت در 14
ساعت2 31 توقفگاه
دستگاه شبانه‌روز
سطح پارکینگ

فصل پنجم
استاندارد
شناخت سیستم عملکرد پایانه و استانداردها و فضایابی

شناخت سیستم عملکرد پایانه و استانداردها و فضایابی
5-1 عوامل مؤثر در سیستم
عوامل مؤثر در سیستم دو عنوان اصلی عناصر متحرک و انواع حرکت بررسی می‌شود. عناصر متحرک عبارتند از:
– مسافر که خود حرکت می کند.
– بار که توسط اشخاص با وسایل مکانیکی حرکت داده می‌شود.
– اتوبوس که توسط راننده حرکت داده می‌شود.
انواع حرکت عبارتست از:
– عزیمت
– رسیدن
– رسیدن و عزیمت مجدد
سه عنصر متحرک مسافر، بار و اتوبوس هر کدام به نحوی در شکل‌گیری مجموعه پایانه و عملکرد آن تأثیر خواهد داشت. بنابراین ابتدا هر عنصر در رابطه با این مجموعه بررسی می‌شود.
5-1-1 مسافر
مسافر به طور معمول و در شرایط عادی خود قادر به حرکت بوده و در جهت دسترسی به وسیله نقلیه و سوار شدن به آن یا پیاده شدن نیازی به استفاده از وسایل خاص ندارد مسافر توسط سیستم اطلاع رسانی (تابلو علائم) به وسیله نقلیه و عملکردهای جنبی پایانی راهنمایی می‌شود و تا رسیدن زمان حرکت در یک محل منتظر می‌ماند مسافر نیازهایی نیز دارد که لازم است در مراحل گوناگون پاسخ داده شود.
مسافر در پایانه در یکی از وضعیت‌های اصلی زیر می‌باشد:

1- در حال انتظار برای عزیمت (در سالن انتظار یا در حال استفاده از خدمات و تسهیلات جنبی سالن)
2- در حال عزیمت (خروج از سالن انتظار و سوار شدن به وسیله نقلیه)
3- در حال رسیدن (پیاده شدن از اتوبوس و احتمالاً انتظار جهت تحویل بار و خروج از پایانه)
4- در حال رسیدن و عزیمت مجدد (پیاده شدن از اتوبوس و مراجعه به سالن عزیمت جهت سفر جدید)
5- در حال کسب اطلاعات و احتمالاً خرید بلیط (خرید بلیط برای همان ساعت و سوار شدن به اتوبوس و یا خرید بلیط برای زمانی دیگر و خروج از ترمینال)
5-1-2 بار:
بار توسط افراد وسایل مکانیکی و احتمالاً الکتریکی حمل و نقل بارگیری و تخلیه می‌شود. زمان انتظار و بار تا بارگیری و حمل بستگی به عوامل گوناگون دارد. در اینجا که منظور از بار مسافر است می‌توان گفت به طور معمول زمان انتظار آن همزمان با زمان انتظار مسافر خواهد بود و یا مدتی حداکثر یک یا دو روز پیش از آن.
1- در حال انتظار برای ارسال (همراه مسافر عازم و یا در انبار)
2- در حال بارگیری همراه مسافر و یا به صورت مجزا.
3- در حال تخلیله (همراه مسافر و خروج فوری از مجموعه یا به صورت مجزا و احتمالاض توقف در انبار).
4- در حال تخلیه و بارگیری مجدد. این احتمال که سرویسهای مسافربری اقدام به حمل بار به شکل نسبتاً محدود به تنهایی نیز بنماید وجود دارد.
5-1-3 اتوبوس
اتوبوس به عنوان عامل اصلی حمل و نقل برنامه‌ریی پایانه می‌تواند به طور دائم در حرکت بوده و زمان انتظار آن در پایانه منحصر به توقف جهت تعمیر شستشو و سوخت‌گیری باشد. ولی با توجه به نحوه استفاده از اتوبوس و مالکیت خصوصی آن احتمال چنین وضعی ضعیف است.
اتوبوس در داخل پایانه در یکی از وضعیت‌های اصلی زیر قرار خواهد داشت:
1- توقف (با انتظار)
2- در حال عزیمت
3- در حال رسیدن
4- در حال رسیدن و عزیمت مجدد (به طور معمول حد فاصل رسیدن و عزیمت مجدد اتوبوس با توقفی کوتاه یا بلندمدت همراه است).
5- در حال تعمیر سرویس و سوخت‌گیری.
5-2 ارتباط عناصر متحرک و انواع حرکت
دیاگرام‌های صفحات بعد چگونگی حرکت مسافر را از بخش سرویسهای حمل و نقل شهری و از میان فضاهای مختلف پایانه‌ تا رسیدن به اتوبوس جهت عزیمت به سفر و نحوه حرکت مسافر رسید را از محل پیاده شدن از اتوبوس تا دستیابی به وسایل نقلیه درون شهری را تصویر می‌کند.
در تنظیم حرکت‌های مختلف به منظور برقراری ارتباط صحیح و منطقی عناصر سه گانه یاد شده در پایانه موارد زیر مورد توجه قرار می‌گیرد:
– عدم تلاقی حرکت مسافر و اتوبوس تا لحظه مسافرگیری
– عدم برخورد مسافرین عازم و رسید
– عدم تلاقی وسایل نقلیه عازم و رسید
– عدم برخورد سیستم‌های حمل و نقل شهری با حمل و نقل داخل پایانه (به عبارت دیگر ترافیک داخل و خارج پایانه).
– تنظیم حرکت یک جهته برای وسایل نقلیه و حتی الامکان مسافرین.
دیاگرام شماره 1
در این دیاگرام مسافر عازم همراه با بار بعد از خارج شدن از سیستم حمل و نقل شهری ابتدا به فضای فروش بلیط وارد می‌شود بخش کنترل مسافر و بار است. بعد از این مرحله فضای انتظار اصلی قرار دارد. در این فضا مسافر بار خود را تحویل می‌دهد و خود بدون بار به سوی سکوی سوار شدن
حرکت می‌کند. خدمات جنبی برای مسافر در ارتباط با همین سالن انتظار دارد.

دیاگرام شماره 2
در این دیاگرام مسافر بعد از خروج از سیستم حمل و نقل شهری به سالن انتظار اصلی وارد می‌شود. بخش فروش بلیط و خدمات جنبی در ارتباط با این بخش قرار می‌گیرد. بعد از این مرحله مسافر به بخش کنترل وارد می‌شود و پس از کنترل بار و مسافر سالن انتظار دوم قرار دارد که بعد از آن مسافر همراه با بار به سوی سکوی سوار شدن اتوبوسها حرکت می‌کند.

3- خدمات
هر یک از عناصر متحرک در پایانه نیاز به تسهیلات و خدماتی دارد که به طور کلی می‌توان به دو دسته اصلی و جنبی تقسیم گردد. خدمات و تسهیلات اصلی مورد نیاز مسافر عبارتند از: تسهیلات خرید بلیط، فضای راحت برای انتظار، امکان دسترسی آسان و سریع به سکوهای سوار و پیاده شدن و بخش اطلاعات و راهنمایی مسافر. خدمات جنبی مورد نیاز مسافران، بدرقه کنندگان و مستقبلین عبارتند از: رستوران، فروشگاههای مختلف، نمازخانه، سرویسهای بهداشتی، تلفن، تلگراف، خدمات پستی، درمانگاه و داروخانه و از این قبیل.
ترکیب عملکردهای داخلی پایانه بنحوی باشد که مسافر حتی الامکان بدون نیاز به کمک به خدمات اصلی به سهولت دسترسی داشته باشد. محل فروش بلیط لازم است که به راحتی رؤیت شده و مسافر بدون هیچ مشکلی بعد از گذشت لحظاتی از زمان ورود تعاونی مورد نظر خود را ببیند. محل انتظار باید بنوعی در رابطه با درهای خروج جهت دسترسی به کسوهای سوار شدن به اتوبوس باشد که مسافر با خیال راحت مدت انتظار را سپری نموده و از یافتن محل خروج و در نتیجه نسبت به جا ماندن از اتوبوس نگرانی نداشته باشد. بدیهی است در مواردی استفاده از سیستمهای اطلاع رسانی و نصب علائم به منظور فراهم آوردن آسایش و آرامش بیشتر مسافر و برقراری نظم و ترتیب و احیاناً توجه دادن مسافرین معلول به زمان و محل سوار شدن به اتوبوس ضروری خواهد بود. دسترسی مسافر به خدمات جنبی نیز هر اندازه راحت‌تر انجام گیرد و بعبارت دیگر محل استقرار اینگونه خدمات جنبی نیز هر اندازه راحت‌تر انجام گیرد و بعبارت دیگر محل استقرار اینگونه خدمات هر اندازه حساب شده‌تر باشد از رفت و آمدهای بیهوده مسافرین به منظور یافتن خدمات مورد نظرشان و احتمالاً ازدحام در محل اطلاعات و وورودی مجموعه جلوگیری خواهد شد.
علاوه بر خدمات فوق‌الذکر مسافرینی که از شهرهای دیگر به پایانه رسیده و قصد ادامه مسافرت را دارند و یا بالاجبار مدت زمانی کوتاه را که گاه تا یک روز به طول می‌انجامد تا حرکت اتوبوس مورد نظرشان باید استراحت نمایند نیاز به هتل (یا مهمانسرا) جهت اقامت دارند. چرا که این دسته پس از تحمل خستگی سفر اول ترجیح می‌دهند با اقامت در محلی مناسب در داخل و یا نزدیکی پایانه از زمان استراحتشان کاسته نشود.
رانندگان و کمک رانندگانی که بومی نبوده و در شهر خانه مسکونی ندارند نیز با همین مسأله روبرو هستند. لذا به این منظور نیاز به احداث باشگاهی جهت استراحت رانندگان ضروری به نظر می‌رسد.
اتوبوس در پایانه علاوه بر نیازهای اصلی که امکانات ورود و خروج سریع، آسان و مناسب به سکوهای مسافرگیری و تخلیه مسافر است خدماتی نظیر تعمیر، سرویس و نظافت، سوخت‌گیری بازدید فنی و محلی جهت توقف تا زمان حرکت بعد را هم لازم خواهد داشت.
خدمات مورد نیاز باز به طور خلاصه عبارتست از انبار یا انبارهایی جهت گذراندن مدت توقف بار در پایانه و مرتبط با بخش بارگیری و تخلیه بار پیش‌بینی راههای ارتباط مناسب فراهم آوردن وسایل مکانیکی از قبیل چرخ دستی به منظور حمل و نقل راحت و امکانات توزین، علامت گذاری و احتمالا بسته‌بندی.
5-4 اداره و کنترل
اداره امور پایانه‌ها معمولاً به شهرداری‌ها واگذار می‌گردد که به طور کلی بخشهای مختلف اداری (مدیریت اصلی و مدیریت تعاونی‌های

دانلود پایان نامه ارشد با موضوع بهداشت روان

باشد که در معماری پست مدرن معماری تحت تاثیر فرهنگ است.
ولی در معماری مدرن معماری تحت تاثیر تکنولوژی و عملکرد را تنها چیزی می‌داند که باید در معماری رعایت شود. می‌توان برداشتها را از شاخه‌های فرهنگی یا معماری را در طراحیهایمان وارد کنیم که این طرح فقط مختص آن منطقه باشد.

و) توجه به ضوابط فضاهای معماری در ارتباط با توجه مسائل معلولین
حرکتی: یکی از مسائلی که باید در طراحی ترمینال‌ها رعایت شود توجه معلولین حرکتی و جسمی می‌باشد، که در واقع در هر محیط شهری و اجتماعی باید رعایت شود و با توجه به اینکه، جنگ را پشت سر گذاشته‌ایم و خیلی جانباز و معلول را برای ما به وجود آْورده است، و با توجه به اینکه آنها حق بزرگی بر جانب این مملکت دارند، وظیفه ما نیز این است که حداقل در طراحی‌های خود این موضوع را رعایت کرده و ضوابطی در طراحی در این مورد به جا آوریم.
3-8 فضاهای مورد نیاز در این ترمینال:
مورد دیگری که باید در مورد ترمینال باید رعایت شود. توجه به عملکرد می‌باشد بالاخره تفاوتهای معماری با هنرهای دیگر همان عملکرد می‌باشد. معماری هنری است که در زندگی افراد وارد می‌شوند و باید برای انسان باشد و اگر یک طرح قابل استفاده نباشد طرد می‌شود و در واقع می‌توان گفت انسان یکی از اجزاء معماری می‌باشد. بالاخره فضاهای ترمینال شامل:
فضاهای خدمات مسافرین و فضاهای خدمات و رانندگان آنها و فضاهای مورد نیاز کارکنان ترمینال و فضاهای تاسیسات و فضاهای مربوط به تعاونی‌ها، و گیشه‌های فروش بلیط و انبار توشه و سکوهای سواره و پیاده شدن مسافران، چایخانه، رستوران، نمازخانه، دفاتر پست و تلفن و بانک و درمانگاه و اورژانس و سرویس‌های بهداشتی و مسیرهای اتوبوس و پیاده‌رو و مسیرهای تاکسی و فضاهای انتظار درونی و بیرونی و دفاتر نماینده نیروی انتظامی.

3-8-1 سایت
طراحی فضای داخلی ساختمان، کاری بس پیچیده و حساس بوده و مهارتهای طراح باید متوجه ابعاد مختلفی از قضیه باشد. بدین معنا که نه تنها باید به حرکت در فضا بیاندیشیم، بلکه باید بدانچه در فضا به چشم می‌خورد و آنچه فضا را تشکیل می دهد نیز نظر داشته باشیم. ما همواره از فضای منفی”خالی”-که با فضای مثبت طراح احاطه شده است-می‌گذریم؛ در حالی که هیچ یک از این دو فضا قابل تفکیک نیستند. طرحی را می توان موفق دانست که نیازهای پنهان را با شبکه پیچیده موجود در اجزای طراحی که طراح همواره با آنها دست به گریبان است، هماهنگ سازد تا راهی برای خاتمه دادن به مشکل یافته شود. ما اجزای اصلی فضای داخلی را -از ابتدا تا انتهای کار -مورد بررسی قرار داده و دریافتیم که چه سان، اجزای بیشماری که به ظاهر از یکدیگر مجزا هستند، در حقیقت به هم پیوسته اند. دامنه این به هم پیوستگی، فراتر از فضای داخلی و محصورکننده‌هاست؛ به گونه ای که فضای پیرامون را نیز در بر می‌گیرد.ارتباط، فضا، مواد و مصالح و دیدها، همه و همه با فعالیتهای مربوط به هر سایت هماهنگی دارند. مسایل مربوط به فضای سایت، در بسیاری موارد با مفاهیم فضای داخلی یکی هستند و تنها در برخی موارد با آنها متفاوت می‌باشند.از این رو ،ضرورت دارد که باز هم به هنگام بررسی به عناصری چون شرایط اقلیمی که تحت کنترل ما نیستند، دقت شود. در اکثر مقیاسها ،وجود خودروها،مسیرهای حرکتی سایت را تحت الشعاع قرار می دهد وهمواره بافت سایت از نقطه‌ای به نقطه دیگر تفاوت می‌یابد.
بنا ها اغلب از محیط اطراف خود تاثیر می پذیرند. اگر بنابه تمام معنا با ساختار زیر بنایی زیر زمین مطابقت داشته باشد. ساختار خاک، از مکانی به مکان دیگر بسیار متفاوت است. نوع پی که برای ساختمان در نظر گرفته‌می‌شود، باید با محدودیتهای آن زیر بنا سازگار باشد. به طورکلی، پی‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:الف-دسته ای که با ر را به طور مستقیم بر خاک سطح زیرین توزیع می کنند”پی گستره”.ب-دسته ای که به اصطکاک بین عنصر فرورفته در زمین”شمع یا پایه “و خاک مجاور تکیه دارند. عظیم ترین بخش بناها بر پی‌گستره ساخته می‌شود. با این حال، سیستم پی گذاریی نیز وجود دارد که در موارد خاص، به کار می‌رود. بعضی انواع بناها، نیازمند طرحهای سازه ای ویژه ای هستند. عموما بناهای مرتفع بر پی‌گستره ساخته نمی‌شوند و در این موارد، استفاده از شمع های پر شده از بتن که در بافت یکپارچه زیرین فرو رفته‌اند، معمول‌است. خاکهای مختلف، به جهت‌ساختارو شکل پذیری تفکیک نا پذیرشان، ظرفیت باربری مجاز متفاوتی را دارا هستند. میزان رطوبت خاک نیز بر میزان باری که خاک می‌تواند تحمل کند، تاثیر می‌گذارد. ارتباط مهمی که نباید از نظر دور بماند، اندازه بنا در مقابل نوع خاکی است که بنای کامل شده در آن واقع خواهد شد. یک شاخه تخصصی مهندسی به مطالعی خاک ها می‌پردازد. بر اساس آزمایش سایت، گزارشهایی را ارایه می‌دهد که مورد استفاده معماران و مهندسان را و ساختمان قرار می گیرد.
هنگامی که یک مهندس سازه، نیروی وارده بر پی را با توجه به تیرها و ستونها محاسبه می‌کند؛ بین ظرفیت مجاز بار پذیری خاک و از جمله نشست خاک و ضریب اطمینان،مقایسه ای صورت می‌گیرد. حاصل این عمل نشان می دهد که چگونه باید به طراحی پی ادامه دهیم. مسیر طراحی و امکانات موجود، همواره تحت تاثیر توپوگرافی سایت اطراف قرار می‌گیرد. در چنین حالتی، توپوگرافی موجود و مصالح خاک، باعث خواهد شد در اجرای طرح بنای مورد نظر، دامنه ای از محدودیتهای احتمالی را بپذیریم. مادامی که مشغ
ول بررسی سایت هستیم، می توانیم از خود سوالهایی در زمینه مکان اسقرار بنا بکنیم و در عین حال، به جمع آوری اطلاعات ضمنی و آشکاری در موردویژگی های زمین بپردازیم.

