دسته: No category

منبع پایان نامه با موضوع اختلالات خواب، استاندارد، بهداشت روان

عارضه خوابگردی هستند. به این نوع از خوابگردی که افراد ناخواسته دچار آن میشوند، خوابگردی طبیعی میگویند.
ب – خوابگردی مصنوعی
هیپنوتیزم نوعی سستی و بی حالی و یا خلسه همراه با شرکت فعال برخی از حواس پنجگانه‌می باشد که درموارد خاص و اراده هیپنوتیزم کننده‌می توان آنها را نیز مدتی از کارانداخت، به عبارتی تماما اراده شخص هیپنوتیزم شده در دست هیپنوتیزم کننده میباشد. به همین جهت میزان تلقین پذیری فرد در طی عملیات هیپنوتیزم بسیاربیشتر از حالت عادی‌می باشد. همانطور که قبلا گفته شد، خوابگردی، که به معنای بیداری در خواب میباشد، که در صورت بروزباعث انجام اموری از جمله کارکردن در خواب، از جا برخاستن وراه رفتن در خواب و… است. در این اختلال فرد مجموعه ای از اعمال حرکتی ناهشیار را انجام‌می دهد که پس از بیداری ازآن رویداد چیزی به یاد نمی آورد. معمولاًخوابگردی با چشم باز وهماهنگی نسبی دستگاههای حسی وحرکتی صورت‌می گیرد، حال برخی از افراد هستند که به علت استعدادهای درونی و بالقوه و تعلیمات خاص، دارای توانایی و قدرت خارق العاده‌ای شده به نحوی که می‌توانند با غلبه و تسلط به اراده دیگران، آنها را به خواب مصنوعی فرو برند. در این حال، فرد یا افراد هیپنوتیزم شده، تحت نفوذ شخص هیپنوتیزم کننده قرار می‌گیرند و تحت دستور و فرمان او ممکن است به هر کاری حتی خودکشی، قتل و… دست زند. این نوع حرکات در خواب مصنوعی، که توسط دیگری و غالباً با اراده هیپنوتیزم کننده ایجاد می‌شود خوابگردی مصنوعی نامیده می‌شود.125
مراحل مختلف خوابگردی:
مرحله اول: مرحله لوتارژیک یا هیپنوتیزم ایده آل
مرحله دوم: خواب سبک
مرحله سوم: خواب
مرحله چهارم: خواب عمیق
مرحله پنجم: سومنامبولیسم یا خواب گردی
مرحله ششم: سومنامبولیسم عمیق
در سه مرحله اول درجات زیادی از آگاهی برای سوژه اتفاق‌می افتد که این خاطره ها ضمن وضعیت خلسه یا خاطرات زندگی گذشته برایش اتفاق‌می افتد.
در دو پله اول و دوم سوژه ممکن است در مقابله و یا مبارزه نتواند چشمش را باز کند و یا اگر به او تلقین بیشتری شود نمی تواند دست خود را خم کند.
در مرحله سوم از طریق تلقینات هیپنوتیزمی تسلط خوبی بر عضلات ارادی پیدا‌می کند. در مرحله سوم که خواب ساده است، عامل ( انرژی دهنده )‌می تواند تغییر را بوجود آورد که سوژه نتواند بنشیند نه بایستد و با تلقین خوابش سنگین تر خواهد شد. مرحله سوم امکان پیدایش بی حسی و بی دردی وجود دارد.در این وضعیت اگر از او بخواهیم سوژه‌می تواند از خواب و یا خلسه بیدار شود.
مرحله چهارم سوژه شرطی خواهد شد. هوشیاری اش را فراموش‌می کند.آغاز مرحله فراموشی در این مرحله سوژه با تلقین نامش را از یاد خواهد برد. ( سوژه این مرحله پس از بیداری حوادث و وقایع زمان خلسه را به یاد نمی آورد.) حتی اگر چند ساعت هیپنوتیزم طول کشیده باشد به یادش نمی آید? که در صورتیکه بیشتر از 20 تا 30 دقیقه خطرناک است.
مرحله پنجم آغاز خواب سومنامبولیسم است. در این وضعیت‌می توان به صورتی فراموشی پس از بیدار شدن را به یاد آوریم.در این مرحله کاملا‌می توانیم آن چیزی را که در ذهن مان وجود دارد در مدت طولانی پاک کرد.
مرحله ششم: در این مرحله امکان دارد توهم بوجود آید.
خوابگردی مصنوعی در ظاهر به خوابگردی طبیعی شباهت دارد. لیکن، در خواب مصنوعی، انسان هم خواب است و هم بیدار، هم بطور مستقل فکر‌می کند و هم تحت تأثیر تلقینات عامل قرار دارد.در هیپنوتیزم، شخص هیپنوتیزم شده حالت تلقین پذیری فوق العادهای را در خود احساس‌می کند و به آسانی تحت تأثیر قرار‌می گیرد، ولی حدود تلقین، محدود و منحصر است.126
قابل توجه است که اصولا در حالت هیپنوتیزم شدگی انسان کاری خلاف اصول اخلاقی خویش یا کار خطرناک انجام نمی دهند. هرچند برخی میپندارند، فرد در حالت هیپنوتیزم کنترل رفتاری خود را از دست میدهد و تحت تسلط هیپنوتیزم کننده قرار میگیرد. این در حالیست که تحقیقات علمی نشان میدهد، افراد در حین هیپنوتیزم در صورتی که تلقینات ارائه شده با اعتقاد انها مخالف باشد به راحتی در مقابل آن ایستادگی میکنند و در هر مرحله از هیپنوتیزم در صورت تمایل میتوانند از حالت خلسه خارج شوند.127
بند دوم – ملاک های تشخیص خوابگردی
نیاز به طبقه بندی اختلالهای روانی در تمامی طول تاریخ پزشکی بدیهی به نظر رسیده‌است ولی در مورد اینکه کدام یک از اختلالها را باید مد نظر قرار داد و نیز اینکه مناسبترین شیوه سازماندهی آنها کدام است توافق چندانی وجود نداشته‌است.?
در ایالات متحده آمریکا نیاز به جمع آوری اطلاعات آماری انگیزه اولیه برای طبقه بندی اختلالهای روانی به شمار می‌رفت.نخستین اقدام رسمی برای گردآوری اطلاعات در باره بیماریهای روانی در آمریکا ثبت فراوانی یک طبقه از بیماریها‌ی روانی تحت عنوان “کانائی-دیوانگی” در سرشماری ???? بود. در سرشماری سال ???? بین هفت طبقه از بیماریها‌ی روانی یعنی مانی(شیدایی)، مالیخولیا، مونومانی یا مشغولیت فکری بیمارگون به یک موضوع خاص، فلج ناقص، زوال عقل، می‌بارگی یا الکلیسم و صرع تمایز قایل شدند. در سال ???? کمیته آماری انجمن روان پزشکی آمریکا همراه با کمیسیون ملی بهداشت روانی طرحی تدوین کردند که از سوی اداره سرشماری برای آمارگیری هماهنگ از بیمارستانهای روانی مورد استفاده قرار گرفت. پس از آن انجمن روان پزشکی آمریکا با همکاری آکادمی پزشکی نیویورک تدوین مجموعه اصطلاحات روان پزشکی قابل قبول همگانی را آغاز کرد که قرار شد انجمن پزشکی آمریکا آن را در نخستین چاپ مجموعه اصطلاعات طبقه بندی استاندارد بیماریها بگنجاند.128
بعدها از سوی ارتش آمریکا مجموعه اصطلاعات گسترده تری تدوین شد تا نشانه‌های بیماران سرپایی مانند اختلالهای روانی فیزیولوژیایی شخصیتی و حاد افراد نظامی و سربازان سابق جنگ جهانی دوم به نحو بهتری در آن گنجانده شود. مقارن با آن سازمان جهانی بهداشت ششمین چاپ طبقه بندی بین‌المللی بیماریها (ICD) را منتشر کرد که برای نخستین بار در آن مبحث اختلالهای روانی گنجانده شده بود.ICD-6 تحت تاثیر شدید مجموعه اصطلاحات اداره سربازان سابق قرار داشت و شامل ده طبقه برای روان پریشها، نه طبقه برای روان رنجورها، و هفت طبقه برای اختلالهای منش رفتار و هوش بود. کمیته مجموعه اصطلاحات و آمار انجمن روان پزشکی آمریکا نسخه متفاوتی از ICD-6 را به عنوان اولین چاپ راهنمای تشخیصی و آماری اختلالهای روانیDSM-1در سال ???? منتشر کرد.129
DSM-1 واژه نامه‌ای داشت که طبقات تشخیصی در آن توصیف شده و نخستین راهنمای رسمی اختلالهای روانی بود که بر کاربرد بالینی تاکید داشت.
آخرین نسخه این راهنما، ویرایش پنجم آن دی‌اس‌ام-? است که در سال ???? میلادی منتشر شده‌است.
بنابراینDSM(راهنمای تشخیصی و آماری اختلال‌های روانی ( دراختصار انگلیسی یک زبان مشترک و استاندارد برای طبقه بندی اختلالات روانی ارائه می‌کند و توسط انجمن روان‌پزشکی آمریکا تهیه شده‌است.این راهنما برپایه مجموعه‌ای از نظر پزشکان، پژوهشگران، فهرست داروهای روان‌پزشکی، بنگاه‌های بیمه، صنایع داروسازی ودر همکاری پیاپی با آی.سی.دی و سازمان بهداشت جهانی تهیه شده‌است.