3-8-2 منظره پردازی
می‌توان به منظور تمرکز یا کنترل دیدها، نشان دادن مسیرهای حرکتی، بهبود بخشیدن به اکوستیک سایت، مهار فرسایش وتثبیت رویش گیاهان زمین را شکل داد. شکل دادن زمین، راهی طبیعی برای توسعه طرح بنا می‌باشد. افزودن، تغییر دادن وپاک کردن زمین از گیاهان، بخش تفکیک نا پذیری از منظره پردازی در سایت است. ممکن است روزی با یک ساعت طبیعی دست نخورده مواجه شویم. وقتی بخت به ما روی آورده وچنین سایت بکری را پیش روی مان قرارمی‌دهد، ناگزیریم از خود در مورد تعادل بوم شناختی در آن سایت یا در زمین اطراف آن سوالاتی بکنیم. به نظر من در این زمان از تاریخ بشر، می توان چنین گفت که طرح‌های طراحان تا حد امکان نباید به بافت محیطی سایت لطمه بزند. به همین نسبت، هنگام مطالعه برروی ساختمان سازی در زمینی که از پوشش های محیطی اولیه خود محروم شده باید در نظر داشته باشیم که چگونه بنا ومحیط می تواند در جهت حمایت از یکدیگر قرار گیرند. یکی ازویژگی‌های عالی در شرایط جوی معتدل، تداوم چرخه فصلها می‌باشد. این آب و هوایی را آن دسته از گیاهانی نمایان می‌کنند که به منظور بقا وتکثیر، با محیط سازش داشته اند. در طول یک سال،طی دوره های مختلف می توان از این فرصت بهره جست و سطح ترکیبی دیگری را در طرحها به کار برد. برای نمونه، می‌توان گیاهان گل‌دار را با بوته‌ها و درختان به هم پیوست و چوب بستی ساخت تا این گیاهان بر روی آن رشد کنند.علاوه بر این، میتوان چنین پنداشت که وجود نقش مهمی را در بهداشت روانی دارد. ایستادن در مسیر باد،در پشت پر چینی از پیچکهای امین الدوله در یک روز بهاری، حقیقتا باعث می شود از رایحه دلپذیر و منظره زیبایی که می‌بینیم، لذت ببریم. همچنین، بوته‌ها و درختها را می توان طوری کاشت که از طرح ما، در برابر بادو آفتاب محافظت کنند. کاشت دو درخت برگ‌ریز در محل مناسب، می تواند تا حد قابل ملاحظه ای هزینه‌های سرمایش را در فصل تابستان کاهش دهد. و در عین حال گرمای حاصل از نور خورشید در زمستان را انتقال دهد. اگر درختان کاج در یک ردیف منظم کاشته شوند، می‌توان از حمله های ناگهانی بادهای غالب در زمستان در امان بود.
این امر در بازده انرژی دخالت دارد. هم اینک ما می دانیم که چگونه با دو پوسته، از ساختمان محافظت کنیم: یکی محصور کننده های خود ساختمان ودیگر، استفاده از ویژگی هایی که در یک محیط پدید می آوریم واز آنها سود می‌جوییم.

3-8-3 شرایط جوی
کنترل شرایط جوی به بهترین نحو محدودیتهای فراوانی دارد. ما می توانیم بنا را در مقابل بدترین شرایط جوی محافظت کنیم. ولی در مورد حدود نهایی شرایط بد جوی،کاری از دستمان بر نمی‌آید. تعداد کمی از ساختمانها می‌توانند از گزند گرد بادها در امان مانده و سالم بمانند. موقعیت و شرایط جوی دو عامل کاملا وابسته هستندکه دقت و بررسی روی یکی از آنها، بطور قطع منجر به دریافت اطلاعاتی در مورد دیگری خواهد شد هنگامی که موقعیت مکانی طرح را بررسی می‌کنیم-چه در شهر باشد چه در روستا، مرکز شهر باشد با در چمن زار-این مکان وجود دارد که آب وهوای تمام این نقاط، تقریبا یکسان باشد. دمای هر نقطه در محدوده خاصی تغییر می‌کند؛ همانگونه که میزان آفتاب باد و باران در هر محدوده متغیر است. اگر چه پیش بینی شرایط جوی-آن هم با جزئیات دقیق آن-غیر ممکن است، ولی آب و هوا، دامنه ای از الگوها را نشان می دهدکه بطور نسبی قابل پیش بینی است.
ارتباطات در سایت
ارتباطات سایت را باید با توجه به عوامل بسیاری که بر یکدیگر تاثیر می‌گذارند، مورد بررسی قرار دهیم. اگر از دیدگاه شرایط کلی قضیه بنگریم، در می‌یابیم که امکان دو نوع حرکت وجود دارد:1)حرکتی که در یک سایت صورت می‌گیرد.2)حرکتی که بین سایتها صورت می‌گیرد. البته سرعت و شیوه حرکت، نباید نادیده انگاشته شود. باید دانست افرادی که در سطح سایت راه می‌روند، اصلی ترین موجوداتی هستندکه آن را تجربه می‌کنند. با اشاره به این مطلب، می توان در یافت که آنچه در مورد مفاهیم ارتباطات بیان شد؛ در مورد مسیرهای حرکتی پیاده‌رو نیز صادق و کاربرد دارد. در ضمن نوع مکان، در تجربه نخستینی که از حرکت به سمت سایت یا حرکت در محدوده دایم تغییر ایجاد می‌کند. یک محیط روستایی یا خارج از شهر ممکن است‌ما را در رسیدن به مقصودمان با خودرو هدایت کند، این در حالی است که در یک سایت شهری، می‌توان با استفاده از انواع وسایط نقلیه به مقصد رسید. یکی از ابعاد اساسی در شکل دادن به نوع تجربه‌ای که از سایت داریم، تراکم جمعیت می باشد. برای مثال با افزایش تراکم، فضای بین بناها کاهش نیابد؛ در نتیجه فضاهای عبور و مرور نیز، با کاهش تعداد نماهای قابل دید ساختمان متراکم تر می‌شوند.
اگر تعدادی از خانه های موجود در یک ردیف را در نظر داشته باشید، خواهید دیدکه در واقع، تنها دو نما برای آن طراحی می‌شود وبیشترین تلاش طراحانه، متوجه نمای سر در عمومی بناست هنگام مطالعات مسیرهای حرکتی در سایت، باید همواره مناسبات افراد و معیارهای کلی از قبیل زمین، شرایط جوی، فنآوری و حمل ونقل بناها را مد نظر داشته باشیم. دسته ای از این مناسبات، ارتباط تنگاتنگی با “توالی”دارند که عبارت است از نحوه دریافت نشانه‌های دیداری از محیط اطراف. فردی که با مکانی آشنا نیست،الزاما بااطلاعاتی را از
محیط دریافت‌کندکه نشان دهنده مسیرهای حرکتی از محلی به محل دیگر و در نهایت، به مقصد اصلی هستند. بایدهمواره افراد نا آگاهی را ندرتا و تنها برای یک بار طرحی را تجربه می‌کنند، در نظر داشته باشیم. از آنجا که ممکن است هر فرد، زمانی برای اولین بار از بنا یا سایت استفاده کند، باید به نکاتی از قبیل قابل رویت بودن، دسترسی داشتن و قابل درک بودن سایت را مدنظر داشته باشیم. این یک روند متوالی است که بامسیرهای حرکتی آغاز می شودو به تشخیص ورودی بناوحرکت به داخل آن می انجامد.
این روند،گرچه بروی کاغذ به نظر ساده و زود فهم می‌آید، ولی بهتر است نگاهی گذرا به تراکم سایت داشته باشیم. با افزایش تراکم، موانع مربوط به تشخیص نشانه های مسیر حرکتی از محیط سایت افزون تر می‌شود؛ از این رو وظیفه مهم طراح در محیطهای شهری این است که از طریق افزودن علایم یا نشانه ها افراد تازه وارد را راهنمای کند. از یک پیاده رو در مناطق شهری ویا، انواع و اقسام اطلاعات را می توان از محیط ساخته شده دریافت کرد. برای درک کامل فضا در این مناطق، زمان زیادی وجود دارد و با ایستادن و اندیشیدن به هر موضوع، به نظر ارزشمند می‌آید. با این حال افرادی که سوار بر خودرو‌هایشان هستند، ممکن است مجبور شوندبرای مواجه نشدن با مشکلات، به محل جدیدی پناه ببرند. افرادی که از پیاده‌رو به بنای دیگر می‌روند-نسبت به آنهایی که در خودرودر حرکت هستند-نیازها و برداشت های متفاوتی دارندهنگام رانندگی، مسئله‌ی اساسی، تشخیص راه ورود به سایت است. وجود ارتباط، میان راه ورودی یا دسترسی به سایت و مسیرهای حرکتی منتهی به ورودی امری است ضروری. اگر در مجموع، این قسمت‌ها قابل تشخیص نباشند، باید در هر مرحله ای نشانه های وجود داشته باشد. البته این نشانه ها-که در طراحی اهمیت بسزای دارد-نباید در اندازه های بسیار کوچک باشند، حداقل اندازه آنها باید به گونه‌ای باشدکه راننده بتواند کاملا آنها را ببیند و فرصت کافی جهت به حرکت در آوردن خودرو را در مسیر صحیح داشته باشیم. هنگامی که در یک سایت هستیم باید خودرو را متوقف کرده و جهت ورودی را بیابیم. پس از این که از خودرو پیاده شده و پیاده به راه رفتن ادامه دهیم، معمولا به افرادی بر می‌خوریم که با وجود خودروهای متوقف شده، احساس راحتی نمی کنند. محیطی که برای نگهداری خودروها طراحی میشود،متناسب با شرایط و مناسب آنهاتنظیم خواهد شد. چه بسیار دیده شده که عابری تنها در حال قدم زدن است. مسلماعبور از یک توقفگاه شلوغ برای او کاری دشواری است.
این مشکل، در اکثر جاهایی که انواع سیستمهای حمل و نقل با یگدیکر تداخل دارند، مشاهده می‌شود. به نظر یک عابر پیاده آگاه، طراح موظف است شرایط لازم برای افزایش دید را فراهم کند تا برای خودروهای در حال حرکت مسیر قابل تشخیص باشند و بتوانند به محل مورد نظر خود به راحتی دسترسی داشته باشند.لازم است در اینجا به طور خلاصه به درک عابر پیاده از محیط و میزان اطلاعات و جزییات دریافتی او اشاره کنیم و چگونگی تجربه محیط ساخته شده را از داخل یک خودرو در حال حرکت مورد بررسی قرار دهیم.با مراجعه به واژگان طراحی، اگر قرار باشد یک بنا در محیطی واقع شود که تمام یا بیشتر نماهای آن از داخل خودرو قابل رویت باشند، در این صورت، مشخصه‌های طراحی و ترکیب آن می‌توانند در اندازه‌هایی با مقیاس بزرگتر ترسیم شوند. این امر ناشی از سرعت حرکت است، زیرا نسبت شئی که چشم آن را با سرعت 3 کیلومتر در ساعت می‌بینید، در مقابل شئ دیگری که به سرعت60کیلومتر در ساعت دیده