الف – ملاک تشخیص 10- ICD برای اختلال خوابگردی
مفصل ترین طبقه بندی اختلالات خواب در طبقه بندی بین المللی اختلالات خواب، کتابچ? تشخیصی و کد گذاری (ICSD) آمده است که مربوط به انجمن آمریکایی اختلالات خواب است ICSD.اختلالات خواب را به چهار دسته تقسیم‌می کند: کژخوابی، بدخوابی، اختلالات خواب مرتبط با اختلالات روانی – طبی و اختلالات برنامه ریزی شد? خواب .برای اختلال خوابگردی دهمین تجدید نظر طبقه بندی آماری و بینالمللی بیماریها و مشکلات بهداشتی وابسته130 ملاکهای تشخیص خوابگردی را این گونه مطرح کرده است:
الف) علامت غالب، دوره های مکرر (دو یا چند بار) برخواستن از رختخواب، معمولاً در ثلث اول خواب و راه رفتن در محدودهی زمانی بین چند دقیقه تا نیم ساعت است.
ب) در ضمن دوره، شخص قیافه مبهوت و خیره دارد و به تلاش دیگران در تأثیر گذاشتن بر این رویداد و برقراری رابطه با او نسبتاً مقاوم است و به دشواری‌می توان او را بیدار کرد.
پ) پس از بیداری (چه در ضمن دوره و چه در صبح روز بعد) شخص نسبت به رویداد، دچار فراموشی است.
ت) چند دقیقه پس از بیدار شدن، اختلالی در فعالیت روانی و رفتاری شخص وجود ندارد.هر چند در ابتدا ممکن است که اختلال مختصری در جهت یابی وجود داشته باشد.
ث) فراینی از یک اختلال روانی غضوی یا اختلال جسمی، مثل صرع وجود ندارد.131
ب – ملاک تشخیص DSM-IV-TR برای اختلال خوابگردی
DSM-IV-TR اختلالات خواب را بر اساس ملاک های تشخیصی بالینی و علت فرضی اختلال طبقه بندی‌می کند. در DSM-IV-TR سه طبقه عمده اختلالات خواب ذکر شده است که عبارتند از: اختلالات اولی? خواب، اختلالات خواب مربوط به یک اختلال روانی دیگرو سایر اختلالات خواب مخصوصاً اختلالات ناشی از یک بیماری طبی عمومی یا مصرف مواد. اختلالاتی که در DSM-IV-TRتوصیف شده اندفقط بخشی از اختلالات شناخته شده هستند ودر واقع چارچوبی برای ارزیابی بالینی فراهم‌می کنند.
در چاپ چهارم متن بازبینی شدهی کتابخانهی تشخیصی و آماری اختلالات روانی132 ملاکهای تشخیصی خوابگردی به این شرح بیان شد:
الف) دوره های مکرر برخواستن از بستر در حین خواب و راه رفتن که معمولاً در ثلث اول دوره اصلی خواب روی‌می دهد.
ب) بیمار ضمن خوابگردی چهرهای فاقد احساس و چشم هایی خیره دارد و نسبت به اقدام دیگران برای ارتباط واکنشی نشان‌می دهد و به دشواری‌می توان او را بیدار کرد.
پ) شخص پس از بیدار شدن (چه بعد از دوره خوابگردی و چه روز بعد) نسبت به دوره اختلال دچار فراموشی است.
ت) طرف چندین دقیقه پس از بیداری از دوره خوابگردی، هیچ اختلالی در فعالیت ذهنی و رفتار شخص دیده نمی شود. (هر چند در ابتدا ممکن است دوره کوتاهی از سردرگمی خفیف یا اختلال موقعیت سنجی وجود داشته باشد.)
ث) خوابگردی سبب ناراحتی قابل ملاحظه بالینی و یا اختلال در کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر حوزه های مهم کارکردی‌می شود.
چ) اختلال، ناشی از تأثیرات فیزیولوژیک مستقیم مواد (مانند داروهای مورد سوء مصرف یا نسخه شده) یا بیماری طبی عمومی نمی باشد.133
مبحث دوم – اراده، اختیار و قصد در خواب
اساسی‌ترین شاخصه‌ی مسؤولیت کیفری و اخلاقی، آگاهی و اراده‌ی آزاد است.حقوقدانان در نوشته‌ها و آثار حقوقی، کمتر به تحلیل اراده و تبیین عناصر و مؤلفه‌های آن پرداخته اند و غالبا پیش از آنکه به بحث درباره‌ی مبانی، مبادی و مراحل شکل‌گیری اراده و نیز تشریح چگونگی ایراد خلل بر هر یک از مؤلفه‌های آن بپردازند، اجمالاً به بررسی آثار اراده پرداخته‌اند. بحث پیرامون اراده، همواره از گذشته های دور مطرح بوده، در قلمرو حقوق جزا به ویژه در سده های اخیر، جایگاه مهم تر و شناخته تری یافته است.مباحث مربوط به اهلیت جنایی و مسوولیت کیفری، اصولاً با تکیه بر نقش محوری اراده و اختیار صورت‌می پذیرد. قصد نیز که، نتیجه‏ی بلافاصله‏ی فعل است، در کنار این دو و گاه به جای آن یا همواره با آن استعمال میشود.حقوق کیفری از شرط ارادی بودن اعمال ارتکابی، به عنوان شیوه ای برای خارج کردن موارد متعدد و متنوعی از رفتارها از محدوده‌ی قلمرو خویش بهره برده، بر همین اساس، قانونگذار احراز و اثبات وجود اراده را پیش شرط توجه و تحمل کیفر دانسته است.134
خواب نیز نوعی رفتار است. همانگونه که پیشتر عنوان گردید، این بیان چه بسا عجیب به نظر آید، زیرا معمولا رفتار را فعالیتهایی میدانیم که شامل حرکات مختلف از قبیل راه رفتن و صحبت کردن و… باشد، اما خواب نیز یک فرایند رفتاری است با

منبع پایان نامه با موضوع ترک فعل، استعمال لفظ، حقوق جزا

حرکات سریع یا غیر سریع چشم. در مورد خواب نیز همانگونه که در مفاهیم قبل عنوان گردید، گفتیم خواب حالت یا وضعیتی است که ریتم فعالیت مغز کاملا دگرگون میسازد. در زمان خواب هوشیاری انسان از بین می‌رود و هشیاری انسان و به ویژه خودهوشیاری او، هر روز صبح از نو شکل می‌گیرد و دوباره بین بخش‌های مغز ارتباط برقرار می‌شود. بنابراین در هنگام خواب ما با کاهش فقدان نسبی ادراکات حس بدن روبه رو هستیم که به دنبال آن نیز با غیر فعال شدن عضلات، سطح هوشیاری انسان و ادراکات وی از عالم واقع کاهش‌می یابد.135
حال با طرح مباحث فوق، میخواهیم دریابیم که با قرار گرفتن انسان در حالت خواب وضعیت قصد، اراده و اختیار وی چگونه است و آیا در خواب اعم از طبیعی یا مصنوعی، میتوان گفت اعمال و یا حرکاتی که از وی سر میزند، را میتوان ارادی و یا اختیاری و به عبارت دیگر هشیارانه دانست؟ و نهایتا اینکه، جایگاه قصد، اراده و اختیار در حالت خواب کجاست؟ که به دنبال طرح سوالات فوق در، بخش پیش رو، به بررسی ماهیت اراده، اختیار و قصد و نقش آن در خواب میپردازیم.
گفتار اول – اراده و اختیار در خواب
در ابتدا و به منظور درک صحیح موضوع، معنای لغوی و تعریف اصطلاحی اراده را مورد بررسی قرار میدهیم.اهمیت طرح این بحث از آن روست که استعمال لفظ در معنای حقیقی و ترتّب آثار منطقی بر آن، جز در پرتو شناخت مفهوم و مدلول واقعی آن امکانپذیر نیست. همچنین، تشخیص معنای لغوی یا اصطلاحی یک واژه از واژه‌های ظاهرا ً‌متشابه و متداخل در حوزه‌ی طرح هر بحثی، منوط به واژه‌شناسی صحیح است.در عرصه‌ی حقوقی نیز، از آنجا که اصولاً استعمال لفظ در چارچوب قانونی با توجّه به معنای واقعی آن انجام می‌پذیرد و الفاظ قانونی، تابع معانی اصلی و حقیقی‌اند، لذا طرح بحث واژه شناختی در همین ابتدا، ضرورت می‌یابد.بر این نکته نیز باید تأکید نمود که اراده، به اعتبار خاستگاه و جایگاه واقعی آن در فلسفه و کلام و نیز ارتباط موضوعی با علوم دیگر از جمله روان‌شناسی، از حیث واژه‌شناسی، مقتضی ورود به عرصه‌ی علوم یاد شده است.
اراده، واژه‌ای عربی از ریشه‌ی “رَوَدَ” است.این واژه‌، مصدر ثلاثی مزید و متعدی از باب إفعال میباشد. واژه‌ی اراده به معانی خواست، میل، رغبت، عزم و تصمیم‌ آمده است. همچنین، اراده در معنای توانایی آگاهانه و بویژه، اقدام مبتنی بر تدبّر و سنجش نیز آمده است. برخی، آن را به اعتبار جنبه‌ی راهبردی، مترادف “مشیّت” دانسته و سپس معنای “طلب” را نیز بر آن افزوده‌اند. در فرهنگ فارسی معین، ذیل واژه‌ی اراده معانی خواستن، خواست، میل، قصد و آهنگ، آمده است. در فرهنگهای علوم عقلی، اراده بیشتر به معنای خواستن، قصد کردن و توجّه کردن و همچنین اشتیاق به انجام کار و طلب آمده است.136
در برخی فرهنگهای لاتین و ذیل واژه‌ی لاتینی “Will”آمده است: “واژه‌ای انگلوساکسونی که معادل واژه‌ی لاتینی “Voluntas”و واژه‌ی یونانی “Boulema”است.این واژه، ناظر بر توانایی، آمادگی یا نیرویی در انسان است که اتخاذ تصمیم را ممکن می‌کند.دیدگاههای راجع به آزادی اراده، جبرگرایی، خِردگرایی یا نظریه‌ی تعادل بین عقل و اراده، [در همین ارتباط] مصطلح گردیده‌اند”.137
در فرهنگهای قرآنی، اراده برگرفته از “رادَ، یَرودُ” است، آنگاه که در طلب موضوعی تلاش شود.اراده در اصل، نیرویی مرکّب از میل شدید، نیاز و آرزوست؛ امّا این اسم، برای میل نفس به چیزی همراه با حکم به اینکه آن عمل شایسته است انجام شود یا انجام نشود، وضع شده است. پس گاهی برای مبدأ فعل به معنای میل نفس به چیزی استعمال می‌شود و گاهی برای منتهای فعل، یعنی حکم به اینکه فعل، شایسته‌ی انجام دادن است یا شایسته‌ی انجام دادن نیست، به کار گرفته می‌شود. امّا وقتی در مورد خداوند سبحان به کار می‌رود، منظور منتهای فعل است، نه مبدأ آن؛ زیرا خداوند سبحان برتر از آن است که میل داشتن در او تصوّر شود؛ پس اگر گفته شود خداوند این گونه اراده کرده است، معنایش این است که “حکم کرد” فلان امر این گونه باشد نه گونه‌ای دیگر. قاموس قرآن نیز ضمن برشمردن معانی لغوی اراده، مانند طلب و قصد، اراده را در مورد خداوند به معنای حکم و دستور ـ زمانی که توأم با وقوع خارجی باشد ـ دانسته است.138
بند اول – ماهیت اراده و اختیار
از آنجا که اراده، بیشتر اصطلاحی کلامی و فلسفی است، تا فقهی و حقوقی و اگر در فقه و اصول هم مورد بحث واقع شده، عاریت گرفته از کلام و فلسفه است، لذا ضروری است به برخی از دیدگاههای راجع به ماهیت اراده و فرایند شکل‌گیری آن ـ از منظر علم کلام و فلسفه ـ اشاره‌ای داشته باشیم.
بسیاری از اندیشمندان، بویژه فلاسفه، یادآور شده‌اند که هرچند معنای اراده در نگاه اول روشن و بدیهی است، امّا تعریف آن به گونه‌ای که تصوّری حقیقی از آن به دست آید، دشوار است؛ لذا، از این حیث به دیگر امور وجدانی شباهت دارد که جزئیات آنها را به آسانی می‌توان دریافت، امّا شناخت ماهیت کلّی آنها آسان نیست. در واقع، به همان اندازه که تصدیق به وجود اراده در انسان، امری بدیهی و وجدانی است، شناخت معنا و حقیقت اراده، امری دشوار و پیچیده است. به همین دلیل، به رغم وحدت نظر اندیشمندان در خصوص وجود اراده در انسان، در تبیین و تشریح ماهیت کلّی آن، اختلاف نظر وجود دارد. طبق تعریف برخی دیگر فلاسفه، “قوّه‌ی تمایلی که زمینه‌ی تعیین کننده‌ی درونی آن ـ و بنابراین منشأ رضایت آن ـ در عقل فاعل فعل قرار دارد، اراده نامیده می‌شود. پس اراده، قوّه‌ی تمایل است؛‌ امّا نه از لحاظ ارتباطش با عمل (مانند گزینش)؛ بلکه بیشتر نسبت به زمینه‌ی تعیین کننده‌ی گزینش برای عمل.اراده در واقع، خود هیچ زمینه‌ی تعیین کننده‌ای ندارد؛ بلکه تا آنجا که می‌تواند تعیین کننده‌ی گزینش باشد، همان عقل عملی است”139
در میان مذاهب اسلامی، نیز گروهی معتقدند هر آنچه انسان انجام میدهد، مستند به مشیت الهی است و گروه دیگر معتقدند که خداوند هیچ گونه رای و نظری درباره افعال انسان ندارد و هر آنچه انسان انجام میدهد حقیقتا مستند به خود اوست. در این بین، شیعه امامیه نظریه امر بین الامرین را پذیرفته است. به این اعتقاد که، خداوند در وجود انسان نیرویی به ودیعه نهاده، که او را هم به انجام دادن فعل و هم به ترک آن توانا ساخته است. بنابراین، افعال ارادی انسان را از این جهت که به اختیار صادر میشود، میتوان به خود انسان و از این جهت که قدرت و نیروی تصمیم گیری در او آفریده شده به آفریدگار نسبت داد.140
اراده حرکت نفس به طرف کاری معین پس از تصور و تصدیق منفعت آن است. اراده ای که در نفس وجود پیدا کرده و هنوز ابراز نشده باشد، اراده حقیقی در صورت ابراز، اراده خارجی است و در صورتیکه اراده مکشوف به کاشف از قصد انشاء باشد، اراده، ظاهری است؛ خواه مطابق با تمام خصوصیات اراده‌ی خطور کرده‌ی در خاطر (اراده‌ی باطنی) باشد، خواه نباشد.141 در علم حقوق نیز اراده را همان خواستن میدانند، و در عرف حقوقی نیز گاه اراده را مرادف عمد که منظور همان عمد در فعل به معنی خواستن فعل است.
در کنار واژه اراده برخی، از کلمه اختیار به عنوان واژه ای مترادف و هم معنا یا اساساً واژهی جایگزین، استفاده‌می کنند.142 اساساً اختیار، برگرفته از ریشه‌ی “خیر” به معنای خوب و نیک است.اختیار درلغت به معنای ” برگزیدن، ترجیح وتقدم چیزی بردیگری است”.143 وبه تعبیردیگر” درکاری یاامری آزادی وتسلط داشتن” است.144 بنابرین مختار کسی است که آزادانه بتواند امری را بر دیگری ترجیح دهد ومقدم دارد.بنابراین میتوان گفت اختیار مقابل اجبار و اضطرار آمده و حالتی است در موجود حی عالم که منشأ انجام دادن فعل یا ترک است است.145
در اصطلاح حقوق دانان اسلامى، اختیار اگرچه از تعریف لغوى خود خیلى فاصله نگرفته است، ولى تعبیرات مختلفى از آن شده است، اما آنچه قابل برداشت است اینکه در کلیه کاربردهای لغوی واصطلاحی اختیار، معنای اقتدار و تسلط بر عمل و آزادی تصمیم تصریحاً یا تلویحاً استنباط‌می شود و هر جا که عمل یا تصمیم تحت تأثیر امری بیرون از میل و اراده فاعل انجام گیرد، واژه اختیار به کار نمی رود.146
بسیاری از متفکرین اسلامی بین اراده و اختیار تفاوت قایل شده اند و اراده را اعم از اختیار دانسته اند، اما در مقام توجیه اختیار انسان به گونه ای مشی کرده اند که در مورد اراده صادق است نه اختیار. اما حقیقت این است که اراده، اعم از اختیار است؛ چون اختیار، میل همراه با برتری بخش است. یعنی برتری دادن یکی از طرفین یا طرفها بر دیگری، چنانکه در معنای لغوی آن نیز گفته‌می شود که اختیار، ترجیح شیء و تخصیص و مقدم داشتن یک موضوع بر موضوع دیگر است و همانا اختیار، اخص از اراده و مشیت است.147
و باز به عبارت دیگر، می توان چنین گفت که در هر اختیاری اراده موجود است، همچنان که در انجام هر فعل جبری اراده موجود است، اما در هر اراده ای اختیار موجود نیست به عبارتی “اختیار آن است که شخص، یکی از دو طرف را که برای فعل ثابت است، (وجود یا عدم) ترجیح دهد. به این معنا که اراده‌ی جازمه ای پیدا شود که متعلق به یکی از دو طرف باشد؛ اگر اراده‌ی جازمه به عدم باشد، طرف عدم را ترجیح بدهد، و الا طرف وجود را. ترجیح شرطی دارد و آن این است که فرد علم پیدا کند به مصلحت وجود با مفسده‌ی عدم یا بالعکس؛ پس مختار باید علمی به وجود صلاح داشته باشد.”148
در مقابل، عده ای معتقدند: اراده و اختیار، مصداقاً دو مقوله‌ی مستقلند و به هر شکل، اختیار آخرین مرحله قبل از تحقیق فعل است. در حقیقت اراده را باید از مقدمات اختیار به حساب آورد، نه خود اختیار.149 اما آنچه مسلم است اینکه، اراده با اختیار ترادف ندارد; زیرا اوّلاً از آن جا که اختیار از خیر مشتق شده، به آن‌چه خیر است یا خیر دیده مى‌شود، تعلّق مى‌گیرد ولی تعلّق اراده به آن‌چه شرّ است یا شرّ دیده مى‌شود نیز ممکن است. ثانیاً در حالت اجبار و اکراه و نیز در حالت اضطرار، اختیار تحقّق نمى‌یابد.150
در حقوق کیفری، آمده است که برای تحقق جرم، صرف فعل یا ترک فعل و به دنبال آن نقض اوامر و نواهی قانونگذار به تنهایی کافی نیست بلکه فعل مجرمانه باید نتیجه خواستن فاعل باشد و همانگونه که میدانیم، خواستن یکی از مولفه های عنصر روانی و مبنای تقصیر است، که اراده ارتکاب نیز به آن گفته میشود. بنابراین، علمای حقوق جزا در تبیین مفهوم اراده، آن را در رکن معنوی جرم بیان‌می کنند، که در تحقق همهی جرایم نقش دارد.151 چرا که اراده حالت نفسانی و روانی است، که ظاهراً مصدر و منشاء آن مغز و اعصاب انسان‌می باشد و مقصود از آن، خواستن فعل یا ترک فعل است و چون هر جرمی علی الاصول از فعل یا ترک فعل مایه‌می گیرد، پس اراده در تمامی جرایم وجود دارد.152
در تبیین هرچه بهتر، مفهوم اراده میتوان به مقایسه جایگاه آن از دیدگاه اندیشمندان حقوق مدنی با نگاه علمای حقوق جزا پرداخت. از نقطه نظر علمای حقوق مدنی، فعل ارادی یک کیفیت نفسانی است که مراحل چهارگانه ای را برای تحقق آن نیزشمارش‌می کنند، که عبارتند از:
1ـ مرحله تصور: ماهیت اراده که شوق موکد در نفس است.بدیهی است که انجام دادن عمل ارادی بدون تصور موضوع آن ممکن نیست ولذا نمی توان نسبت به چیزی که ازآن آگاهی نداریم، اراده ای داشته باشیم.به عنوان مثال درعمل حقوقی فروش خانه نخست موضوع فروش مورد فروش یعنی خانه در ذهن فروشنده نقش‌می بندد.