دانلود پایان نامه ارشد با موضوع طرح و ساخت، دوره قاجار

می‌شود، 20به1 است.
3-8-4 بوم شناسی بنا و سایت
با گذشت زمان وبا در نظر گرفتن دامنه وسیع اطلاعات موجود، تحقیقات در جریان وآگاهی رو به رشد تخصصی و عمومی، اهمیت موضوعاتی ازقبیل بوم شناسی بیشتر خواهد شد.ممکن است با توجه محدود نهایی محیط مصنوع، این طور وانمود شود که طراحان در تصمیمات اتخاذ شده برای محیط زیست-که با طرح و ساختمان سازی در ارتباط است-نقش مهمی ندارند، در حالی که چنین نیست. چرا که طراحان داخلی و معماران در روند کلی ساختمان سازی نقش ارتباطی حساسی را ایفا می‌کنند. نحوه شکل دادن به فضا و پیش بینی ویژگی‌های خاص هر یک‌از فضاها، اثرات مطلوب‌یا نا مطلوب غیر قابل انکار برروی محیط داخلی و خارجی دارد. اینجاست که انتخاب ما در کل روند طراحی-از مرحله تهیه مصالح گرفته تا تعیین عمر مفید ساختمان یا فضا-حالت متداومی دارد. بناها وسایت ها، هر یک دارای چند سطوح بوم شناختی هستندکه با توجه به طرح، مورد بررسی و دقت نظر قرار می گیرند. امروزه شمار زیادی از بناهابا محیط سایت خود مغایرت دارند. ما در درجه اول بایداهداف محیطی طرحهایمان را شناسای کنیم.حال، زمان آن فرا رسیده که به مسئله‌ی مهم دیگری در طراحی بپردازیم.
بهتر است نگاهی کلی به چگونگی پیدایش رشته”کیفیت هوای داخلی”یا”IAQ”بیاندازیم. به دنبال تحریم نفتی خاور میانه که در سال 1973باعث بروزتحولی در سطح آگاهی آمریکاییها شد و آنها مجبور شدند بازده انرژی خودروها و ساختمان نها‌یشان را بهبود بخشند، که در مورد ساختمان ها، یکی از نتایج حاصله، ایجاد ساختمان های با کارایی انرژی بهتر و در عین حال استحکامی افزون تر بوده است. ولی اینگونه ساختمان ها فاقد”هوا”هستند.
که در نتیجه، عدم ورود مستمر هوای خارجی باعث آلودگی هوای داخلی شده و ساکنان این ساختمان دچار عدم راحتی، بیماری، سر درد و خستگی مزمن شده و گاهی نیز ناتوان می شوند. اما هوای داخلی چگونه آلوده می شود؟باید دانست بسیاری از عوامل آلوده کنندها بیرون ساختمان وارد می‌شوند. موادی از قبیل گردو غبار، گرده های گل، دود اگزوز خودرو ها،هوای خارج شده از دودکش ساختمانها که دوباره وارد ساختمان می‌شود.گاز رادون”ON‌RAD”از جمله آلوده کننده های خارجی هستند که به داخل ساختمان کشیده می شوند. عامل اصلی دیگر آلوده کننده هوای داخل،سیستم تهویه ساختمان است. وقتی به هر ترتیبی آب در جایی ساکن بماند، سیستم تهویه می‌تواند زمینه رشد انواع میکروبها و قارچ ها را فراهم کند. این موجودات در محیط‌های مانند کانال آلوده عایق بندی، محفظه های آبی که به خوبی فاضلاب نشده‌اند، فاضلاب‌ها و برجهای خنک کننده تولید مثل می کنند. اگر هوای تازه کافی نباشدیا محل ورودی هوا در جهت منابع آلوده کننده باشد، مسایل دیگری ممکن است پایدار شود. ابزار و وسایلی که ساکنین ساختمان با آن سرو کار دارند نیز می توانند آلوده کننده یا پاک کننده باشد. برای مثال از ماشینهای کپی، گازازن آزاد می‌شود. رادون آلوده کننده ای است که خطرات آن بر هیچ کس پو شیده نیست. این ماده گاز رادیو اکتیو بی‌رنگ و بی‌بویاست که از فراورده های جانبی رادیوم226بوده و در بسیاری از خاکها، به طور طبیعی یافت می شود. این گاز ها ،تا اوایل دهه 90 تا حد چشم گیری در طبیعت وجود داشت وهم اکنون نیز، عامل زیان باری برای سلامت افراد است، به طوری که سازمان حفاظت از محیط زیست، آن عاملی تهدید کننده شناخته است. خطر این گاز در داخل ساختمانها بسیار زیاد است. ساکنان ساختمانها در اثر هوای آلوده به این گاز، دچار ناراحتی، بروز حساسیت “سوزش وخارش”، کا رگریزی، فقدان قدرت کار ونا توانی می شوند. افزایش تعداد بیماران، باعث افزایش هزینه های در مانی می‌شود. فقدان قدرت کار نیز باعث می شود صاحبان مشاغل، خسارتهای مادی فراوانی را متحمل شوند. این کشمکشها برای افرادی که درگیر کار ساختمان سازی هستند، به بهای از دست دادن شهرت وپول وافزایش حق بیمه تمام خواهد شد. روی این اصل، به همه طراحان توصیه می شود در یک محیط کاری یا آموزشی، به بررسی وتحقیق در زمینه مسایل مربوط به هوای داخلی ساختمانها بپردازندومفاهیم طراحانه ای را طرح بگنجانندکه باعث بهبود کیفیت هوای داخلی می شود. با نزدیک شدن به دهه 90، صنعت خانه سازی با کمبود الوار ومحصولات چوبی دارای کیفیت بالا، مواجه شده است.دسترسی اندک به این محصولات وپایین آمدن‌کیفیت آنها، باعث نیاز به توسعه فن آوری ومحصولات جدید شده است. این امر، استفاده کار آمد از منابع را در برداشته ودر عین حال، هزینه های خانه سازی را در حد توانایی متوسط افراد، ثابت نگاه داشته است. ایجاد هر نوع محیط مخصوص سکونت انسان، مستلزم صرف انرژی و منابع انسان است. مصالح-خود-نشان دهنده نوعی انرژی‌هستند که نمود خارجی پیدا کرده اند.
هم اکنون در حرفه ساختمان سازی، حجم معینی از ضایعات، در حین ساختمان سازی ایجاد می‌شود. به عنوان یک طراح،انتخاب هر گونه راهی، تمام مسایل مزبور را تحت الشعاع قرار می‌دهد. اگر این حقیقت را بپذیریم که سر چشمه مصالح، محدود بوده و همواره، مقادیرمتنابهی از انرژی، مثل باد، آفتاب به صورت فعال”دینامیکی”موجودند، در این صورت، اهداف محیطی به صورت اصلی بدیهی درآمده و مقاصد و خواسته‌های سیاسی، کمتر دنبال خواهد شد.

فصل چهارم
برنامه فیزیکی طرح

4-1 تاریخچه سفر و حمل و نقل
پیشینه جا به جایی مسافر بین شهرهای ایران را می‌توان از دوره‌های دور آغاز کرد. آن زمانی
که چهارپایان و کالسکه‌ها و ارابه‌ها این وظیفه را به عهده داشتند. آثار این سفرها در شاهنامه و دیگر یادگار آن روزگاران به استناد ثبت است و هم در سفرهای بسیار لشکرکشی‌ها، مهاجرت‌ها، پیام رسانی‌ها، عزیمت‌ها، کوچ‌ها و … همه در روی همین جاده‌ها بوده است که بعدها بر روی آنها جاده‌های مالرو شناخته شده و در قرن اخیر جاده‌ها آسفالته شده است.
رساله‌های ابودلف، این بطوطه یا فرنگیانی که با مأموریتی به ایران آمده‌اند از آمبرو سیو کنتارینی تا ادوارد براون و سرپرستی سایکس و لرد گرزن و دیگران و بیشتر اینها از دورانی می‌گویند که هنوز این جاده‌ها (آسفالت) نشده بوده و بر سطح آنها اتوبوسها و کرایه‌ای و اتومبیلهای شخصی در تردد نبودند.
از زمانی که مردم انزلی و رشت به تماشای اسب آهنی مشغول شدند که پس از سفر دوم مظفرالدین شاه به فرهنگ برای او رسیده بود، هشتاد سال می‌گذرد.
اما هنوز 20 سال از آن تاریخ نگذشته بود که مردم جنوب و شمال کشور نه تنها به آن سواری‌های سیاه کالسکه‌ای خو کرده بوند، بلکه اتوبوس‌های سیمی (شرکت نفت انگلیس) برای مروم جنوب آشنای پر سر و صدا و گرد و خاک برانگیزی بود. برای مردم تهران که قصد سفر به تجریش و قلهک را داشتند اولین وسیله نقلیه عمومی اتوبوس (مش صفر) بود. این وسیله (اتوب مبیل) یا (اتول مبین) خوانده می‌شد تا وقتی که حبیب ثابت ثروتمند معروف اولین اتوبوس را در جاده شمیران به کار انداخت و عملاً وسایل نقله عمومی جابجایی مسافران بین شهری به راه افتاد. در جاده‌های خاکی اتومبیل‌های پارکارد و اولد زمبیل و فرود بسیاری که جا به جایی صاحبان ثروتمند و عموماً فئودال خود را صورت می‌دادند. اما باید گفت که اولین اتوبوسهای مسافرتی کالسکه‌های پستی‌اند که از دوران ناصرالدین شاه در جاده‌ها به راه افتادند و اصولاً راهها به بهانه و در جهت گسترش آنها توسعه یافت. این کالسکه‌ها آن چنان که در دنیا معمول بود، مسافر حمل می‌کردند. بیشترین مسافر آنها در راه رشت به تهران بود، مسافر اروپا به حساب می‌آمد و از آنجا بیشتر به باکو و روسیه و گاه به عثمانی می‌رفتند و خود را به غرب می‌رساندند. راه دیگری نیز از طریق قصر شیرین برای رفتن به عتبات مورد استفاده بود.
نخستین اتوبوسها نیز در همین مسیرها نیز در تردد آمد. هم کالسکه‌های پستی مسافربر و هم نخستین اتوبوسهایی که در راهها به کار افتادند ابتدا از ناامنی‌های راهها بیشتر از خرابی آنها صدمه می‌دیدند. در جنگ جهانی اول نفربر و جیپ‌های اولیه بود و در جنگ جهانی دوم اتوبوس هم به آنها اضافه شد و قراضه‌های این وسایل اتوبوسهایی که پس از اشغال ایران، آمریکایی‌ها از جنوب به راه انداختند تا سال‌های سال توسط تعمیرکاران ایرانی تعمیر و نوسازی می‌شد.
روزگار پس از جنگ جهانی دوم بود که دیگر سفر با اتوبوس و کرایه عمومی شد و از انحصار طبقه خاص به درآمد تا آنکه تی-بی-تی، اتوعد، ایران‌پیما و دهها شرکت مسافربری دیگر به کار افتادند و جا به جایی مسافر بیشن شهری در آمار، جهش‌ها گرفت و هر سال فزونی یافت. این روند تا پس از سقوط رژیم پادشاهی که از ادغام هر چند تای آنها تعاونی‌ها پدید آمد ادامه یافت. در تهران مسافران شماس‌العماره و ناصرخسور در ترمینالهای جنوب و شرق و غرب جمع شدند.
پس از انقلاب، همزمان با افزایش ناگهانی جمعیت تهران و شهرهای بزرگ کشور جا به جایی مسافر نیز رشد بسیاری کرد. اتوبوسها، کرایه‌ها مینی‌بوس‌ها، سواریهای دربست، مسافرکش‌ها و اتومبیلهای شخصی در هر لحظه از شبانه روز صدهاهزار مسافر را از این سو به آن سو می‌بردند و می‌آوردند و این حرکت نه در سرما، نه در گرما، نه در روز و نه در شب لحظه‌ای متوقف نمی‌ماند.

4-2 حمل و نقل و تردد مسافر در کشور
ترابری و حمل و نقل یکی از عوامل مهم توسعه اجتماعی و اقتصادی هر منطقه یا کشور به به حساب می‌آید. در ایران غیر عوامل چون رشد کم اقتصادی، عوام زیست محیطی، باورهای مردم و رشد جمعیت عملکرد سیستم حمل و نقل را ضعیف کرد.
جا به جایی مسافر از طریق ناوگان عمومی حمل و نقل کشور در سال 1369 برابر 6/283 میلیون نفر و در سال 1376 برابر 1/405 میلیون نفر بوده است. سهم راه آهن و هواپیما در جا به جایی مسافر به ترتیب 8/2 “درصد” و 2 “درصد” در سال 1369 به 3/2 و 6/2 “درصد” در سال 1376 تبدیل شده در صورتی که سهم حمل و نقل جاده‌ای ثابت مانده است.
کل مسافر جا به جا شده در جاده‌های کشور در سال 1369 برابر 484 میلیون نفر و در سال 1376 معادل 646 میلیون نفر بوده است که از این تعداد در سالهای 1369 و 1376 به ترتیب 270 میلیون نفر و 385 میلیون نفر از طریق ناوگان حمل و نقل عمومی جا به جا شده‌اند. همچنین در سال 1369 تعداد 200 میلیون نفر و در سال 1376 تعداد 213 میلیون نفر از طریق اتوبوسهای مسافربری بین شهری و بقیه از طریق مینی‌بوس و سواری جا به جا شده‌اند.
تعداد مسافر هر سفر از طریق اتوبوس در فاصله سالهای 1376-1369 بین 23 تا 26 نفر (93 تا 82 “درصد” ظرفیت) بوده است. سرانه سفر در سال 1369 برابر 5 و در سال 1376 برابر 4/6 سفر به ازای هر نفر بوده است که از افزایش تعداد مسافر در دوره مذکور حکایت می‌کند. با وجود اینکه طی دوره 1376-1369 متوسط سالانه سفر و مجموع مسافت طی شده یک وسیله نقلیه مسافری روندی افزایشی داشته و در سال 1376 به 100000 کیلومتر رسیده است باز هم نسبت به نرخ‌های جانی با 300000 کیلومتر و با کار روزانه تا 21 ساعت هنوز در سطحی نازل قرار دارد.
ناوگان مسافری عمومی حمل و نقل جاده‌ای در سال 1369 به تعداد 47473 دستگاه و
56 نفر یک صندلی و در سال 1376 به تعداد 59508 دستگاه و برای هر 53 نفر یک صندلی بوده است. با توجه به اعداد فوق درمی‌یاببیم که افزایش ناوگان حمل و نقل در مقایسه با تعداد مسافران کمتر رشد کرده است. البته توجه به این موضوع که کرایه هر نفر کیلومتر در سال 1376 برابر 12 ریال بوده است و بازده سرمایهگذاری شرایط مطلوبی ندارد در این موضوع مهم است. از طرف دیگر با سن بالای ناوگان که در سال 1376 بیش از نیمی از ناوگان بالای 15 سال عمر داشته است لزوم توجه بیشتر به این قسمت مهم‌تر است.
4-3 نگاهی به ایجاد پایانه
قبل از فرا رسیدن عصر جدید و رونق شبکه راهها و حمل و نقل به کمک فن آوریهای نو، در طول تاریخ، عمده‌ترین نوع سفرها را سفرهای جاده‌ای تشکیل می‌داد. در این سفرها برخی با پای پیاده و برخی دیگر که توان مالی داشتند، سوار بر چارپایان، طی طریق می‌کردند.
فواصل زیاد مراکز تمدن شهری، زمان سفر را طولانی می‌کرد و لزوم اسکان بین راهی را متذکر می‌شد. بر اساس شواهد مبتنی بر اسناد تاریخی، ایران در احداث جاده و کاروان سرا و ایجاب سیستم ارتباطات، پیش قدم بوده است. به عقیده محققان ایجاد و توسعه و ساخت و ساز کاروان سرا در ایران، از مهمترین دستاوردهای معماری ایرانی، به ویژه در دوران اسلامی است. این الگوی سفر و جا به جایی مسافر و کالا تا قرن‌های متمادی ادامه داشت. با ورود اتومبیل به ایران در اواخر دوره قاجار و متعاقباً گسترش روز افزون تعداد خودروها در دهه‌های پس از آن، معماری و شهرسازی، ارتباطات، حمل و نقل و بسیاری دیگر از عرصه‌های زندگی ایرانیان دستخوش دگرگونی‌های چشمگیری شد. با ورود خودروها به ناوگان حمل و نقل بین شهری در دوره پهلوی اول، گاراژها عهده دار برقراری سفرها شدند. با افزایش جمعیت شهرها و و در نتیجه تقاضای روزافزون سفر، گاراژها پذیرای مراجعین بیشتری شدند. به تدریج و در طی دهه‌های بعد حمل و نقل بین شهری به صورت یک معضل شهری، به ویژه برای شهرهای بزرگ درآمد. از این رو مسئولان امر به فکر ساماندهی حمل و نقل مسافر در شهرها افتادند. فکر تأسیس پایانه‌ها در ایران به سبک ترمینال‌های اروپای اول بار در سال 1328 مطرح شد، ولی تا زمان اجرای اولین طرح پایانه‌ها در کشور، سال‌ها طول کشید. در سال 1353 شهرداری تهران، طرح ساختمان ایستگاه بزرگ اتوبوسرانی را در حوالی میدان توپخانه مطرح کرد. مشخص نبودن مرجع قانونی برای سرپرستی و سامان‌دهی خدمات این حوزه، سبب بروز برخی معضلات شده بود.
سرانجام احداث اولین پایانه مسافربری در سال 54 در اراضی خزانه تهران، آغاز و عملیات اجرایی آن در سال 58 تکمیل گردید. با پیروزی انقلاب اسلامی “لایحه قانونی احداث ترمینال‌های مسافربری و ممنوعیت تردد اتومبیل‌های مسافری بین شهری در داخل شهر تهران” در اردیبهشت ماه سال 1359 به تصویب شورا رسید. این لایحه، شهرداری تهران را موظف کرد تا علاوه بر بهره‌برداری از پایانه موجود (پایانه جنوب) به تدریج نسبت به احداث پایانه‌های جدید و متناسب با نیازهای شهر در نقاط مختلف تهران و با استفاده از اعتباری که سازمان برنامه و بودجه وقت هزینه می‌کرد، اقدام کند.
در تیرماه سال 1359 اولین پایانه مسافربری در تهران با عنوان ترمینال خزانه (جنوب)، به طور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد و به تدریج در طی سال‌های بعد، پایانه غرب به طور موقت و پس از پایانه‌های شرق و بیهقی در تهران، تأسیس شده و همزمان در دیگر شهرهای بزرگ کشور

دانلود پایان نامه ارشد با موضوع سلسله مراتب، اوقات فراغت

آن را شکل داد، چرا که این کار مستلزم داشتن دانش تخصصی در زمینه طرح سازه فولادی است. در مورد سنگ دو فایده اصلی استفاده از آن، یکی تنوع تقریباً نامحدود آن و دیگری مقاومت بالای آن در برابر فشار است، ولی سنگ‌ها مقاومت کششی اندکی دارند. اخیراض استفاده از بتن شیوه‌ای مناسب است، چرا که مانند سنگ دارای مقاومت فشاری زیادی بوده و می‌توان آن را تقریباً به هر شکلی در آورد. مقاومت فشاری بتن، به طرح اختلات و شرایط جوی حاکم بر بتن ریزی یستگی دارد. در ضمن، بتن مسلح که از ترکیب میلگرد “آرماتور” و بتن خمیری حاصل می‌شود، مشخصه فولاد یعنی مقاومت کششی زیاد آن را به همراه ویژگی خاص بتن که مقاومت کششی آن است، را یکجا دارا می‌باشد. از ترکیب این ویژگی‌ها، ساختار مطلوبی پدید می‌آید که مقاومت آن حتی در برابر آتش هم بی مانند است. طراحی بتن مسلح، حوزه پیچیده‌ای است که به مطالعات گسترده‌ای نیاز دارد. به علاوه، نه تنها طراحی بتن دشوار است بلکه قالب‌ریزی برای تقویت آن در حسن خشک شدن و به عمل آمدن آن نیز ممکن است به همان اندازه مراحل ابتدایی طراحی و ساخت آن، دشوار باشد. در سیستم‌های نظیر خرپاهای چوبی، تیرها، ستون‌ها و خرکها، مصالح اولیه با یکدیگر ترکیب می‌شوند شکل نوع سیستم‌های مصالح، عمر ساختمان‌ها را افزایش داده، باعث توسعه اقتصادی شده، مدت ساخت بنا را کاهش می‌دهد و کنترل کیفی را بهبود می‌بخشد. طراح موظف است حداقل دانش مورد نیاز را نه تنها در مورد مصالح اولیه، بلکه در مورد سیستم‌های مختلف مصالح که در ابتدای روند طراحی باید در نظر گرفته شود، فرا گیرد. سیستم مصالح به همراه نوع مشخصی از آنها، در برخی بناها عاملی عمده به حساب می‌آید. نوع سیستم از لحاظ مسایل اقتصادی،عامل هدایت کننده این روند است. اسکلتها و خرپاهای چوبی را می‌توان در خانه‌ها، فولاد و بتن را در ساختمان‌های اداری و بتن‌ها را در ساختار و پارکینگ‌ها یافت. هنگام بررسی هزینه‌های اولیه و به دنبال آن بر هزینه‌های چرخه زندگی و گاهی هزینه‌های محیط زیست تاکید می‌شود. این هزینه‌های سه گانه، نشان دهنده انرژی مصرفی “کار و مصالح= پول= انرژی” در مدن زمانی معین است. هزینه‌های اولیه هزینه چرخه زندگی، هر یک با مرحله مشخصی از عمر ساختمان در ارتباطند. هزینه اولیه “همان طور که از نام آن پیداست” پولی است که مستقیماً برای ساختمان سازی به مصرف می‌رسد. هزینه چرخه زندگی، هزینه‌ای است که در طول مراحل عمر ساختمان برای نگهداری و تعمیرات آن صرف می‌شود و سرانجام هزینه محیط زیست، به معنای احتساب هزینه‌های پس از سر رسیدن عمر ساختمان است که شامل هزینه‌های صرف شده پیش از ساختن و پس از تخریب به علاوه هزینه صرف شده در طی عمر مفید آن می‌باشد. چنین احتسابی، میزان انرژی مصرفی و حجم اتلاف در هر مرحله از مراحل عمر مصالح را مورد بررسی قرار می‌دهد، از جمله خاک‌برداری اولیه یا حفر، انتقال، پالایش، انتقال ثانویه، بنا کردن استفاده و تخریب یا بازیافت آن برای استفاده مجدد. برخی از متخصصین، به بررسی تاثیر حفاری‌ها بر حیات گونه‌های گیاهی و جانوری در هر منطقه پرداخته‌اند از جمله اهداف عمده بررسی هزینه‌های محیط زیست، اتخاذ تدابیر اولیه برای ساختن یک ساختمان مقاوم است که در مقیاسی وسیع، یک خط تحقیقات نسبتاً جدیدی است. منابع مورد نیاز در زمینه ” ماهیت هنر” را می‌توان از طریق نشریات حفاظت از محیط زیست و نشریاتی همچون راهنمای منابع محیط زیست از انتشارات انجمن معماران آمریکا به دست آورد.
2-11 پوسته ساختمانی
در آب و هوای سرد و معتدل، پوسته ساختمان باعث ایجاد ناتراوایی بین قسمت‌های داخل و خارج آن می‌شود. این در حالی است که یک پوسته مناسب آب را از بنا دور می‌کند و شفافیت، استحکام، دسترسی و عایق‌بندی را برای ساختمان فراهم می‌سازد. سیستم‌های پوسته‌ای متنوعی موجود است، برای مثال دیوارهای غیر باریر جدا کننده، مجموعه‌های مدولی ساخته شده و متصل با یکدیگری را تشکیل می‌دهند که پیوند دهنده سطوح پیوسته به سازه پشتی هستند.
2-12 ارتباطات
تا این مرحله، ما با توضیح کلیه عناصر اساسی یک ساختمان پرداخته‌ایم، که برای هر سازه‌ای که از نظر محیطی دارای شرایط مناسبی است، عمومیت دارد. اینک می‌توان در ذهن، افراد ساکن در ساختمان را در آن فضا قرار داد و به بررسی ویژگی‌های گوناگون مربوط به خود فضای داخلی ساختمان پرداخت. از جمله این ویژگی‌های برجسته که تقریباً برای هر فضای غیر قابل انکار است، روند حرکت و رفت و آمد در آن فضاست که در اصطلاح “ارتباطات” نامیده می‌شود. عمل حرکت در یک فضا، نقش بسزایی در حواس فیزیکی ما دارد. اگر طراحی با مهارت اجرا نشده باشد، می‌توان اثر عاطفی واقعی در افرادی که با آن مواجه می‌شود، ایجاد نماید. حرکات ناگهانی مانند صعود و نزول، از نظر فیزیولوژیکی با معنایی خاصی دارد که ریشه در مفاهیم فرهنگی هر ملت دارد.
“ارتباطات” ما را از بین حرکات ناگهانی مذبور، به پیش رانده و فضاها سلسله مراتبی را طی کند، که نشان دهنده راههای کارآمد یک طرح و در کنار آن، هدف فرهنگی او بوده و خواه‌ ناخواه، جزء لاینفک طرح حاصل قلمداد خواهد شد. چینگ می‌گوید:
مسیرهای حرکتی را می‌توان به مثابه رشته‌های ادراکی تصور کرد که پیوند دهنده فضاهای یک ساختمان یا مجموعه‌ای از فضاهای داخل و خارج، با یکدیگرند. یا چرا که در مسیر عبور ما در طول زمان، از میان توالی فضاهاست تجربه ما از یک فضا د
ر ارتباطات با این حقیقت است که پیش از آن، در کدامین فضا بوده‌ایم م خواهان ورود به کدامین فضا هستیم. هم اکنون، به جنبه‌های عملی و عینی مربوط به مسیرهای حرکتی می‌پردازیم که در موضوعات روانشناسانه، احساسی، فرهنگی و حتی مذهبی تاثیرگذار است. این قبیل موضوعات نظر، صرفاً در رأس جوانب عملی مسئله مسیرهای حرکتی یک طرح قرار نمی‌گیرد، بلکه با حاصل نظریات و تجربیات هر یک از طراحان که بر روی پرده کار می‌کنند، در هم آمیخته می‌شوند. آمیزش نظریات نیز مقابل دیگری است که نشان دهنده تعادل حساس موضوعات عینی و نظری در طراحی می‌باشد.
“ارتباطات” اساساً با:
– زمان
– متوالی
– فضا
– تجربه ادواری
– جهت‌یابی
پیوند دارد. تجربه مسیرهای ارتباطی، اغلب با ادراک فضایی ما در تماس است. میزان تجربیات فضایی ما می‌تواند تعداد قابل توجهی را داشته باشد که طبیعی‌ترین نوع آن، هنگامی است که در هوای آزاد زیر آسمان آبی ایستاده‌ایم از آنجا که برای تهدید محیط ما، محصور کننده خاصی وجود ندارد، می‌توان پی به دامنه تغییرات برد. اگر بخواهیم فضای یک حجم را به طور ناقص محصور کنیم، دیوار یا دیوارهایی باید در مسیر دید قرار دهیم تفاوت دیواری که تا قسمت بالای چشم ما کشیده شده است با دیواری که بلندی آن تا زانو می‌باشد، در نظر بگیرید. دیواری به بلندی هشت فوت، در ایجاد امنیت و محرومیت افراد پشت آن موثر است، در حالی که دیواری به بلندی زانو، از ورود کودک نوپای ما به باغ همسایه جلوگیری به عمل می‌آورد. اگر چه کاربرد این دو دیوار و تجربه فضایی هر یک متفاوت است، ولی مسیر حرکتی هر دو می‌تواند یکسان باشد. این مثال‌ها، شماری از امکانات موجود در خارج از فضای ساختمان را در بر می‌گیرد.
هنگام ورود ما از بیرون به داخل ساختمان، محصور کننده‌ها از هر طف ما را در بر می‌گیرد. در چنین موقعیتی، ما از فضا گذشته و فضاهای دیگر را در حکم کارکرد و موقعیت آنها، یکی پس از دیگر پشت سر می‌گذاریم.”چگونگی” فضاهای ارتباطی، به نوع بنای مورد نظر بستگی دارد. برای مثال، یک موزه ممکن است دارای فضاهای مرکزی وسیع با تالارهای متصل به آن یا مسیرهای خطی کاملاً مشخص و تعریف شده‌ای باشد و این در حالی است که طراح قصد دارد بازدید کنندگان، پیشینه تاریخی یک اثر تاریخی خاص را از ابتذا تا انتها دنبال کنند. این مسئله، برای مثال برای یک خواروبار فروشی امری کاملاً متفاوت است، چرا که در این گونه فروشگاهها، راهروهای موازی متعددی همراه با راههای انتخابی نامحدود وجود دارد که از طریق آنها مشتریان می‌توانند اجناس را دیده و به انتخاب و خرید آنها مبادرت ورزند. هنگامی که تصویر موزه و خواروبار فروشی را در ذهن می‌پرورانیم،ویژگی‌های دیگر فضاهای ارتباطی برایمان آشکار می‌شود. مقیاس متناسب با تعداد افراد و نیز فعالیت‌هایی که در آن فضا صورت می‌گیرد، عامل تعیین کننده پهنا، ارتفاع و ساختار فضاست. در عین حال که یک عامل، نشان دهنده مسیر حرکت می‌باشد. عوامل چندگانه دیگر نیز می‌تواند وجود داشته باشد که با بافت فضا هماهنگی دارد. اگر به مثال دیوار بلند که آن را عامل محرومیت دانستیم برگردیم خواهیم دید که قفسه‌های موجود در راهروهای فروشگاهها، حکم همان دیوار بلند را دارد.
در تالارهای یک موزه، دیوارهای متشکل از یک تابلو نقاشی، دقیقاً همانند دیوارهای معمولی برای تفکیک بخشهای مختلف بکار می‌روند.
در چنین حالتی، دو امر صورت می‌پذیرد: نخست از طریق تمهیدی برای افراد در مسیرهای حرکتی و مهار کردن دید آنها صورت می‌گیرد و دیگر اینکه بنا بر بافت، کاربرد و نحوه بیان، تمهید مزبور نقشهای متعددی به خود می‌گیرد. تاکنون در بحث پیرامون فضای ارتباطی،مثال‌های ساده‌ای را از نظر گذرانده‌ایم. هر یک از این مثال‌ها، بر اساس تجربیات قبلی تداعی کننده تصاویر ذهنی متعددی هستند. اگر برای بار دیگر به بررسی دیوار محرومیت، موزه و خواروبار فروشی بپردازیم، به ویژگی دیگری برخورد می‌کنیم که مستقیم یا غیر مستقیم، طراحی فضاهای ارتباطی را تحت الشعاع قرار می‌دهد.
گرچه نازک کاری و مصالح به کار رفته در هر فضایی، عناصر غیر سازه‌ای هستند، ولی به جهت نوع تجربه دارای اهمیت عمده‌ای بوده و نمی‌توان آنها را نادیده گرفت. انتخاب مصالح به عوامل مختلفی بستگی دارد. نکته اصلی، بعد کارکردی قضیه است: کف سازی یک خانه با کف سازی یک اتاق عمل بیمارستان متفاوت است. این است که با کنترل صحیح شرایط کارکردی می‌توان برای ساختن بسیاری از بناها – بجز بناهایی با کارکردی بسیار ویژه – از مصالح مختلفی استفاده کرد. در چنین حالتی – علی رغم وجود راههای متعدد – دامنه خلاقیت ما وسعت می‌یابد. مصالح را می‌توان با توجه به اثر روانی مورد نظر نیز انتخاب کرد، چرا که احساس خاصی که از یک اتاق دارای پوشش سنگی شبیه خانه‌های روستایی یا چوب‌های لاک الکل زده و یا صفحات چینی میناکاری شده حاصل می‌شود، کاملاً متفاوت است. نحوه به کار بردن روکارها، برادراک ابعاد فضا از سوی ما، تاثیر خواهد گذاشت. در این خصوص رنگها از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. رنگهای روشن‌تر باعث می‌شوند فضا بزرگتر جلوه کنند. در حالی که اثر رنگهای تیره، کاملاً برعکس است. ترتیب و نحوه چیدن لوازم و ایجاد تضادها،می‌تواند توجه را در یک فضای خاص کاملاً به جهت خاص دیگر معطوف سازد. با استفاده از تضاد در بافت‌ها، نوع مصالح، رنگها و امتزاج اینها می‌توان از مصالح در جهت نشان دادن مسیرهای ارتب
اطی هدایت افراد با ممانعت از ورود افراد به آنها استفاده کرد. بخشی از مضمون عاطفی که ناشی از تجربیات حاصل از فضا یا بنا می‌باشد، به طور مستقیم با رنگهای از سوی طراح، در ارتباط است. در این رابطه استاکتون می‌گوید:
دیدن و یا احساس کردن رنگ آبی، اغلب می‌تواند مجازا با خود رنگ در ارتباط باشد. برخی افراد تنها با مشاهده رنگ قرمز فشارخونشان افزایش می‌یابد و به همین نسبت، رنگ آبی فشار خون آنها را پایین می‌آورد “رنگ‌ها بر حسب میزان میزان اثر تحریک کنندگیشان، به نارنجی، زرد و سبز تقسیم می‌شوند”. رنگ صورتی روشن، اضطراب و نگرانی افراد را کاملاً فرو می‌نشاند. از این رو، در برخی از زندان‌ها از آن برای دیوار سلولها استفاده می‌شود. یا برای مثال، تداعی معانی حاصل از چشم دوختن به آب یا آسمان در اوقات فراغت، ممکن است با خیره شده به هر جسم به رنگ آبی ملایم هم ایجاد شود. تشخیص این مطلب را که واکنش نسبت به رنگها، کدام یک حاصل آموزش است و کدام یک ذاتی، بعیدتر از تشخیص این مطلب است که آیا ایده‌های جدید، حاصل ایجاد نوعی بینش جدی است یا حاصل استدلال نا خود آگاه؟
تاثیرات روانی و ادراکی، نزد طراحانی که با مطالعاتی در زمینه نوع رو کار فضای داخلی پرداخته‌اند، بسیار متنوع است. خلاصه فهرست این تاثیرات حاصله، بدین قرار است:
تاثیرات عاطفی و روانی
– ترغیب فعالیت‌ها
– تداوم بخشیدن به احساس سلامت
– ایجاد آرامش
– ایجاد انتظار و هیجان
– توانگری
– محافظه‌کاری
– وقار و بسیاری تاثیراتن دیگران
تاثیرات ادراکی:
– افزایش یا کاهشادراکات ابعاد ظاهری
– تمرکز هواس
– افزایش یا کاهش فاصله ظاهری
– نشان دادن و سوق دادن افراد در فضاهای ارتباطی
– مهار و ایجاد دگرگونی
– ایجاد خطای حسی
این تاثیرات را می‌توان به مشابه یک رشته از بلوک‌های ساختمانی تصور کرد، بدین معنا که “بلوکهای” روان شناختی را وضعیت دلخواه ذهن اشخاص فرض کنیم. که آن فضا را تجربه می‌کنند و بلوک‌های ادراکی را، چگونگی استفاده از مصالح و مواد ساختمانی از فضا هم به منظور کنترل حواس بیننده استفاده کنیم. دانستن این نکته ضرورت دارد که فهرست مزبور، بدون در نظر گرفتن شرایط ارایه شده است. استفاده از این امکانات،مستلزم پویایی در روند طراحی می‌باشد و به ندرت به صورت منفرد مطرح می‌شود. در واقع ادراک و روان در هم تنیده شده‌اند، با یکدیگر هم‌پوشانی داند و کاملاً با هم آمیخته‌اند تا برای نیل به اهداف مختلف طرح مورد استفاده قرار گیرند.
ممکن است تاثیرات ادراکی در سطوح مختلفی از ظرافت و پیچیدگی وارد عمل شوند. همچنین امکان این هست که طراح، در نقطه‌ای درصدد ایجاد خطای حسی کاملاً یزرگی برآید که به بخش‌های دیگری از طرح در حالپیشرفت، کمک کند. ساده‌ترین نمونه این مطلب، همان تاثیر ادراکی یاد شده در مورد رنگ است. راه دیگر برای آن که ابعاد یک اتاق را بزرگتر ببینیم، ایجاد دیوارهای آیینه‌ای است. نخستین طراحان یونانی، با دقت بسیار موشکافانه‌ای، برجستگی‌هایی در اشکال ستون‌ها ایجاد می‌کردند تا خطای دید ناشی از خمیدگی ظاهری ستون به طرف داخل را در حین مشاهده طولی آن، از بین ببرد.
2-13 نور
درک یک “دید” می‌تواند کاملاً تحت تاثیر خطاهای حسی موجود باشد. با این حال، نور در تمام اشکال آن، به طور حتم در وجود یا عدم وجود چنین دیدی تاثیر خواهد گذاشت. تاثیر نور و نورپردازی، سالهای متمادی است که ذهن طراحان را به خود مشغول کرده است.
در واقع، نمادگری فرهنگی، بهره گیری کاربردی و امکانات زیباشناختی مربوط به نور، تاثیرات متقابلی بر یکدیگر می گذارند. متغیرهای مزبو