2ـ مرحله سنجش یا تصدیق: اراده ذهنی یعنی آنچه در ذهن متصور است از کلمه اراده همانطور که همه الفاظ دارای صور ذهنیه هستند و همانطور که در خارج وجود دارد در ذهن نیز تصور می‌شود.پس اراده دارای وجود ذهنی، که همان تصور معنا در ذهن است در این مرحله تصورات گوناگونی که درذهن خطور‌می کند،

منبع پایان نامه با موضوع افراد مبتلا، اختلالات خواب، استرس

سبب حرکت شخص در خواب شده و وقوع بزه در این حال محتمل است.111
اختلال خوابگردی، به دلیل وضعیت خاص اختلال، که اغلب با ترک بستر و راه رفتن همراه است؛ از اهمیت بیشتری برخوردار می‌باشد. بنابراین در مبحثی جداگانه به تفصیل راجع به آن صحبت خواهد شد.
گفتار دوم – خوابگردی (سومنامبولیسم)112
خوابگردی که سومنامبولیسم نیز نامیده‌می شود. شامل یک رشته رفتارهای پیچیده ای است که در ثلث اول شب ودر خلال خواب REMعمیق (مراحل 3و4)شروع‌می شوند واغلب (ولی نه همیشه)به ترک بستر و راه رفتن‌می انجامد که بدون هشیاری کامل و خاطره بعدی از این دوره است. بیمار ضمن خوابگردی چهره ای فاقد احساس و چشمهای خیره دارد و نسبت به اقدام دیگران برای ارتباط با او واکنشی نشان نمی دهد وبه دشواری‌می توان اورا بیدار کرد. شخص پس از بیدار شدن (چه بعد از دوره خوابگردی وچه روز بعد)نسبت به دوره اختلال دچار فراموشی است. در این موارد شخص ظرف چندین دقیقه پس از بیداری از دوره خوابگردی، هیچ اختلالی در فعالیت ذهنی ورفتار شخص دیده نمی شود. باید گفت در خوابگردی سبب ناراحتی چشمگیر بالینی یا اختلال در کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر حوزه های مهم کارکردی‌می شود. خوابگردی نوعی هیستری انتزاعی است که در این حالت – بواسطه‌ی فشار انگیزه‌های سرکوب شده – یک نوع حالت جدایی میان بخش های مختلف شخصیت ظاهر می‌شود، بطوریکه عواطف و تفکر عقلایی از یکدیگر فاصله می‌گیرند و در نتیجه شخص ظاهراً حوادث دردناک را فراموش کرده و قسمتی از زندگی خویش را خارج از مشاعر خود قرار می‌دهد.113
خوابگردی به طور معمول از سنین چهار الی هشت سالگی شروع می‌شود و اوج ان در دوازده سالگی است. این اختلال در پسران شایع‌تر از دختران می‌باشد.دوره‌های خوابگردی را نباید به طور خاص روانزا تلقی نمود. هر چند تردیدی نیست که ضمن مراحل تنش زا، مقدار دوره‌ای خوابگردی در افراد مبتلا بیشتر می‌گردد.114
بیماران مبتلا به خوابگردی رفتار غریبی دارند و آن مشابه رفتار افراد مبتلا به اختلالات تجزیه‌ای115 است. خستگی شدید و محرومیت قبلی از خواب موجب تشدید حملات خوابگردی می‌گردد. غالباً بیمار خاطرات توهمی روشن از حادثه هیجانی را تجربه می‌کند، که در حالت بیداری، خاطره‌ای از آن ندارد. بیماران در این حالت تماس خود را با محیط قطع کرده و در دنیای درون خود غوطه ور می‌باشد. ممکن است از نظر هیجانی آشفته باشد، لیکن پس از ختم دوره نسبت به انچه بر او گذشت، دچار فراموشی می‌گردد. برخی از روانشناسان معتقدند در خوابگردی شخصی واقعاً‌در خواب نبوده، بلکه بیدار است و این وضعیت در واقع نوعی تغییرات خود آگاهی است، که تحت عنوان اختلالات تجزیه‌ای طبقه‌بندی می‌شود. فرد در این حالت ممکن است رفتارهایی از خود نشان دهد که حاکی از محتویات ناخودآگاهی ذهنی اوست. رفتاری که در حالت عادی مجال بروز پیدا نمی‌کند، لیکن در عالم خواب محقق شده و انسان خالی از هرگونه شرارت – مبتلا به خوابگردی – را به سمت ارتکاب اعمال مجرمانه سوق می‌دهد.116 بر اساس برخی منابع آماری، هجده درصد جمعیت جهان خوابگرد هستند.
خوابگردی به دو صورت طبیعی یا مصنوعی شکل می‌گیرد. به دلیل تفاوت ساختاری این دو از یکدیگر و از آنجاییکه جرایم ارتکابی شخص خواب و مسؤولیت کیفری ناشی از آن در هر یک متفاوت به نظر می‌رسد، ضمن تبیین هر یک، ملاکهای تشخیصی آن را بیان می‌نماییم.
بند اول – انواع خوابگردی
خوابگردی به دو صورت طبیعی یا مصنوعی به شرح ذیل تقسیم می‌شود.
الف – خوابگردی طبیعی
خوابگردی، انجام دادن اموری به صورت نیمه‌خودکار در ضمن خواب است بی‌آنکه شخص در بیداری آنچه را انجام داده به یاد آورد. خوابگردی یکی از اختلالات خواب است که در رشته روان‌شناسی خواب مورد مطالعه و بررسی قرار می‌گیرد که در این حالت بدن بیدار و ذهن در خواب است.
شایع‌ترین انوع خوابگردی، خوابگردی طبیعی است که به خودی خود عارض شده و بدون دخالت عوامل خارجی و یا اراده و دخالت دیگران در زمان خواب طبیعی فرد حادث می‌گردد. راه رفتن در خواب نمودار کوشش بیمار برای گریز از خطرهای تهدید کننده و یا برآوردن آرزوها یا انجام دادن امیالی است، که هنگام بیداری از خود آگاهی رانده و سرکوفته شده‌اند. مثلاً در یک مورد بیمار شب‌ها بر می‌خواست و به اتاق خواب مادرش می‌رفت و گونه او را می‌بوسید و خود از این اقدام شبانه چیزی به یاد نداشت، معلوم شد بین بیمار و مادرش اختلافی بروز کرده بوده است.