دانلود پایان نامه ارشد با موضوع دوران باستان، فرهنگ و تمدن، سلسله مراتب

زشها و صورت‌های زودگذر یا مد.
در معماری مانند سایر هنرها می‌توان تاثیر برخی از پدیده‌ها و جلوه‌های عمیق فرهنگ ملی و دینی را به شکل الگوها و صورت‌هایی پایدار مشاهده کرد. برخی از انواع طرح‌ها چهار باغ را می‌توان از این‌گونه طرح‌ها و الگوها دانست. این گونه از صورت‌ها و ارزش‌ها ناشی از عوامل و پدیده‌های اصلی فرهنگ و تمدن یا قوم یا ملت هستند و به همین دلیل از لحاظ گستره تاریخی و جغرافیایی غالباً بسیار پایدار و طولانی‌هستند. پایداری این صورت‌ها یا الگوها به معنی فقدان پویایی آن‌ها نیست.

2-9 بازتاب فرهنگ در صورت فضای معماری
در بخش پیش اشاره شد که صورت فضای معماری از عوامل و پدیده‌های متعددی تاثیر می‌پذیرد. فرهنگ یکی از عوامل است. فرهنگ مجموعه‌ای از پدیده‌های گوناگون است که هر کدام به گونه‌ای خاص بر آثار هنری و از جمله فضاهای معماری تاثیر می‌گذارد. این تاثیر گاه بسیار ملموس و روشن و در مواقعی بسیار ظریف و غیر آشکار است. برای نمونه می‌توان به تاثیر نقش صلیب در طراحی کلیساهای تاریخی که بسیار آشکار و ملموس است اشاره کرد به همین ترتیب سلسله مراتب بین انواع جزء – فضاها و عناصر فضای ورودی مسجد جامع ایرانی و مفهوم و محتوای فرهنگی آن را ممکن است هر شخص در مرحله نخست نتواند درک کند، اما آنچنان پیچیده، ظریف و رمز آمیز هم نیست که از دیدگاه بسیار از مشاهده کنندگان و از جمله عموم متخصصان پنهان ماند بنابراین تجلی همه پدیده‌ها خصیصه‌های عناصر تشکیل دهند فرهنگ در صورت فضاهای معماری یکسان صورت نمی‌پذیرد، و برخی از تجلیات فرهنگ را به سادگی و برخی دیگر را به دشواری می‌توان مورد شناسایی قرار داد.
یکی از جلوه‌ها و بازتاب‌های فرهنگی را در هنرها می‌توان به صورت اهمیت یافتن برخی از عددها و شکل‌ها دانست. توجه به بعضی از عددها، شکل‌ها و صورت‌ها در جامعه‌های تاریخی و گاه معاصر بر اساس مفاهیم ضمنی، ادراکی و فرهنگی موجود در آن عددها و شکل‌ها صورت گرفته است.
برخی از عددها در بسیاری از فرهنگ‌ها از جمله در فرهنگ ایران اهمیت خاصی یافته‌اند. شاید بتوان اظهار داشت که یکی از علل توجه به اعداد مربوط به درک انسان از نظم جهان در گذشته بود که آن را به ملموس‌ترین شکل یعنی نظم عددی دریافت می‌کرد. حرکت منظم زمین و روئیت خورشید، ماه و برخی از ستارگان دگرگونی منظم فصل‌ها و سالها را می‌توان از نخستین قواعد مهم عمومی طبیعت دانست که توجه انسان را به خود جلب کرد و به این ترتیب برخی از عددها و شکل‌ها به ویژه متناسب با صورت و وضع فیزیولوژیک انسان و نحوه احساس و دراک هستی توسط او اهمیت خاصی یافتند. بسیاری از این شکل‌ها و عددها در فعالیت‌ها و مراسم آیینی، هنرها، مکتب‌های فکری و غیره به صورت ویژه‌ای کاربرد یافتند. کاربرد هر عدد یا شکل در هر یک از انواع فعالیت‌ها یا هنرها از یک سو با ویژگی‌های یصری و شمارشی آن فعالیت و از سوی دیگر با خصوصیات و مشخصه‌های آن شکل یا عدد بستگی داشته است. بنابراین شکلها و عددهایی در هنر معماری مورد توجه و استفاده قرار می‌گرفت که با ویژگی‌های ریاضی، هندسی و ملموس این هنر و همچنین با فرهنگ عمومی این سرزمین سازگار باشد.
عدد چهارشنبه عدد چهار را می‌توان مهمترین عددی دانست که در فرهنگ معماری ایران از جایگاه کاملاً ویژه‌ای برخوردار شد و بدون اغراق می‌توان اظهار داشت که اهمیت و نحوه کاربرد این عدد در معماری ایرانی به گونه‌ای است که نظیر آن در هیچ سرزمین دیگری نمی‌توان یافت. پیش از پرداختن به چگونگی کاربرد این عدد در معماری ایرانی، لازم است که برخی از خصیصه‌ها و مشخصه‌های هندسی، ریاضی، شکلی، کاربردی و فرهنگی آن اشاره شود.
عدد چهار نخستین عددی است که معادله توان دوم یک عدد کوچکتر خود است، به عبارت دیگر، نخستین عددی استکه جذر آن یک عدد صحیح است. افزون بر این، حاصل جمع عدد چهار با مجموع اعداد پیش از خود مساوی ده می‌باشد. این ویژگی سبب شد که برخی از افراد و فلاسفه در دوران باستان این عدد را بسیار مهم به شمار آورند و شاید بتوان اظهار داشت که اهمیت وافر عدد چهار در فرهنگ بسیاری از جامع‌ها از جمله در جامعه ایرانی بدون ارتباط با عدد چهار نبوده است.
وضع فیزیولوژیک انسان در ارتباط با محیط پیرامونش به گونه‌ای است که در نخستین مرحله،محیط پیرامون را به چهار جهت یا بخش تقسیم کرده، زیرا انسان عرصه‌ای را در جلوی خود و عرصه‌ی دیگری در پشت سر خود دارد. در این حالت دو عرصه نیز در سمت چپ و راست خود دارد که با چرخاندن سر به چپ و راست، آنم دو عرصه را نیز می‌تواند در چشم‌انداز خود قرار دهد. بنابراین تقسیم عرصه‌های پیرامون انسان به چهار بخش اصلی (جلو، عقب، چپ و راست)، به سبب وضع جسمانی انسان به این صورت انجام شده است. افزون بر این، چگونگی حرکت کره زمین و طلوع و غروب خورشید نیز موجب اهمیت یافتن دو جهت بسیار حیاتی – شرقی و غربی – برای انسان شد.
انطباق دو جهت اخیر (شرق و غرب) در جهات چهار گانه (جلو، عقب، چپ و راست) موجب قوام یافتن نوعی طبقه‌بندی عرصه‌های زمینی به چهر جهت اصلی (شرق، غرب، شمال، جنوب) شد که از یک سو براساس وجود پدیده‌های مهم طبیعی و جغرافیایی شکل گرفته بود و از سوی دیگر با خصیصه‌های جسمانی بدن انسان سازگار بود، به نحوی که اگر انسان به سمت شمال بایستد، پشت سر او جنوب، سمت راست او شرق و سمت چپ او غرب نامیده می‌شود.
اهمیت یافتن عدد چهار موجب شد که در بسیاری از جوا
مع آن عدد را مقدس بدانند و از آن برای طبقه‌بندی برخی از پدیده‌های طبیعی و اجتماعی نیز استفاده کنند. تقسیم سال به چهار فصل (بهار ، تابستان، پاییز و زمستان) و فرض وجود چهار عنصر اصلی پدید آورنده جهان (آب، آتش، خاک و باد)، تقسیم برخی از جامعه‌های انسانی از جمله جامعه ایرانی در دوره ساسانیان به چهار طبقه اجتماعی (موبدان، سپاهیان، کشاورزان و پیشه‌وران، دبیران)، فرض وجود اختلاط چهارگانه (خوم، بلغم، سودا، صفرا)، و طبقه‌بندی‌های چهرگانه دیگر نشان می‌دهد که این عدد اهمیت ویژه‌ای در فرهنگ بسیاری از جامعه‌ها و به خصوص در جامعه ایرانی داشته است.
1-9-1 مربع
در میان انواع شکل‌های هندسی تنها شکل مربع است که از لحاظ ساختار بصری و مشخصه‌های هندسی بیشترین سازگاری را به عدد چهار دارد. مربع دارای چهار ضلع مساوی است. چهار زاویه نود درجه دارد. این زاویه همان زاویه‌ای است که بر اثر نیروی جاذبه زمین ایجاد می‌شود دو عمود منصف آن که از وسط اضلاع عبور می‌کنند، سطح آن را به چهار مربع کوچک‌تر تقسیم می‌کنند. دو قطر آن که از مرکز مربع عبور می‌کنند سطح آن را به چهار مثلث متساوی‌الاضلاع تقسیم می‌کنند. ضمناً قطرهای آن به صورت منظم و دقیق چهار جهت فرعی را نسبت به چهار جهت اصلی (شمال، جنوب، شرق و غرب که هر یک از اضلاع مربع را می‌توان در مقابل هر کدام از آنها دانست) مشخص می‌سازند. مربع یک مرکز دارد که از پیرامون و کنج‌ها به سوی آن، به طرف درون، و نیز از آن (از مرکز) به طرف کنج‌ها و پیرامون مربع می‌توان حرکت کرد.
افزون بر برخی از ویژگی‌های ساختاری و هندسی مربع که مورد اشاره قرار گرفت، این شکل را از لحاظ معماری و ساختمان‌سازی می‌توان به یکی از ایستاترین و پایدارترین شکل‌های معماری دانست.
بعضی از ویژگی‌های مورد اشاره موجب شد که شکل مربع نیز شکل مقدس به شمار آید و برای برخی از فضاهای مقدس، آرمانی و مهم از آن استفاده کنند. یکی از کهن‌ترین کاربردهای مربع به عنوان شکلی مقدس در فرهنگ ایران باستان را می‌توان در شکل شهر آرمانی که دستور ساختن آن به جمشید شاه داده شد، مناقصه گردد.
در دوره اشکانیان در عرصه پیرامون شهر نساء ارگی وجود داشتند که در آن چند بنا و از جمله یک کاخ موسوم به “خانه مربع” و شماری معبد وجود داشت انتخاب نام مربع برای یک کاخ نشان می‌دهد که شکل مربع از لحاظ نمادی و آئینی در آن دوره اهمیت خاصی داشته است زیرا بناهای بی‌شماری در ایران ساخته می‌شد که نقشه آن به شکل مربع بود اما این نکته سبب نمی‌‌شد که برای نامگذاری بنا از واژه مربع استفاده شود.
2-9-2 دایره
دایره یکی از شکل‌های بسیار خاص هندسی است که در بسیاری از سرزمین‌ها افزون بر مفهوم ساختاری و هندسی، مفاهیم ادراکی و فرهنگی نیز دارد، زیرا از یک سو همانند شکل ماده و خورشید است که از پدیده‌های مورد توجه بودند و از سوی دیگر ویژگی‌های هندسی آن کلاض خاص است.
دایره شکلی است که آغاز و انتها ندارد و همه نقاط روی محیط آن از مرکز به یک فاصله هستند. این شکل از لحاظ معماری و سازه از ایستاترین شکل‌ها به شمار می‌آید و نقشه پایه گنبد که یکی از مهمترین عناصر و سازه‌های معماری ایرانی می‌باشد، به شکل دایره است. ترسیم دایره به سادگی میسر است و آن را با یک مرکز و یک شعاع به راحتی می‌توان ترسیم کرد و به سهولت امکان تقسیم آن به بخشها و قطعه‌های کوچکتر نیز وجود دارد برای نمونه، می‌توان محیط آن را به کمک شعاع به شش قسمت مساوی و سپس به قطعه‌های کوچکتر تقسیم کرد.
دایره فاقد جهت مشخص است اما در ترکیب با شکل‌های دیگر ممکن است به آن یک یا چند جهات مشخص داد.
دایره و مربع چند ویژگی مشترک دارند و هر یک از آن‌ها را به کمک دیگری می‌توان ترسیم کرد چنانچه اگر یک مربع را حول مرکز آن بچرخانیم گوشه‌های مربع باعث پیدایش دایره می‌شود. دایره و مربع را می‌توان به صورت متداخل و مماس در درون یکدیگر قرار داد و در هر حالت دو شکل مزبور در چهار نقطه به یکدیگر مماس می‌شود. این ویژگی سبب شد که در معماری و در برخی از هنرهای تجسمی از شکل‌های دایره و مربع به عنوان شکل پایه و زمینه برای ترسیم بسیاری از نقش‌ها و طرح‌ها استفاده کنند گنبد‌های ایرانی عموماً بر روی فضایی مربع یا مکعب شکل طراحی و ساخته می‌شود.
2-9-3 مکعب
مکعب یکی از حجم‌های خالص و مهم در معماری است که از شش سطح به شکل مربع تشکیل می‌شود این حجم به عنوان حجمی مرکزی و برون‌گرا که به فضای بیرون سامان می‌دهد و هم به عنوان حجمی درون‌گرا مورد استفاده قرار می‌گیرد در حالت نخست آن را به صورتحجمی‌می‌یابیم که فعالیت بیشتر در بیرون و پیرامون آن جریان می‌یابد. کعبه در مکه مکرمه را می‌توان ار نمونه‌های بارز جالب توجه در این زمینه به شمار آورد نام کعبه نیز چنان که آشکار است از صورت مکعبی گونه این فضا گرفته شده است و این نکته نشان می‌دهد که افزون بر فرهنگ ایرانی در برخی از فرهنگ‌های دیگر مانند فرهنگ اسلامی نیز مکعب از صورت‌های خاص و گاه مقدس بوده است.
کعبه زرتشت در نقش رستو و بنای مشهور به میل اژدها در نورآباد ممسنی از نمونه آثار دوران باستان هستند که کارکرد آئینی مذهبی داشتند هیچ یک از بناهای مزبور کاملاً به صورت مکعب نیستند اما حجم کلی آنها صورت مکعب را تداعی می‌کند و به همین جهت برخی از آنها کعبه نامیده شده‌اند.
2-9-4 حجم‌های کروی شکل
کره از حجم‌هایی است که به ندرت به طور خالص در فضاهای معماری مورد استفاده قرا
ر می‌گرفت اما بسیاری از حجم‌های کروی و منحنی شکل برای پوشش و سقف فضا غالباً از لحاظ ایستایی پایدارتر از سایر سطوح و حجم‌ها بودند و ساختن آنها با مصالح موجود در نواحی مرکزی ایران خشت آجر در مواردی سنگ میسر و برای پوشاندن فضاها و دهانه‌ها وسیع مناسب و کارآمد بود در ایران به طور معمول گنبد را بر روی پایه یا فضای مکعبی شکل می‌ساختند و برای احداث پایه و زمینه‌ی دایره‌ای شکل غالباً پایه مربع را به هشت ضلعی یا سایر شکل‌های کثیرالاضلاع تبدیل می‌کردند و سپس دایره یا استوانه پایه را برای ساختن گنبدی شکل می‌دانند گنبد به یکی از مهمترین عناصر شاخص و نمادین در معماری ایران تبدیل شد.
2-9-5 استوانه
استوانه از حجم‌های ایستایی است که به ندرت در معماری ایرانی به صورت مستقل و منفرد به کار می‌رفت، اما به عنوان بخشی از ترکیب معمارانه یک فضا آن را به کار می‌برند در بسیاری از انواع گنبدها پیش از آغاز ساختن گنبد از حجمی استوانه‌ای شکل که در برخی مناطق کشور آن را گریو می‌نامند، استفاده می‌کردند ارتفاع این حجم در گنبدهای گوناگون متفاوت بود.
وسیعترین و در مواردی بیشترین کاربرد احجام استوانه‌ای شکل را در برجها – مزارها و مقبره‌ها برجی شکل و برجهای دفاعی و بعضی از مناره‌ها می‌توان مشاهده کرد البته حجم‌های تقریباً مخروطی شکل را در برخی از برجها و مناره‌ها به کار می‌برند شواهد موجود نشان می‌دهد که در محدوده از بناهای باستانی و آئینی نیز از حجم‌های استوانه‌ای شکل در ترکیب با سایر حجم‌ها و فضاها بهره می‌بردند. آثار باقی مانده از قلعه دختر در فارس و کلات نادری در خراسان حاکی از وجود چنین مجموعه‌هایی است.
با تعریف و محدود کردن فضا که نقطه انجام هر تلاش طراحی می‌باشد. ونیز با ظهور عاملی به نام سقف عناصر اصلی شکل دهنده، هر بنایی در سه بعد کامل می‌شود. اصولاً طراحی و معماری، فعالیت پیچیده‌ای است، لیکن به خودی خود ایده‌ای با عنوان “محصور کننده” سادگی مخصوص به خود را داشته و از این رو، برای شروع کار مناسب به نظر می‌آید. طراح در حقیقت با خلق ساختاری که محیط خارج را از داخل جدا می‌کند، به فن و مهارت خود جامه عمل می‌پوشاند. هنگامی که در جست‌و‌جوی مفاهیم اساسی هستیم، متوجه می‌شویم تمام ساختمان‌ها بدون استثنا از کف، دیوار و سقف ساخته شده‌اند. “نیس اونسون 1987” اگر چه مصالح مورد استفاده در هر ساختمان بسیار متنوع است، ولی مفهوم محصور کردن فضا، ثابت است.
2-10 ساختار
ساختمانها، ساختارهای متفاوتی را دارا هستند، که اسکلت‌بندی و دیوار باربر، تنها دو نمونه ابتدایی از آنهاست در قسمت قبل، سخن از سقف، دیوار و کف به میان آمد که در نگاه نخست امری واضح به نظر می‌آید، ولی هنگامی که از مفاهیم اولیه نظری، پا یه دنیای واقعیت و شرایط متفاوت آن می‌گذاریم، مسایل کمی پیچیده‌تر می‌شود. به طور کلی، چهار نوع مصالح ساختمانی وجود دارد که به آسانی قابل دسترسی می‌باشد: چوب، فولاد، سنگ و بتن هر یک از این مصالح، محاسن، معایب و قوت و ضعف خاص خود را دارا هستند. طراحان باید در مورد این مصالح، حداقل آگاهی لازم را داشته باشند تا بتوانند جنبه‌های مثبت و مفید استفاده از هریک را مد نظر قرار دهند برای مثال چوب به راحتی شکل می‌گیرد و معمولاً هم ارزان است، در حالی که مقاومت آن تا حد زیادی، به نوع،سن درخت و مقطع آن بستگی دارد. هیچ یک از مصالحی که به طور رایج در ساختمان به کار می‌روند، ترکیب مقاومت کششی و مقاومت فشاری معادل فولاد را ندارند. با وجود این، بدون استفاده از ابزار گران قیمت، بسیار مشکل می‌توان

دانلود پایان نامه ارشد با موضوع شغلی، تاثیر، هادی، پاسخگویان

عبارتی روستاها جمعیت فعال و جوان خود را از دست می دهند . حال اگر بتوان تمهیداتی جهت ایجاد فرصت های شغلی در بخش هایی چون صنعت و خدمات در روستا بیاندیشیم ، می توان از مهاجرت روستاییان جلوگیری نمود.
طبق بررسیها و مشاهدات میدانی در سه روستایی که طرح هادی در آنها تهیه و لی اجرا نشده است ( سپردان ، کلامسر و خرارود )، در می یابیم که تهیه طرح هادی تاثیر چندانی بر ایجاد فرصت های شغلی نداشته است اما اجرای طرح هادی سبب افزایش فرصت های شغلی از قبیل استادکاری در صنعت و ساختمان ، افزایش نیروی کار در بخش کشاورزی به دلیل مزارع یکپارچه سازی شده بر اساس قانون حفظ کاربری های زراعی ، و همچنین ایجاد کارگاه های جدید مانند بلوک زنی که در سطح روستاها دیده می شوند.
پاسخگویان معتقدند تهیه طرح هادی نتوانسته گام مهمی در این زمینه بردارد بطوریکه 60/47 درصد پاسخگویان معتقدند این طرح در ایجاد فرصت های شغلی بی تاثیر بوده است ، 80/23 درصد معتقدند تاثیر کمی داشته ، 50/19 درصد معتقدند تاثیر متوسطی داشته و تنها 9 درصد معتقدند تاثیر زیادی داشته است . بنابراین می توان نتیجه گرفته تهیه طرح هادی بر ایجاد فرصت های شغلی جدید تاثیر چندانی نداشته است.

جدول 4-26: میزان تاثیر تهیه طرح هادی بر ایجاد فرصت های شغلی
پاسخ
تعداد
درصد
اصلا
100
60/47
کم
50
80/23
متوسط
41
50/19
زیاد
19
9
خیلی زیاد
0
0
کل
210
100
منبع : مطالعات میدانی ، 1393

شکل 4-26 :میزان تاثیر تهیه طرح هادی بر ایجاد فرصت های شغلی
بر اساس نتایج به دست آمده از مطالعات میدانی در سه روستایی که طرح هادی در آنها اجرا شده است ، 60/7درصد از پاسخگویان معتقدند اجرای طرح هادی هیچ تاثیری در ایجاد فرصت های شغلی نداشته ، 70/44 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر کمی داشته ، 70/41 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر متوسطی داشته ، 80/1 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر زیاد و 10/4 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر خیلی زیادیداشته است.

جدول 4-27 میزان تاثیر اجرای طرح هادی بر ایجاد فرصت های شغلی
پاسخ
تعداد
درصد
اصلا
13
60/7
کم
76
70/44
متوسط
71
70/41
زیاد
3
80/1
خیلی زیاد
7
10/4
کل
170
100
منبع : مطالعات میدانی ، 1393

شکل 4-27 :میزان تاثیر اجرای تهیه طرح هادی بر ایجاد فرصت های شغلی
– میزان تاثیر اجرای طرح هادی در ایجاد تنوع شغلی
تنوع طلبی در همه حوزه های اجتماعی اتفاق می افتد و البته به دو زیر شاخه تقسیم می شود . نخست تنوع طلبی مثبت و مفید فایده اجتماع و در ثانی تنوع طلبی منفی است که البته پیامدهای آن نیز خوشایند نیست. ولی در گزینه اول آنچه که بر صحت و سقم تنوع طلبی مهر تائید می زند ، می تواند تنوع طلبی ای باشد که بر اساس و ریل ظرف و مظروف در حرکت است ، بنابراین تنوع شغلی نیز می تواند در قالب تنوع طلبی مثبت جای گرفته و در روستاها نتایج مثبتی در زمینه اقتصادی داشته باشد .
همانطور که در بند قبل توضیح دادیم طرح هادی سبب ایجاد فرصت های شغلی شده است که طبق بررسیها و مشاهدات میدانی در سه روستایی که دارای طرح هادی اجرا شده می باشند ، نیز در قالب ایجاد شغلهایی نظیر استادکاری در صنعت و ساختمان ، افزایش نیروی کار در بخش کشاورزی به دلیل مزارع یکپارچه سازی شده بر اساس قانون حفظ کاربریهای زراعی ، ایجاد کارگاه های جدید در سطح روستا مانند بلوک زنی دیده می شوند که تنوع شغلی را در همین حد باعث شده است.
بر طبق اطلاعات کسب شده اغلب پاسخگویان معتقدند اجرای طرح هادی در ایجاد تنوع شغلی تاثیری نداشته است چنانچه 88 درصد گزینه اصلا ، 10 درصد گزینه کم ، 2 درصد گزینه زیاد را انتخاب نموده اند.
جدول 4-28 : میزان تاثیر اجرای طرح هادی در ایجاد تنوع شغلی

دانلود پایان نامه ارشد با موضوع مهاجرت معکوس

به کرات شاهد افرادی بوده ایم که از زندگی خود ناراضی و نسبت به فردای خود نا امیدند . نداشتن امید به آینده می تواند سبب ایجاد فقر ، فساد ، اعتیاد و مهاجرت شود. در تعریف امید به آینده چنین آمده است ادراک فرد درباره اهدافی است که می تواند به آنها دست یابد ( جوادی ، 1381 : 7 ).
افزایش امید به آینده ، می تواند در مهمترین مشکلات حاضر روستاهای استان گیلان یعنی کاهش مهاجرت و حتی ایجاد مهاجرت معکوس در روستا ، راهگشا باشد. زیرا بسیاری از روستاییان به دلیل عدم امید به آینده روستای خود را ترک کرده و به دنبال آینده ای روشن تر به سمت شهرهای اطراف مهاجرت می نمایند.
مطابق بررسی ها و کنکاش انجام شده میدانی در سه روستایی که طرح هادی در آنها اجرا شده است ، می توان میزان امید به آینده را از متوسط به بالا بیان کرد . زیرا در سطح روستاهای مورد مطالعه شاهد تغییرات محسوسی در سطح معابر مانند آسفالت و تقویت معابر بوده ایم و مشخص است با تقویت راههای ارتباطی تامین نیازهای اساسی آسان تر و به تبع آن سطح زندگی روستاییان بهتر و امید به آینده افزایش می یابد. می توان امید به آینده را درآمد و شدهای روستایی اتمام ساخت مساکن روستایی در حال ساخت و خانه های دوم موجود در سطح روستاهای دید .
آنچه که مسلم است ،80/52 درصد پاسخگویان معتقدند که اجرای طرح هادی تاثیر متوسطی در امید به آینده داشته و 50/26 درصد پاسخگویان معتقدند اثر کم و یا بی اثر بوده است و تنها 40/20 درصد پاسخگویان نظری مثبت داشته اند .
جدول 4-16 :میزان تاثیر اجرای طرح هادی در امید به آینده
پاسخ
تعداد
درصد
اصلا
43
40/20
کم
13
10/6
متوسط
111
80/52
زیاد
25
90/11
خیلی زیاد
18
50/8
کل
210
100
منبع : مطالعات میدانی ، 1393

شکل 4-16 :میزان تاثیر اجرای طرح هادی در امید به آینده
مطابق بررسی های میدانی و کنکاش در سه روستای دارای طرح هادی می توان گفت تهیه طرح هادی تاثیر متوسطی بر امید به آینده داشته است . زیرا در سطح روستاهای مورد مطالعه جمعیت سالخورده ای دیده می شود که به بازگشت فرزندانشان به زادگاه خود ، امیدوارند .به این دلیل که معتقدند با اجرای کامل طرح هادی ، محیط روستا ارتقا فرهنگی ، اجتماعی ، اقتصادی و کالبدی می یابد . همچنین مشاهده مساکن روستایی در حال ساخت و خانه های دوم موجود در سطح روستاهای مورد مطالعه بیانگر همین موضوع است .
بر اساس بررسی و نتایج به دست آمده از مطالعات میدانی سه روستای مذکور ،30/22 درصد از پاسخگویان معتقدند تهیه طرح هادی هیچ تاثیری در امید به آینده نداشته ، 70/44 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر کمی داشته ، 20/18 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر متوسطی داشته ، 40/9 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر زیاد و 20/5 معتقدند که تاثر خیلی زیادی داشته است .