ساختمان شخصیت در این بیماران همانند بیماران هیستریک است، یعنی فرد بیمار بسیار تلقین پذیر و ناپخته و متوجه به خود است و احتیاج مبالغه آمیزی برای محبت و امنیت دارد. این واکنش بیشتر ممکن است در کودکی و نوجوانی رخ دهد و با حصول پختگی از بین برود، ولی در بزرگسالانی که هنوز پختگی کامل پیدا نکرده‌اند چنین واکنشهایی بروز پیدا می‌کند. باید به بیمار کمک کرد تا به قدرت و ارزش خود اعتقاد پیدا کند.”117
امروزه مشخص شده است که برخلاف تصورات گذشته، علت اختلال خوابگردی فقط محدود به مسایل روانی نمی‌شود. در اصل علت مجموعه‌ای از عوامل است که یکی از آنها استرس‌ها و فشارهای روانی می‌باشد. در عین حال تغییر در میزان برخی مواد شیمیایی در مغز نیز در بروز این حالت دخیل است. گاه سوء مصرف برخی مواد نیز می‌تواند به این اختلال منجر شود.
خوابگردی طبیعی بصورت ناخواسته ایجاد می‌گردد. فعالیت‌هایی که در حین اختلال خوابگردی بروز می‌کند، فقط محدود به راه رفتن نیست. بیمار ممکن است بنشیند و به نظر بیاید که بیدار است در حالی که در خواب به سر می‌برد، گاه بلند شده و راه می‌رود یا حتی ترکیبی از فعالیت‌های پیچیده را انجام می‌دهد مثل لباس پوشیدن، دست‌شویی رفتن، بلند کردن اشیاء و جابه‌جا کردن آنها در اتاق.جالب است بدانید که گاه فرد در عین خواب رانندگی می‌کند.این دوره‌ها ممکن است بسیار کوتاه (در حد چند ثانیه یا چند دقیقه) یا طولانی باشد، به طور مثال، نیم ساعت و حتی بیشتر. این رفتار به ندرت به بیداری منجر می‌شود که همراه با چند دقیقه اغتشاش شعور است، ولی اغلب شخص به رختخواب برمی‌گردد و صبح روز بعد چیزی از خوابگردی به یاد ندارد.برخلاف تصور عمومی مبنی بر اینکه بیدار کردن فرد در چنین حالتی خطرناک است، این کار هیچ خطری را متوجه فرد بیمار نمی‌کند. البته ممکن است زمانی که او را بیدار می‌کنید، متوجه گیجی یا ناآگاهی او نسبت به اطراف باشید که البته این حالت گذرا و کوتاه مدت است.معمولاً‌خوابگرد به صورت عادی به خواب می‌رود، ولی در حال خواب بر می‌خیزد و اعمال مختلفی انجام می‌دهد گاهی نیز ممکن است از موانع اجتناب کرده و از فرمان‌هایی که به او داده می‌شود، اطاعت کند.از خصوصیات آن می‌توان، به کوتاه بودن خواب و فراموشی بعد از آن اشاره نمود.همچنین برخی از روانشناسان معتقدند اگر از اعمال و حرکات خودکار بیمار جلوگیری شود، ممکن است وی دچار خشم شدید شده یا مرتکب اعمال خطرناک بزهکارانه، مانند آتش افروزی و هتک ناموس گردد. رفتار عادی چنین فردی معمولاً طبیعی است، ولی گاهی اوقات وقوع جرم جزایی یا مدنی در خواب دور از انتظار نخواهد بود.118
از جمله نشانه های وجود خوابگردی در فرد میتوان به طور خلاصه به موارد زیر اشاره نمود:
• دوره‌های مکرر برخاستن از بستر در حین خواب و راه رفتن که معمولا دو ثلث اول دوره اصلی خواب روی می‌دهد.
• بیمار ضمن خوابگردی، چهر‌ه‌ای فاقد احساس و چشم‌هایی خیره دارد و نسبت به اقدام دیگران برای ارتباط با او واکنشی نشان نمی‌دهد و به دشواری می‌توان او را بیدار کرد.
• شخص پس از بیدار شدن (چه بعد از دوره خوابگردی و چه روز بعد) نسبت به دوره اختلال، دچار فراموشی است.
• ظرف چند دقیقه پس از بیداری از دوره خوابگردی، هیچ اختلالی در فعالیت ذهنی و رفتار شخص دیده نمی‌شود.هر چند در ابتدا ممکن است دوره کوتاهی از اغتشاش شعور خفیف یا اختلال جهت‌یابی وجود داشته باشد.
برخی از تجارب روانکاوی نشان می‌دهد، به هنگام راه رفتن در خواب این “خود” ضد اخلاقی و ضد اجتماعی و سرکوب شده بیمار است، که او را از بستر خواب بیرون می‌کشاند. بیمار در این لحظات به وسیله‌ی آرزوهای غیر قابل کنترلی هدایت می‌شود، که در اینگونه مواقع قابل درک‌می باشد. هر چند در اغلب موارد این درک بسیار بدوی است. برای مثال، در بسیاری از موارد کسانی که در خواب راه می‌روند، نوعی عقل پانتومیم از زنای با محارم انجام می‌دهند. اما این منحصر به زنا نیست? بلکه سایر تمایلات تابو شده را هم می‌توان از آن کشف نمود.119
همانگونه که بیان گردید، وقتی افراد خوابند، مغزشان از پنج مرحله خواب (حرکات سریع و غیر سریع چشم) عبور می‌کند، این مراحل با همدیگر چرخه‌ی خواب را تشکیل می‌دهند. یک چرخه‌ی کامل خواب در حدود 90 تا 100 دقیقه طول می‌کشد.بنابراین هر فرد متوسط در حدود چهار یا پنج چرخه‌ی خواب را در طول خواب شبانه تجربه می‌کند.در طول این مراحل، گاهی ممکن است، خوابگردی در مراحل سبک‌تر چرخه‌ی خواب روی دهد.ولی اغلب در طول مراحل عمیق‌تر خواب یعنی مراحل 3 و 2 حرکت غیر سریع چشم، اتفاق می‌افتد.در طول این مراحل مشکل است، که فرد بیدار شود و اگر هم که بیدار شود، ممکن است تلو تلو بخورد و برای چند دقیقه گیج باشد.120
به طور معمول، خوابگردی در بچه‌ها ممکن است، یک یا دو ساعت بعد از خوابیدن اتفاق بیفتد و آن‌ها به مدت 5 تا 20 دقیقه در هر جایی قدم بزنند. خوابگردی در بچه‌ها نسبت به بزرگسالان بسیار رایج‌تر است. چون اغلب خوابگردی‌ها با بزرگ شدن و رسیدن به سال‌های اولیه نوجوانی از بین می‌روند.
خوابگردی ریشه در وراثت داشته و در میان نسل‌ها ادامه پیدا می‌کند. بنابراین اگر والدین خوابگرد باشند، فرزندانشان ممکن است همین رفتار را داشته باشند. به غیر از عامل وراثت، عوامل دیگری نیز ممکن است موجب خوابگردی طبیعی شود. محرومیت از خواب یا خستگی، خواب از هم گسسته (منقطع) و بیماری یا تب برخی از داروها و استرس از جمله علل خوابگردی طبیعی به شمار می‌آید و به نظر می‌رسد، خوابگری به ندرت به علت یک مشکل روانی یا هیجانی اساسی رخ دهد.121
در جدول طبقه‌بندی بین المللی اختلالات خواب، خوابگردی طبیعی، جزء اختلالات بیداری از شاخه‌ی بدخوابی ‌ها است، و شامل رفتارهای غیر طبیعی در حین خواب یا در گذار خواب و بیداری به حساب می‌آید.122
در تحلیل و توجیه دیگر، حرکت در خواب، یکی از اختلالات ناشی از تزلزل وحدت شخصیت123 است. تزلزل وحدت شخصیت زمانی صورت می‌گیرد، که یک قسمت از سایر قسمت های شخصیت جدا شده و مانند واحد مستقل عمل کند. این جریان عکس العملی است که فرد برای جلوگیری از پیدایش اضطراب، مرتکب اعمالی می‌گردد، که از حوزه آگاهی وی خارج است. این حرکات اگر فرد یا اطرافیان او را با خطر مواجه نسازد، اشکالی تولید نمی‌کند. اما همیشه اینگونه نیست? برای اینکه شخص از حرکت در خواب خودداری نماید و در واقع مانع وقوع آن شود، آگاهی و توجه به تمایلات عقب رانده‌ی خود کاملاً ضروری است. او باید آن را تشخیص دهد، درک نماید و بپذیرد. در غیر این صورت اغلب در خواب حرکت خواهد نمود.124
خوابگردی در واقع نوعی بیداری آمیخته با خواب است.و همانطور که در بخشهای پیشین گفته شد خواب دارای دو مرحله است:
1- حرکات سریع چشم(REM) که اغلب رویاها در آن روی می‌دهد.
2- خواب غیر ‌REM
و باید گفت در خوابگردی، امواج مغزی به صورت ترکیبی از بیداری و خواب غیر REM است.
بنابراین خوابگردی طبیعی بدون دخالت عامل خارجی، اتفاق میافتد. هرچند این نوع خوابگردی غالبا دراشخاص عصبی و مبتلایان به صرع دیده میشود، ولی افرادی نیز هستند که با وجود عدم ابتلا به بیماریهای نامبرده، و یا نظایر آنها، دچار

منبع پایان نامه با موضوع ارتکاب جرم، حقوق جزا، ترک فعل

کامل جرم می‌باشند.