جدول 4-17: میزان تاثیر تهیه طرح هادی در امید به آینده
پاسخ
تعداد
درصد
اصلا
38
30/22
کم
76
70/44
متوسط
31
20/18
زیاد
16
40/9
خیلی زیاد
9
20/5
کل
170
100
منبع : مطالعات میدانی ، 1393

شکل 4-17 :میزان تاثیر تهیه طرح هادی در امید به آینده
– میزان تاثیر اجرای طرح هادی در توانایی تامین نیازهای اساسی خانوار
انسان همواره نیازهایی دارد که می تواند عامل اصلی حرکت ، تلاش و رفتارهای وی باشد . چنان که شناخت نیازهای اساسی فرد و فراهم آوردن شرایط و امکاناتی که وی بتواند در حد مناسب و متعادل به رفع نیازهای خود بپردازد ، از سویی موجب پیشگیری از مشکلات ، اختلالات و نابسامانی های جسمی و روانی وی می شود و از سوی دیگر مراتب رشد و شکوفایی استعدادهای وی را هرچه بیشتر میسر می سازد.
طبق بررسی ها و مشاهدات میدانی در سه روستایی که طرح هادی در آنها اجرا شده است ، اجرای طرح هادی در احداث ، تقویت و آسفالت معابر روستاها بوده ، بنابراین مسیرهای ارتباطی امن تر و راحت تر شده و به تبع آن تاثیر بسزایی در تامین نیازهای اساسی خانوار در روستاهای مورد مطالعه داشته است.
بر اساس نظر پاسخگویان اجرای طرح هادی تاثیر مثبتی بر تامین نیازهای اساسی خانوار نداشته به نحوی که 50/19 پاسخگویان گزینه اصلا ، 20/24 درصد گزینه کم ، 60/37 درصد گزینه متوسط ، 40/10 درصد گزینه زیاد و 8 درصد گزینه خیلی زیاد را انتخاب نموده اند.
جدول 4-18: میزان تاثیر اجرای طرح هادی در توانایی تامین نیازهای اساسی خانوار
پاسخ
تعداد
درصد
اصلا
41
50/19
کم
51
20/24
متوسط
79
60/37
زیاد
22
40/10
خیلی زیاد
17
8
کل
210
100
منبع : مطالعات میدانی ، 1393

شکل 4-18 :میزان تاثیر اجرای طرح هادی در توانایی تامین نیازهای اساسی خانوار
طبق بررسی های میدانی و مشاهدات در سه روستای دارای طرح هادی سپردان ، کلامسرو خرارودمی توان گفت تهیه طرح هادی ،در تامین نیازهای اساسی موثر است .
بر اساس نتایج به دست آمده از مطالعات میدانی در سه روستای مذکور ، 20/18 درصد از پاسخگویان معتقدند تهیه طرح هادی هیچ تاثیری در توانایی تامین نیازهای اساسی نداشته ، 40/49 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر کمی داشته ، 10/24 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر متوسطی داشته ، 7 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر زیاد و 10/1 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر خیلی زیادی داشته است.
جدول 4-19 :میزان تاثیر تهیه طرح هادی در توانایی تامین نیازهای اساسی خانوار
پاسخ
تعداد
درصد
اصلا
31
20/18
کم
84
40/49
متوسط
41
10/24زیاد
12
7
خیلی زیاد
2
10/1
کل
170
100
منبع : مطالعات میدانی ، 1393

شکل 4-19 :میزان تاثیر تهیه طرح هادی در توانایی تامین نیازهای اساسی خانوار
– میزان تاثیر اجرای طرح هادی در میزان مهاجرت
مهاجرت عبارت است از جابه جایی مردم از مکانی به مکان دیگر برای کار یا زندگی . مردم معمولا به دلیل دور شدن از شرایط یا عوامل نامساعد دور کننده ای مانند فقر ، کمبود غذا ، بلایای طبیعی ، جنگ ، بیکاری و کمبود امنیت مهاجرت می کنند. دلیل دوم می تواند شرایط و عوامل مساعد جذب کننده مانند امکانات بهداشتی بیشتر ، آموزش بهتر ، درآمد بیشتر و مسکن بهتر در مقصد مهاجرت باشد .
می توان گفت که هر طرحی در روستا سبب کاهش مهاجرت شود ، طرحی موفق بوده ، زیرا عوامل بسیاری سبب ترغیب روستاییان به مهاجرت می باشد و از بین بردن این انگیزه به تلاش بسیار ، سرمایه گذاری کافی ، آماده سازی بستری مناسب در سطح روستا می شود . به عنوان مثال چه بسیار افرادی که جهت ادامه تحصیل فرزند خود از روستا مهاجرت نموده اند حال اگر طرح هادی بتواند زمینه تحصیلی مناسب را پیش بینی نموده و اجرا این طرح سبب نگهداشت جمعیت گردد ، می توان از این طرح به عنوان طرحی موفق یاد نمود.
همانطور که می دانیم تهیه طرح هادی سبب می شود که روستاها در اولویت دریافت خدمات روبنایی و زیربنایی قرار گیرند . نبود خدمات و امکانات در کنار بیکاری می تواند از دلایل مهم مهاجرت روستاییان بوده که با تهیه و اجرای طرح هادی قابل رفع می گردد. با مشاهده 6 روستای مورد مطالعه در می یابیم تهیه طرح هادی موجبات ورود امکانات را فراهم نموده و این روند در آینده نیز ادامه خواهد یافت. با مطالعه میزان مهاجرت در روستاهای مورد مطالعه همزمان با افزایش امکانات نیز می توان نتیجه مثبت تهیه و اجرای طرح هادی در کاهش روند مهاجرت در روستاهای مورد مطالعه را دید. چنانچه مهاجرت در اغلب روستاها ثابت شده که این نشانگر تاثیر متوسط رو به رشد اجرای طرح هادی بر مسئله مهاجرت است.
البته پاسخگویان معتقدند اجرای طرح هادی در کاهش میزان مهاجرت بی تاثیر نبوده ولی تاثیر آن در حد متوسط می باشد. به طوریکه 30/2 گزینه اصلاً ، 70/25 درصد گزینه کم ،40/51 درصد از افراد گزینه متوسط ، 10/17 درصد گزینه زیاد و 30/3 درصد گزینه خیلی زیاد را انتخاب نموده اند.

جدول 4-20 :میزان تاثیر اجرای طرح هادی در میزان مهاجرت
پاسخ
تعداد
درصد
اصلا
5
30/2
کم
54
70/25
متوسط
108
40/51
زیاد
36
10/17
خیلی زیاد
7
30/3
کل
210
100
منبع : مطالعات میدانی ، 1393

شکل 4-20 :میزان تاثیر اجرای طرح هادی در میزان مهاجرت
طبق بررسی های میدانی و کتابخانه ای در سه روستای دارای طرح هادی می توان گفت روند مهاجر فرستی روستاها پس از تهیه طرح هادی کند و در حال حاضر هر سه روستا مهاجرپذیرند. بنابراین تهیه طرح هادی تاثیر مثبتی بر کاهش مهاجرت داشته است .
بر اساس نتایج به دست آمده از مطالعات میدانی در سه روستای مورد مطالعه ،40/9 درصد از پاسخگویان معتقدند تهیه طرح هادی هیچ تاثیری در میزان مهاجرت نداشته ، 10/14 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر کمی داشته ، 80/28 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر متوسطی داشته ، 60/48 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر زیادی داشته است.
جدول 4-21 :میزان تاثیر تهیه طرح هادی در میزان مهاجرت
پاسخ
تعداد
درصد
اصلا
16
40/9
کم
24
10/14
متوسط
49
80/28
زیاد
81
60/47
خیلی زیاد
0
0
کل
170
100
منبع : مطالعات میدانی ، 1393

شکل 4-21 میزان تاثیر تهیه طرح هادی در میزان مهاجرت
– میزان تاثیر اجرای طرح هادی در احساس تعلق به اجتماع
تعلق به اجتماع ، همان حسی است که می تواند سبب کاهش مهاجرت در روستا گردد و اغلب با فراهم آوردن امکانات مناسب در روستا و زمینه مساعد جهت اشتغال و کسب درآمد افزایش می یابد.
طبق بررسی ها و مشاهدات میدانی در سه روستای دهبنه ، آسو و تازه آباد جنگاه که طرح هادی در آنها اجرا شده است ، آثاری از احساس تعلق به اجتماع دیده نشده است . اما با مشاهده وضعیت عمومی روستا می توان تعلق افراد به روستا را دید . مثلا همه روستاهای مورد مطالعه تمیز بوده و آثاری از زباله در سطح روستا دیده نمی شود که این خود می تواند تعلق افراد به جامعه را نشان دهد.
30/31درصد پاسخگویان معتقدند اجرای طرح هادی سبب افزایش تعلق به اجتماع می گردد ، 50/58 پاسخگویان معتقدند اجرای طرح هادی اثر متوسطی بر تعلق به اجتماع می گذارد و بقیه پاسخگویان (10 درصد) اعتقاد دارند اجرای طرح هادی اثر چشمگیری بر تعلق به اجتماع نداشته و یا حتی بی اثر بوده است.
جدول 4-22 :میزان تاثیر اجرای طرح هادی در احساس تعلق به اجتماع
پاسخ
تعداد
درصد
اصلا
21
10
کم
0
0
متوسط
123
50/58
زیاد
49
30/23
خیلی زیاد
17
8
کل
210
100
منبع : مطالعات میدانی ، 1393

شکل 4-22 :میزان تاثیر اجرای طرح هادی در احساس تعلق به اجتماع
طبق بررسی های میدانی و مشاهدات در سه روستای دارای طرح هادی که هنوز طرح هادی در آنها اجرا نشده است ، می توان با مشاهده وضعیت عمومی روستا تعدم علق افراد به روستا را در همه روستاها دید.
بر اساس نتایج به دست آمده از مطالعات میدانی در سه روستای مورد مطالعه ،40/16 درصد از پاسخگویان معتقدند تهیه طرح هادی هیچ تاثیری در احساس تعلق به اجتماع نداشته ، 60/17 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر کمی داشته ، 20/58 درصد پاسخ
گویان معتقدند تاثیر متوسطی داشته ، 60/7 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر زیادی داشته است .
جدول 4-23: میزان تاثیر تهیه طرح هادی در احساس تعلق به اجتماع
پاسخ
تعداد
درصد
اصلا
28
40/16
کم
30
60/17
متوسط
99
20/58
زیاد
13
60/7
خیلی زیاد
0
0
کل
170
100
منبع : مطالعات میدانی ، 1393

شکل 4-23 :میزان تاثیر تهیه طرح هادی در احساس تعلق به اجتماع

– میزان تاثیر اجرای طرح هادی در تمایل به ماندن در روستا
تبدیل به ماندن در روستا به عوامل گوناگونی بستگی دارد. گاهی روستاییان به دلیل ازدواج ، اشتغال و یا تحصیل تمایل خود را به ماندن در روستا از دست می دهند و از میان این افراد اغلب جوانان اقدام به مهاجرت می نمایند.
طبق بررسی ها و مشاهدات میدانی در سه روستای دهبنه ، آسو و تازه آباد جنگاه که دارای طرح هادی اجرا شده می باشند و با توجه به در نظر گرفتن آیتم های حس امنیت که در روستاهای مورد مطالعه زیاد شده و کاهش مهاجرت ، تمایل به ماندن پس از اجرای طرح هادی در روستاهای مورد مطالعه بیشتر شده است.
بررسی های صورت گرفته از میزان تاثیر اجرای طرح هادی در تمایل به ماندن در روستا نشان می دهد که از مجموع پاسخگویان ،10/6 درصد گزینه اصلا ، 50/8 درصد گزینه کم ، 10/67 درصد گزینه متوسط ، 30/13 درصد گزینه زیاد و 76/4 درصد گزینه خیلی زیاد را انتخاب نموده اند.
جدول 4-24 :میزان تاثیر اجرای طرح هادی در تمایل به ماندن در روستا
پاسخ
تعداد
درصد
اصلا
13
10/6
کم
18
50/8
متوسط
141
10/67
زیاد
28
30/13
خیلی زیاد
10
76/4
کل
210
100
منبع : مطالعات میدانی ، 1393

شکل 4-24 :میزان تاثیر اجرای طرح هادی در تمایل به ماندن در روستا
طبق بررسی های میدانی و مشاهدات در سه روستای دارای طرح هادی با توجه به در نظر گرفتن آیتم های حس امنیت که در روستاهای مورد مطالعه زیاد شده و مهاجر پذیر بودن روستاها ، تمایل به ماندن پس از اجرای طرح هادی در روستاهای مورد مطالعه بیشتر شده است . البته میزان این تمایل کمتر از روستاهای دارای طرح هادی اجرا شده است.
بر اساس نتایجاین سه روستا ،40/9 درصد از پاسخگویان معتقدند تهیه طرح هادی هیچ تاثیری در تمایل ماندن در روستا نداشته ، 17/1 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر کمی داشته ، 50/53 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر متوسطی داشته ، 50/13 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر زیادی داشته و 30/22 درصد پاسخگویان معتقدند تاثیر بسیار زیادی داشته است.
جدول 4-25 : میزان تاثیر تهیه طرح هادی در تمایل به ماندن در روستا
پاسخ
تعداد
درصد
اصلا
16
40/9
کم
2
17/1
متوسط
91
50/53
زیاد
23
50/13
خیلی زیاد
38
30/22
کل
170
100
منبع : مطالعات میدانی ، 1393

شکل 4-25 :میزان تاثیر تهیه طرح هادی در تمایل به ماندن در روستا
4-1-3- شاخص های اقتصادی
در هر جامعه برنامه ریزی و تجزیه و تحلیل اقتصادی مستلزم در اختیار داشتن آگاهی از عدد مشخص کننده تغییر نسبی وضعیت اقتصادی در فاصله زمانی دو تاریخ یا دو نقطه آن جامعه می باشد و این همان بهره وری از شاخص اقتصادی است . در این تحقیق جهت سنجیدن این شاخص تعداد 7 سوال مطرح و بررسی شده است.
– میزان تاثیر اجرای طرح هادی بر ایجاد فرصت های شغلی
فعالیت عمده روستاییان روستاهای بخش مرکزی شهرستان سیاهکل نیز همچون بسیاری از روستاییان روستاهای کشور ، به بخش کشاورزی معطوف می گردد. به همین دلیل جوانان روستایی جهت یافتن فرصت های شغلی از روستا مهاجرت کرده و به

دانلود پایان نامه ارشد با موضوع شهرستان رشت، مشارکت مردم، استان اصفهان، روستا – شهر

ی گیلان ، 1393

2-1-4- کیفیت زندگی
بحث درباره مفهوم و معانی زندگی مبحث جدیدی نبوده و در دوران یونان باستان ، افلاطون و ارسطو نظریاتی درباره آن مطرح کرده اند (Pukeliene and starkauskiene , 2009 : 8) . مفهوم کیفیت زندگی به عنوان یک رشته جداگانه از دهه 1960 میلادی وارد مباحث علمی در اروپای غربی و شمال آمریکا شد (Pukeliene and starkauskiene , 2011 : 157). در ادبیات نظری توسعه ، موضوع کیفیت زندگی از آغاز دهه 1990 به بعد ، اهمیت فوق العاده ای یافته و مبنای تمایز و دسته بندی نوین کشورها در سال های اخیر شده است ( عنبری ، 1389 : 150). در حال حاضر بهبود کیفیت زندگی هدف مشترک جامعه بین المللی بوده و در جوامع روستایی هدف نهایی برنامه ها و پروژه های اجرا شده ، بهبود کیفیت زندگی ساکنان آن می باشد (Quaghebeur& et.al , 2004 : 162) . با گذشت چند دهه از رواج مفهوم کیفیت زندگی و انجام پژوهش های متنوع درباره این موضوع ، تعریف واحدی وجود ندارد که مورد قبول همه باشد ( غفاری و همکاران ، 1390 : 3 ) . در واقع مفهوم کیفیت زندگی ابتدا به حوزه های بهداشتی ، زیست محیطی و بیماری های روانی محدود می شد اما طی دو دهه گذشته به مفهومی چند بعدی بسط یافته است ( جمعه پور و رشنودی ، 1390 : 50 ).
سازمان بهداشت جهانی ، کیفیت زندگی را به معنای درک فردی هر فرد از موقعیت خود در زندگی در بستری از فرهنگ ها و ارزش های اجتماعی که فرد دز آن زندگی می کند و دارای انتظارات می باشد تعریف می کند (Rana& et.al , 2009 : 14).
در مطالعات اخیر کیفیت زندگی به دو روش اندازه گیری می شود. روش اول ، شاخص های عینی مانند تولید ناخالص داخلی ، شاخص پیشرفت اصلی ، شاخص سلامت اجتماعی و شاخص توسعه انسانی می باشد ( رضوانی و همکاران ، 1389 : 81 ) . روش دوم شامل شاخص های ذهنی می باشد . بعد ذهنی کیفیت زندگی نشان دهنده چگونگی ارزیابی و احساس فرد در مورد زندگی است ، در این بعد هر فرد چگونه زیستن خود و احساسش را از زندگی ارزیابی می کند ( پور طاهری و همکاران ، 1390 : 180).
در نواحی روستایی ابعاد کیفیت زندگی شامل ابعاد ذیل است : اجتماعی و فرهنگی مانند سنت ها ، وجود زیر ساخت های اجتماعی ، میزان انسجام اجتماعی ، بعد زیست محیطی به معنای رفاه انسان که ناشی از حفاظت و ارتقای محیط زیست روستا و بعد اقتصادی که به معنای رفاه و امنیت درآمد می باشد (Wilkinson and Pickett , 2009 : 31).
محققان حوزه کیفیت زندگی با چهار مسئله رو به رو هستند ، ابتدا با چه روشی به اندازه گیری کیفیت زندگی در افراد بپردازند ، دوم اینکه کدام ابعاد وجودی انسان در اندازه گیری مورد استفاده قرار بگیرد ، سوم چگونه اندازه گیری برای افراد و گروههای مختلف صورت بگیرد و چهارم چگونه نتایجی ارائه شود تا اجازه مقایسه میان افراد و گروهها را بدهد (Rahman&st al , 2011 : 147 ).
نتایج تحقیقات برخی محققان نشان می دهد رابطه مثبتی میان خدمات ( مسکن ، حمل و نقل و بهداشت ) و کیفیت زندگی افراد وجود داشته و با افزایش خدمات کیفیت زندگی افراد بهبود می یابد (Epley and Menon , 2008 : 178).این امر به خصوص در کشورهای در حال توسعه دارای نمود بیشتری است و در بروز مهاجرت های روستایی هم موثر می باشد (Recardo and Aide , 2007 : 147).
عوامل کلیدی تعیین سطح رایت از زندگی عبارت است از داشتن درامد ، بهره گیری از یک زندگی خانوادگی رضایت بخش و سالم بودن است . یک مطالعه اولیه رفاه اقتصادی در شرق اروپا بین سالهای 1991 و 1995 نشان داد که رضایت از زندگی متاثر از سن ، تحصیلات ، موقعیت نسبی اقتصادی و بیکاری است در حالی که جنسیت و وضعیت تاهل تاثیر کمتری دارد (Hayo and seifert, 2003).
همچنین ، مردم زمانی در کشورهای در حال توسعه از سطح زندگی خود راضی خواهند شد که استانداردهای مدیریت اقتصادی بالاتر و نابرابری کمتر شود (Bartlett , 2010 : 123).
بر طبق یک نظرسنجی خانوار در مورد میزان رضایت از زندگی و شادی افراد در مناطق متفاوت چنین مشخص شد که میزان رضایت از زندگی برای زنان بالاتر از مردان ، برای افراد جوان نسبت به افراد مسن بالاتر ، برای افراد دارای سطح تحصیلات بالاتر بهتر از افرادی با سطح تحصیلات پایین تر ، برای ساکنین مناطق شهری بالاتر از ساکنین مناطق روستایی است .
مردم ساکن در مناطق روستایی نسبت به مردم ساکن در مناطق شهری از زندگی خود رضایت کمتری دارند و این یک کشش و انگیزه برای مهاجرت جوانان از روستاها بوده است . بنابراین ، نیاز به سیاست های توسعه روستایی برای افزایش سرمایه گذاری در زیرساخت های روستایی یک بار دیگر روستاها را به مکان های جذاب برای جوانان و کارآفرینان تبدیل می نماید . برنامه برای ترویج یادگیری مادام العمر در مناطق روستایی ، به ایجاد مناطق صنعتی برای صنایع تولیدی و خدماتی کوچک ، به منظور توسعه تعاون روستایی و شرکت اجتماعی و ارتقاء شبکه از انجمن ها و سازمان های اجتماعی برای ایجاد سرمایه اجتماعی روستایی موردنیاز ، برای رسیدن به این اهداف ضروری است (Bartlett , 2010 : 153).
روش کیفیت زندگی یک راه جامع به ساختار و گسترش در ابعاد زندگی در فضا با مختلف ابعاد مشخص ، از جمله محیط زیست طبیعی و جامعه را فراهم می کند (Peruniak , Geoffery , 2010 : 50).
کیفیت زندگی به عنوان ایجاد مداوم از یک حالت پایدار خوب بودن که از تجربه یک فرد در تمامی عرصه زندگی خود مشتق شده ، تعریف می شود . این دیدگاه که توسط Pirsig مطرح شد معتقد است کیفیت به عنوان یک فرآیند مستمر است و نه یک نقطه پایانی دقیق . اعتقاد او بود که تلاش ها برای تعیین حدود کیفیت مشخص همیشه کمتر به موفقیت رسیده است زیرا اجبار قادر به ساختن چنین مشخصه ای نیست . این پیش بینی احت
یاطی انسان را قادر می سازد تا از یک عامل عدم قطعیت آگاه باشند.
(Gelatt , 1989 ; Guindon& Hanna , 2002 ; Willimas et al , 1998)
به عبارت دیگر کیفیت زندگی برای گروههای مختلف معانی متفاوتی دارد. آن در زیست پذیری در یک منطقه ، یا در میزان سطح جذابیت ، یا در غیبت و یا مهاجرت اعضای فامیل ، در مسائل پزشکی مانند بارداری ، مریضی ، و یا میزان فقر و … آشکار می گردد . تحقیقات متفاوتی به بررسی کیفیت زندگی برای پاسخگویی به پرسش های خود نیاز دارند . در واقع کیفیت زندگی نام جدیدی برای نظریه قدیمی سلامت جسمی و ذهنی مردم در محیط های زندگی شان است (Epley , Donald , 2008 : 2).
محققان در تجزیه و تحلیل کیفیت زندگی بر این باورند که می توان آن را به دو محیط داخلی و خارجی مشخص تقسیم نمود که سطح توسعه منطقه به مردم اجازه می دهد که خوب زندگی کنند و یا به دنبال کیفیت زندگی جستجو نمایند و آیا هر فردی قادر است محیط داخلی زندگی خود را بسازد تا به سلامتی ، توسعه فردی ، توسعه اجتماعی و به طور کل زندگی خوب برسد به محیط داخلی بر می گردد (Pukeliene , Violet , 2011 : 148).بنابراین کیفیت زندگی متاثر از دو گروه عامل می باشد.

شکل 2-2 : مدل نظری برای اندازه گیری کیفیت زندگی
منبع : Pukeliene and starkauskiene , 2011 : 153
محققان حوزه کیفیت زندگی با چهار مسئله رو به رو هستند ، ابتدا با چه روشی به اندازه گیری کیفیت زندگی در افراد بپردازند ، دوم اینکه کدام ابعاد وجودی انسان در اندازه گیری مورد استفاده قرار بگیرد ، سوم چگونه اندازه گیری برای افراد و گروه های مختلف صورت بگیرد و چهارم چگونه نتایجی ارائه شود تا اجازه مقایسه میان افراد و گروهها را بدهد (Rahman & et al . 2011 : 147).

شکل 2-3 : عوامل موثر بر کیفیت زندگی
منبع : Pukeliene and starkauskiene , 2011 : 153

کیفیت زندگی در ابعاد کالبدی ، اقتصادی ، اجتماعی و محیطی قابل سنجش و نتایج آن قابل بیان می باشد ، با بررسی شاخص های مذکور می توان کیفیت زندگی در جوامع مختلف و انسان های متفاوت سنجید.
2-2 – روش شناسی تحقیق
برای انتخاب یک روش تحقیق در مطالعات باید به سه نکته اساسی توجه کرد که عبارتند از اهداف ، ماهیت و امکانات . با توجه به اهداف کاربردی در نظر گرفته شده از روش تحقیق توصیفی – تحلیلی استفاده شده است که جهت ارزیابی وضع موجود از روش توصیفی و جهت تجزیه و تحلیل از روش توصیفی – تحلیلی استفاده شده است ، بنابراین روش تحقیق از نوع کاربردی بر مبنای روش ( توصیفی – تحلیل ) است.
بدین ترتیب چهارچوب نظری و مفهومی تحقیق و ویژگی های جغرافیایی و جمعیتی قلمرو تحقیق به روش اسنادی و تعیین تاثیر اجرای طرح هادی بر کیفیت زندگی از طریق روش میدانی بدست آمده است . جامعه آماری این پژوهش ، روستاییان بخش مرکزی شهرستان رشت می باشد که در چهار طبقه روستاهای کوچک ، متوسط ، بزرگ و روستا – شهر انتخاب شده اند . حجم نمونه با استفاده از جدول استاندارد مورگان تعداد 387 نفر از روستائیان تعیین شده که به شیوه نمونه گیری تصادفی – سهمیه ای در سطح محدوده مورد مطالعه توزیع و تکمیل شده است . در این تحقیق از پرسشنامه و مصاحبه جهت جمع آوری اطلاعات میدانی استفاده شده است . برای اندازه گیری متغیرهای تحقیق از طیف لیکرت استفاده شده است . این طیف از پنج قسمت مساوی از گرایش اصلا تا خیلی زیاد تشکیل شده است . لازم به ذکر است متغیر وابسته تحقیق حاضر بهبود کیفیت زندگی روستائیان در ابعاد : محیطی ، اقتصادی ، اجتماعی و کالبدی و متغیر مستقل آن اجرا شدن و نشدن طرح هادی روستایی می باشد .
پس از سنجش روایی و پایایی پرسشنامه ها مطمئن شده ایم . پس از جمع آوری اطلاعات به سازماندهی آنها در نرم افزار SPSS پرداخته ایم . در این پژوهش به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های آماری شامل : آزمون های t ، همبستگی اسپیرمن و آزمون رگرسیون ، آزمون مان ویتنی استفاده شده است . همچنین برای تهیه و ترسیم جداول و نمودار از نرم افزار Excel و برای ترسیم نقشه ها از نرم افزار Arc GIS استفاده شده است.
2-3 – تکنیک های تحقیق
تحلیل اطلاعات و داده پردازی در این پژوهش با استفاده از نرم افزار (SPSS) انجام گرفته شده است و به منظور بررسی تاثیر اجرای طرح هادی بر کیفیت زندگی مردم روستاهای مورد مطالعه ، روش و تکنیک های به کار گرفته شده در این پژوهش عبارتند از : آزمون های t ، ضریب همبستگی اسپیرمن و آزمون رگرسیون ، آزمون U مان – ویتنی .
– آزمون t استیودنت : این آزمون برای ارزیابی همقوارگی یا یکسان بودن و نبودن میانگین نمونه ای با میانگین جامعه در حالتی بکار می رود که انحراف معیار جامعه مجهول باشد . این آزمون زمانیکه دو نمونه داشته باشیم و بخواهیم میانگین های آنها را با هم مقایسه کنیم ، مورد استفاده قرار می گیرد .
– آزمون کرنباخ آلفا : این آزمون که حاصل آن یک ضریب بنام آلفا کرونباخ نام دارد ، برای روایی Reliability پرسشنامه ای که بصورت طیف لیکرت طراحی شده و جواب های آن چند گزینه ای است ، بکار می رود .
– آزمون (تحلیل) رگرسیون : زمانیکه اطلاعات بیشتری از رابطه و شدت بین دو یا چند متغیر داشته باشیم ، و نیز بدانیم به ازای تغییرات در متغیرهای مستقل (xi) چه مقدار به متغیر وابسته (y) افزوده و یا کاسته می شود ، از تحلیل رگرسیون استفاده می شود .
– آزمون U مان – وینتی : هرگاه شرایط استفاده از آزمونهای پارامتری در متغیرها موجود نباشد ، یعنی متغیرها پیوسته و نرمال نباشند ، از این آزمون استف
اده می شود .

2-4 – پیشینه تحقیق
بارتلت (2010) در مقاله ای تحت عنوان کیفیت زندگی و توسعه مناطق می گوید چند عامل که به کیفیت زندگی کمک کرده است عبارت است از درآمد خانوار ، نابرابری درآمد ، فقر و عوامل دیگر نظیر بیکاری و امنیت شغلی ، تحصیلات ، سلامتی و دسترسی به بهداشت و سایر خدمات اجتماعی .
سرجی و کورنل ، در مقاله ای تحت عنوان چگونگی همسایگان بر کیفیت زندگی شما تاثیر می گذارند می گوید یکی از عوامل مهم در بهبود کیفیت زندگی در میان جوامع انسانی استاندارد بودن محل زندگی از نظر بهداشت ، اشتغال ، محیط زیست و کالبد می باشد ، به طوریکه رضایت از ویژگی های اجتماعی و اقتصادی و فیزیکی محل زندگی بر رضایت از زندگی و کیفیت زندگی افراد تاثیر گذار است.
در کشور ما تحقیقاتی درباره آثار و نتایج اجرای طرح های هادی بر زندگی روستاییان صورت گرفته است . موسوی ( 1374) در پایان نامه ای با عنوان ارزشیابی اثرات اجتماعی طرح های بهسازی روستایی در استان اصفهان به این نتیجه رسیده است که عدم مشارکت روستائیان ، عدم شناسایی نیازهای اولیه مردم روستایی و اجرای ناقص طرح از عوامل عدم تاثیر این طرح بر کیفیت زندگی روستاییان می دانند.
در همین زمینه ، مظفر و همکاران (1387) در مقاله ای با عنوان ارزیابی اثرات اجرای طرح های هادی بر محیط زیست روستاهای گیلان و تقی لو و همکاران (1388) در مقاله ای با عنوان ارزیابی طرح های هادی روستایی در ابعاد کالبدی ، اجتماعی و اقتصادی از دیدگاه روستاییان بر موفق بودن اجرای طرح هادی در بهبود وضعیت کالبدی و اجتماعی روستاییان تاکید کرده اند.
حق پناه و دهقانی (1381) در مقاله ای با عنوان بررسی اثرات اجرای طرح هادی روستایی مناطق غرب گیلان آورده است پیشرفت نسبی زندگی مردم در ابعاد کالبدی از نتایج مثبت طرح و عدم رعایت و اجرای مسائل زیست محیطی را از ابعاد منفی طرح هادی می داند.
عنابستانی (1388) در مقاله ای با عنوان اثرات کالبدی اجرای طرح های هادی روستایی افزایش امیدواری روستاییان برای ماندن در روستا ، نصیری (1388) در مقاله ای با عنوان ارزیابی اثربخشی طرح هادی روستایی سکونتگاه های روستایی بهبود وضعیت روستا از نظر کالبدی و خدمات رسانی را از آثار مثبت اجرای طرح هادی بر کیفیت زندگی روستاییان می دانند.
آمار و صمیمی طارمی (1388) در مقاله ای با عنوان ارزیابی اثرات کالبدی طرح های هادی روستایی بهبود وضعیت ساخت‌وساز در روستا و بهبود کیفیت ساکن را از آثار مثبت طرح و عدم بهبود وضعیت شبکه معابر را از ابعاد منفی طرح عنوان می کند.
مطیعی لنگرودی و یاری (1389) در مقاله ای با عنوان حفاظت محیط زیست و برنامه ریزی توسعه فیزیکی روستا با تاکید بر ارزیابی طرح های هادی روستایی عدم وجود رویکرد نظام مند و امایشی در طرح و برزو و همکاران (1389) در مقاله ای با عنوان ارزشیابی کیفی اجرای طرح هادی در روستای کرانچی عدم مشارکت مردمی در اجرای طرح و نبود اعتبارات لازم جهت اتمام طرح را از عوامل اصلی عدم اثربخشی طرح هادی بر بهبود کیفیت زندگی روستاییان می