ماهیت رفتار مادی : عنصر مادی و ضروری جرم گاه رفتاری است که در وضعی خاص از انسان بروز می‌کند و گاه به ندرت حالتی است که بر او مستولی می‌گردد. رفتار انسان، ظهور خارجی اراده اوست، یعنی نیرویی که درصدد تأثیر بخشیدن بر محیط و تغییر دادن آن است؛ ولی حالت، تجسم اندیشه و وضعی مداوم است که انسان در آن به سر می‌برد. حالت مجرمانه نمودی از گرایش منفی انسان دربرابر خواسته قانون‌گذار است که باید آن را از رفتار از این حیث متمایز دانست که کنشی در اوضاع و احوال خاص نیست.74
رفتار در سه حالت قابل تصور است:
1.فعل: جنبش و حرکتی از طرف فاعل مثل قتل و سرقت.
2.ترک فعل: امتناع از ایفای تکالیفی که موضوع حکم قانون‌گذار بوده است مثل ترک انفاق.75
3.فعل ناشی از ترک فعل: مواردی که جرم انجام‌شده یا اقدام به ارتکاب فعل غیرقانونی در شرایطی است که مرتکب خود قانونا مکلف به حفظ ارزش‌هایی چون جان و مال و آزادی دیگران باشد مثل رها کردن طفل یا فرد عاجز در محل خالی از سکنه، یا تسلیم نقشه‌ها یا اسرار دفاع ملی توسط مأمور به حفظ آنها.76
البته تحقق جرم همیشه منوط به شکل‌گیری رفتار خاصی نیست، گاه عنصر مادی جرم، حالتی روانی نظیر اعتیاد به مواد مخدر یا الکلی می‌باشد؛77 گاه حالتی اجتماعی ناشی از شیوه زندگی و طرز سلوک فرد است، مانند ولگردی. و گاه وضع کسی است که در یکی از دسته‌ها و جمعیت‌هایی که قصد آنها برهم زدن امنیت کشور است فقط عضویت دارد.78
رکن روانی جرایم : وجود یک عمل مادی که قانون آن را جرم دانسته برای احراز مجرمیت بزهکار و مجازات وی کافی نیست. بزهکار باید از نظر روانی یا بر ارتکاب جرم انجام یافته قصد مجرمانه و عمد داشته باشد (جرایم عمدی مثل قتل عمد) یا در اجرای عمل به نحوی از انحا و بی‌آنکه قصد منجزی بر ارتکاب بزه از او سر بزند خطایی انجام دهد که بتوان وی را مستحق مسئولیت جزایی (در صورت وجود این مسئولیت) شناخت. به عبارت دیگر، رکن معنوی جرم عبارت است از قصد مجرمانه، یا خطایی که مجرم در اثر آن، مرتکب جرم شده و به دنبال آن، مسؤولیت جزایی متوجه او خواهد بود.79
در تحقق رکن روانی جرم وجود دو عامل ضرورت دارد.اراده ارتکاب و قصد مجرمانه.80
اراده ارتکاب یا سوء نیت عام عبارت از اراده آگاه عامل در ارتکاب جرم است. در کلیه جرایم اعم از عمدی و غیر عمدی اراده ارتکاب وجود دارد و قانونگذار تنها انجام عمل ارادی را قابل مجازات می‌داند. بنابراین در صورت فقدان اراده، تحقق جرم منتفی است. از سوی دیگر اراده ارتکاب نیز باید با قصد مجرمانه یا خطای جزایی (بی احتیاطی، بی مبالاتی، عدم مهارت و عدم رعایت نظامات دولتی) توام باشد وگرنه به علت فقدان رکن روانی، عمل ارتکابی جرم تلقی نمی‌شود.81
منظور از قصد مجرمانه نیز این است که، مرتکب قبلا عواقب و نتیجه خاص و معین حاصل از عمل خود را پیش‌بینی کرده باشد و با اراده و اختیار و در نظر گرفتن آن نتیجه خاص، عملیات اجرایی جرم را به انجام برساند.82 که در مواد مختلف قانون مجازات نیز به عنوان سوء نیت و سوء قصد علم به کار رفته است.83 بنابراین در جرایم عمدی و فعل و یا ترک فعل و نتیجه‌ی آن، هر دو مورد اراده و خواست عامل است. به عبارت دیگر، هر گاه مجرم نتیجه رفتار خویش را قبلاً در نظر گرفته و یا توجه به نتیجه‌ی مجرمانه‌، مرتکب آن شده باشد، مرتکب جرم عمدی شده است. در مقابل، اگر عامل تنها ارتکاب فعل را اراده نموده و نتایج حاصله از آن مدنظر وی نباشد، خطای جزایی مطرح است و در این مورد مسؤولیت وی به دلیل غفلت از پیش بینی عواقب عمل صورت گرفته، قابل بررسی است. مصادیق تقصیر جزایی یا خطای جزایی نیز عبارتند از: بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی، عدم‌مهارت و عدم‌رعایت نظامات دولتی.
گفتار دوم -مفهوم، مبانی و ارکان مسؤولیت کیفری
اگر ادعا شود که یکی از مباحث بسیار مشکل حقوق جزا همان مسئولیت کیفری است، مسلماً در این ادعا سخنی بگزاف گفته نشده است، زیرا در شرایط فعلی حقوق جزا لازمه اعمال مجازات به مجرمین وجود مسئولیت کیفری است. تا زمانی که فردی از جهت قانونی دارای مسئولیت کیفری نباشد به هیچ وجه نمی‏توان مجازاتی را درباره وی تجویز نمود.مسؤولیت کیفری از شرایط و اوصافی بحث می‌کند که امکان منطقی تحمیل مجازات را بر مرتکب جرم فراهم می‌آورد. بی تردید، تنها در فرض وقوع جرم، سخن از تحمیل مجازات درست و منطقی است. اساس مسوولیت جزایی ارتکاب جرم است.در سالیان اخیر صاحب نظران جزایی بر این باورند، که مسؤولیت کیفری در برابر جرم، در گروی وصف خاص و مرهون حالت ویژه‌ای است نزد مرتکب، که در غیاب آن تحمیل کیفر بر او عقلاً و منطقاً ‌ناممکن می‌نماید. توجه به این وصف خاص – که از آن به اهلیت جزایی تعبیر می‌گردد – در مقام جوهر و بن مایه‌ی مسؤلیت کیفری است، که سبب شده مسؤولیت کیفری موجودیتی متمایز از جرم و مجازات پیدا نموده و مبحثی جداگانه و دامنه دار را در بخش حقوق جزای عمومی به خود اختصاص دهد.84
بنابراین پر واضح است که، شناخت اجمالی مسوؤلیت کیفری بیان مبانی و ارکان آن کاملاً ضروری است.
بند اول – مفهوم و مبانی مسؤولیت کیفری
در فرهنگ لغات مسئولیت به معنای قابل بازخواست بودن انسان آمده و غالبا به مفهوم تکلیف و وظیفه و آنچه انسان عهده دار و مسئول آن باشد “، تعریف شده است. در فرهنگ فارسی معین مسئولیت این چنین تعریف شده است: ” مسئولیت به معنی موظف بودن به انجام دادن امری است”.85 پس در واقع مسئول کسی است که تعهدی در قبال دیگری به عهده دارد که اگر از ادای آن سرباز بزند از او باز خواست می شود.
مسؤولیت86 در معنای لاتین مترادف پاسخگو بودن87 است. در کتاب ترمینولوژی حقوق در تعریف مسئولیت آمده است: “تعهد قانونی شخص بر رفع ضرری که به دیگری وارد کرده است.خواه این ضرر ناشی از تقصیر خود وی باشد یا ناشی از فعالیت او شده باشد”.88
در فقه اسلامی نیز کلمه ضمان مترادف با مسوولیت آمده است و منظور از ضامن نیز کسی است که مسؤولیت بر ذمه و عهده او قرار می‌گیرد و به طور کلی در فقه، پایه‌های مسؤولیت را شرایط عامه تکلیف، تشکیل می‌دهد.89
به طور کلی باید گفت الزام شخص به پاسخگویی در قبال تعرض به دیگران، خواه به جهت حمایت از حقوق فردی صورت گیرد و خواه به منظور دفاع از جامعه، تحت عنوان “مسئولیت کیفری” یا “مسئولیت جزایی” مطرح می‌شود. با این وجود، در هیچ یک از قوانین جزایی چه در گذشته و چه در حال حاضر، ماهیت حقوقی و تعریف مسئولیت کیفری به طور مشخص بیان نشده است. به هر حال، مسئولیت کیفری نوعی الزام شخصی به پاسخگویی آثار و نتایج نامطلوب پدیده جزایی یا جرم است.
در حقیقت مسؤولیت جزایی پل ارتباطی بین جرم و کیفر است. مجرم با عبور از این پل مسؤول شناخته می‌شود و به تناسب عمل یا ترک عمل مجرمانه خویش مجازات می‌گردد.90
مسوولیت کیفری برخوردار از دو جانبه‌ی انتزاعی و عینی است. جنبه انتزاعی یا بالقوه مسؤولیت کیفری در کنار جنبه‌ی بالفعل یا واقعی آن دو چهره متفاوت از مسؤولیت کیفری را به نمایش می‌گذارند. جنبه‌ی انتزاعی ناظر به ارتکاب جرم از فاعل نیست? بلکه مسؤولیت، ناظر به وضعیت و صفتی خاص در شخص است که به موجب آن انسان اهلیت و قابلیت این را پیدا می‌کند، تا هر زمان رفتار مجرمانه‌ای از او صادر شود، تبعات جزایی آن را متحمل گردد. پس صحیح است که بگوییم شخص واجد اهلیت دارای مسؤولیت کیفری است، اما از نوع بالقوه؛ یعنی شخص به علت داشتن وضعیت و صفتی خاص اگر فعل مجرمانه‌ای انجام دهد، لاجرم تبعات جزایی ان را متحمل خواهد شد.اما زمانی که شخص در برابر رفتار مجرمانه‌ای که انجام داده است، یکجانبه و به قهر مجبور به تحمل تبعات جزایی آن می‌شود، مسؤولیت کیفری مجرم مسؤولیت بالفعل است؛ یعنی شخص به دنبال جرمی که مرتکب می‌شود، تبعات جزایی ان را هم به قهر و اجبار تحمل می‌کند.91
در حقوق کیفری، مجازات افراد مبتنی بر تقصیر جزایی است، به گونه‌ای که به رغم داشتن اراده‌ی آزاد و معتبر و قوه‌ی تمییز، ارتکاب رفتار مجرمانه قابل تصور است. بحث اساسی در حوزه‌ی موانع مسوؤلیت کیفری، ایراد خلل به اراده است. به طور کلی اراده آزاد جوهره‌ی تقصیر جزایی است – مانند واکنشهای طبیعی، رفتار حادث در حالت خواب، بیهوشی و هیپنوتیزم – مرتکب در برابر عواقب ناشی از آن می‌تواند، مسوول نباشد.92
بند دوم – ارکان مسؤولیت کیفری
مسؤولیت کیفری به عنوان نقطه محوری حقوق جزا، همانند هر قاعده حقوقی، بر مبانی وپایه هایی متکی است که مشروعیت خود را از آنها‌می گیرد. برای تحقق مسئولیت عوامل ابتدایی چندی لازم است که اجمالا عبارتند از:
اولا – وجود قاعده یا قانون : مسلم است در صورتی که قاعده یا قانونی وجود نداشته باشد که شخص آن را رعایت کند هر عملی مجاز به شمار‌می آید و مسئولیتی در میان نخواهد بود.
ثانیا- اطلاع و آگاهی به آن قاعده یا قانون: عقل سلیم حکم‌می کند که شخص از تکلیف و وظیفه ای که بر عهده دارد اطلاع و آگاهی داشته باشد. زیرا مطلقا نمی توان شخصی را که نسبت به وظیفه خود آگاهی ندارد مسئول شناخت.عدم اطلاع از وجود وظیفه ممکن است معلول قوای عقلانی و عاطفی و یا نقص تربیت اجتماعی باشد و یا عملا وجود وظیفه و محتوای آن به شخص موظف و مامور ابلاغ نشده باشد. با این حال در مسئولیت قانونی این امر رعایت نمی شود و جهل به قانون رافع مسئولیت نیست.
ثالثا – مشروعیت مقام واضع قاعده و تکلیف : مشروعیت مقام یا مقامات صلاحیت داری که حق وضع هرگونه قاعده یا تکلیفی را دارند مورد تایید شخص مسئول و موظف قرار گیرد “.
باید توجه داشت که وجود عوامل سه گانه فوق برای تحقق مسئولیت لازم است ولی کافی نیست. برای کفایت این امر باید عمل مجرمانه قابل انتساب به مرتکب آن باشد.
برای احراز قابلیت انتساب: اولا? شخص مرتکب باید در عمل ارتکابی آزاد و اراده داشته باشد.ثانیا? مختار باشد. ثالثا? بین نتیجه‌ی حاصله و عمل مرتکب رابطه‌ی علیت برقرار باشد.
مطابق نظر عده‌ای از علمای حقوق اهلیت جزایی و تقصیر ارکان مسؤولیت کیفری محسوب می‌شوند. اهلیت جزایی یک حالت خاص یا وضعیت معین در انسان است که اگر در آن حالت یا وضعیت شخص مرتکب جرمی شود، از قابلیت تحمل مجازات برخوردار خواهد شد. اهلیت جزایی، یک نهاد حقوقی مستقل و قائم به ذات است، که نه ارتباطی با رفتار مادی مجرم دارد و نه حتی ارتباطی با رابطه ذهنی و روانی فاعل یا رفتار مجرمانه. ممکن است فرد فاقد اهلیت جزایی باشد، اما به علت وجود رابطه‌ی ذهنی با رفتاری مجرمانه، جرم تحقق پیدا کند و به عکس. امکان دارد به رغم برخورداری فاعل از اهلیت جزایی، به سبب فقدان عناصر لازم رکن روانی، رابطه‌ی ذهنی با رفتار مجرمانه مفقود بوده و در نتیجه جرم تحقق پیدا نکند.93 با پذیرش این جدایی میتوان اهلیت جزایی و جرم را از حوزه مباحث مربوط به جرم و ارکان مادی و معنوی آن خارج نمود و آن را یکی از ارکان مسؤولیت کیفری دانست. اجبار شخص به تحمل تبعات کیفری رفتار او، زمانی عادلانه و منطقی است، که مجرم اهلیت تحمل این تبعات را داشته باشد. زیرا نمی‌توان پذیرفت شخصی که فاقد اهلیت تحمل تبعات جزایی است، در صورت ارتکاب جرم به تحمیل این نوع تبعات اجبار و الزام شود.94
نهاد دیگری که از آن به عنوان رکن مسؤولیت کیفری نام برده شده، تقصیر جزایی است.تقصیر جزایی به معنی اعم95 عبارت است، از رابطه‌ی خاص روانی و ذهنی که بین فاعل و جرم برقرار می‌شود.این رابطه خاص که در حقوق فرانسه به رکن معنوی یا رکن روانی جرم شهرت دارد، علاوه بر قصد مجرمانه سایر اشکال ارتباطی روانی فاعل با جرم نظیر بی احتیاطی، بی مبالاتی و غفلت را نیز در بر میگیرد96 شرط لازم تقصیر جزایی این است، که فاعل با اراده به ارتکاب رفتار جزایی

منبع پایان نامه با موضوع اختلالات خواب، ارتکاب جرم، بزرگسالان

(رفتار ممنوع و دارای ضمانت کیفری) روی آورد.
تقصیر و رکن روانی دو واژه مترادفند. “رکن معنوی که از آن به تقصیر مجرم در ارتکاب جرم تعبیر می‌توان کرد؛ عبارتست از اینکه مجرم عمدا یا در نتیجه‌ی بی احتیاطی یا بی مبالاتی مرتکب عملی شود که طبق قانون ممنوع است یا از انجام عملی که قانون او را مکلف ساخته است، امتناع کند.”97
با قرار دادن اهلیت جزایی در کنار تقصیر، علاوه بر اینکه فاعل می‌بایست، از توانایی تحمل مجازات برخوردار باشد، باید رابطه‌ی مثبت یا منفی هم با جرم برقرار نماید، تا بتوان او را پاسخگوی جرم ارتکابی و ملزم به تحمل تبعات جزایی ناشی از آن دانست.
فصل دوم :
ماهیت جنایت ارتکابی شخص خواب
مبحث اول – علل حرکت در خواب
هنگام خواب ریتم فعالیت مغز کاملا دگرگون می‌شود. دانشمندان در جریان پژوهش، بیشتر تمرکز خود را روی دو شبکه عصبی مغز قرار دادند که فعالیتشان به طور فشرده‌ای با هم گره خورده و بخش‌های مختلف مغز را با هم مرتبط می‌کند. این دو شبکه عصبی همچنین مسئول کنترل روند تمرکز درمغزهستند.
یکی از این شبکه‌ها به نام DMN روند تمرکز روی عکس‌العمل بدن به محرک‌های خارجی را هدایت می‌کند و دیگری ، ACN مسئول دریافت این محرک‌ها و پیام‌ها از محیط اطراف انسان است.این دو شبکه همکاری تنگاتنگی با هم دارند و میزان فعالیت‌شان به هم وابسته است، به این معنی که وقتی یک شبکه در حال فعالیت زیاد است، فعالیت دیگری کاهش می‌یابد و بر عکس. اندازه‌گیری فعالیت این دو شبکه هنگام خواب نشان داده که همکاری تناوبی بین آن دو در مراحل مختلف خواب کاملا تغییر می‌کند و به طور چشمگیری کاهش می‌یابد.98
اما ارتباط بین این دو شبکه به طور کامل قطع نمی‌شود، به همین دلیل مغز هنگام خواب همچنان توانایی دریافت پیام‌های هشداردهنده را دارد. در حقیقت فعالیت مغز هنگام خواب متوقف نمی‌شود، بلکه تنها سبک فعالیتش تغییر می‌کند. به همین دلیل است که وقتی شخص روی یک پهلو می‌خوابد، به دلیل وارد آمدن فشار به یک قسمت از بدن، گردش خون در لایه‌های سطحی پوست مختل می‌گردد. در نتیجه، اکسیژن در این بافت‌ها مستهلک شده و میزان گاز کربنیک افزایش می‌یابد. بنابراین با پیام هشدار از قسمتهای فعال مذکور به طور طبیعی حرکت در خواب (غلتیدن) برای رفع این مسمومیت از بدن صورت می‌پذیرد.99
در این زمینه خداوند در قرآن کریم آمده به داستان اصحاب کهف اشاره نموده و میفرماید: اصحاب کهف را زاین دنده به آن دنده و از راست به چپ می‌گرداند.”و (اگر به آنها نگاه می‌کردی) آنها را بیدار می‌پنداشتی، در حالی که در خواب فرو رفته بودند.و ما آنها را به سمت راست و چپ می‌گرداندیم (تا بدنشان سالم بماند)….”100
غیر از غلتیدن طبیعی در خواب که در تمامی انسانها به صورت کم و زیاد به وضوح قابل مشاهده است. از دیدگاه روانپزشکی حرکت در خواب از یک سلسله رفتارهای پیچیده تشکیل شده است، که غالباً در ثلث اول شب و ضمن خواب شروع می‌شود. در این حالت ممکن است فرد از بستر برخیزد، بنشیند و گاهی اعمال حرکتی تکراری مانند راه رفتن، لباس پوشیدن، دستشویی رفتن، حرف زدن، فریاد کشیدن و… را انجام دهد. این رفتار به ندرت به بیداری همراه با چند دقیقه کنفوزیون101 ختم می‌شود.در بیشتر موارد، شخص به رختخواب باز می‌گردد و صبح چیزی از آنچه شب برایش اتفاق افتاده است، به خاطر نمی‌آورد. این نوع حرکات از اختلالات روانی فرد نشأت گرفته، در طبقه‌بندی اختلالات روانی، تحت عنوان اختلالات خواب به صورت جداگانه و مستقل مورد بررسی قرار گرفته است.102
گفتار اول – اختلالات خواب
یکی از نیازهای اساسی انسان، نیاز به خواب میباشد. به طوری که هرگونه اختلال در جریان ان علاوه بر ایجاد مشکلات روانی، توانایی فرد را نیز کاهش میدهد. خواب و اختلالات آن از دیر باز در رشته های پزشکی، روان پزشکی، فیزیولوژی و پرستاری مورد توجه بوده است. روانشناسان همواره در پی کشف علل، ماهیت و درمان این اختلالات بوده و روش‌های گوناگونی را برای غلبه بر آن طراحی کرده‌اند، خوابگردی، فلج خواب و اختلالات حرکت ریتمیک خواب انواع رایج اختلالاتی است، که در خواب ایجاد مشکل می‌نماید.103
به طور کلی تعریف دقیق و جامعی از اختلالات خواب و جود ندارد، اما به تازگی در چهارمین ویرایش کتابچه‌ی تشخیصی و اماری اختلالات روانی104، اختلالات خواب را به دو دسته‌ی کلی کژخوابی‌ها و بدخوابی‌ها تقسیم شده است.
بند اول – کژخوابی‌ها105
اختلالات کمیت و زمانبندی خواب از جمله بیخوابی و پرخوابی را به نوعی کلی میتوان کژخوابی (دیس سومنیا) دانست، که در آن شخص قادر به در خواب ماندن یا به خواب رفتن نمی‌باشد و یا اینکه زیاده از حد معمول می‌خوابد. این اختلال با کیفیت، میزان و زمان‌بندی غیر طبیعی خواب تشخیص داده می‌شود. کژخوابی ها به دو گروه مکمل بیخوابی و پرخوابی تقسیم میشوند.106
بی خوابی و کمبود خواب‌می تواند موجب اشکال در تمرکز، ضعف حافظه، مشکلاتی درآزمونهای نوروپسیکولوژیک، و کاهش میل جنسی شود و در صورت عدم درمان نیز ممکن است عواقب وخیمی بدنبال داشته باشند، از رایج ترین دلایل بیخوابی به طور اختصار میتوان از موارد زیر یاد کرد:
1)مصرف داروهای تجویزی خواب آور: عامل بسیاری از بیخوابی ها، را میتوان پزشکان دانست(یعنی پزشکان آنها را به وجود‌می آورند). شاید تناقض آمیز به نظر برسد ولی قرص های خواب (برای مثال بنزودیازپین های) تجویز شده توسط پزشکان خوش نیت، یکی از علل بیخوابی هستند. داروهای خواب آور ابتدا خواب را بیشتر‌می کنند ولی دیری نمی گذارد که بیماران قرص هارا بیشترو بیشتر مصرف ‌می کنند و نسبت به آنها تحمل پیدا‌می کنند. به این ترتیب برای ایجاد تأثیر اولیه باید مقدار بیشتری قرص بخورند، تا اینکه وقتی بیمار‌می خواهد قرص خوردن را کنار بگذارد، نشانه های ترک از جمله بیخوابی در او بروز‌می کند.
2)وقف? تنفسی در خواب: وقفه تنفسی در خواب، یکی دیگر از علل بیخوابی است. در وقف? تنفسی، جریان تنفس بیمار بارها در طول شب قطع‌می شود. هر بار بیمار بیدار‌می شود و شروع به تنفس‌می کند ودوباره‌می خوابد.وقف? تنفسی در خواب معمولاً باعث‌می شود شخص احساس کند بد خوابیده است وبنابراین تشخیص بیخوابی بر وی گذاشته شود. برخی از بیماران از اینکه چند بار در طول شب بیدار‌می شوند کاملاً بی خبر هستند ودر عوض در طول روز از خواب آلودگی شکایت‌می کنند؛در مورد این بیماران هم به اشتباه تشخیص پر خوابی‌می دهند.
وقف?تنفسی در خواب دو نوع است: (1) وقفه های ناشی از انسداد مجاری تنفسی بر اثر گرفتگی های عضلانی. (2) وقفه های تنفسی ناشی از ناتوانی دستگاه عصبی مرکزی جهت تحریک و ایجاد تنفس.
(3)و(4)دو علت دیگر بیخوابی ـ یعنی میوکلونوس شبانه و پاهای بیقرار ـ هر دو با پاها ارتباط دارند. میوکلونوس شبانه، پیچ و تاب دادن گاهگاه بدن (معمولاً پاها)در طول خواب است. اکثر بیماران مبتلا به این اختلال از کم خوابی و خوب نخوابیدن و خواب آلودگی در طول روز شکایت دارند در حالی که مشکل اصلی آنها چیز دیگری است. در مقابل، کسانی که دچار مشکل پاهای بیقرارهستند دقیقاًمی دانند چه مشکلی دارند. آنها از تنش یا ناراحتی غیر قابل وصف پاها که نمی گذارند بخوابند‌می نالند. پزشکان برای میوکلونوس شبانه و پاهای بیقرار معمولاً بنزودیازپین تجویز‌می کنند چون خواب آور، ضد اضطراب، شل کنند? عضلات و ضد تشنج هستند؛ ولی بنزودیازپین ها به ندرت مؤثر هستند.
پرخوابی- در حالیکه بیخوابی شامل هر گونه اختلال در شروع کردن وادامه دادن خواب است. پر خوابی شامل هر گونه خواب آلودگی یا خواب مفرط اطلاق می‌گردد.107
پرخوابی شامل زیادی زمان خواب، خواب الودگی مفرط روزانه و یا در برخی موارد هر دو میباشد. در پرخوابی، الگوی طبیعی خواب – بیداری مختل می‌شود و از مشخصات آن دشواری در بیدار شدن از خواب و میل به ماندن در رختخواب برای مدت‌های طولانی و یا برگشتن مکرر به رختخواب در طول روز برای چرت زدن است. به‌طور معمول این اختلال در واکنش به یک فقدان، تعارض یا تغییر جدید در زندگی فرد و یا برای فرار ناخودآگاه از مسؤولیت‌ها و موقعیت‌های نامطلوب رخ می‌دهد.این اختلال در 5 درصد بزرگسالان آن‌قدر شدید است که موجب اختلال عملکردشان می‌شود.
اختلال الگوی خواب شامل انحراف برنامه‌ی خواب از دوره‌های متعارف خواب شبانه است. این بیماران اغلب نمی‌توانند در زمان دلخواه به خواب روند و بنابراین قادر به بیدار ماندن در مواقع دلخواه نیستند. این درحالی است که مجموع ساعات خواب شبانه‌روزی آن‌ها خیلی بیشتر یا کمتر از زمان متعارف و مورد نیازشان است.
اصطلاح خواب آلودگی در مورد کسانی به کار می‌رود، که استعداد آشکاری دارند، تا به طور ناگهانی در حالت بیداری به خواب روند. این دسته از افراد اغلب دچار حملات خواب شده و نمی‌توانند بیدار بمانند. این الگوی خواب به طور ناگهانی در واکنش به یک فقدان، تعارض یا تغییر جدید و مشخص در زندگی فرد روی می‌دهد و بسیار کمتر از بی‌خوابی شیوع دارد.108
علم روانشناسی در جهت تشخیص پر خوابی چهار نشانه را عنوان میکند:
اولاًکسانی که دچار حمل? خواب‌می شوند، در طول روز شدیداًخواب آلود هستندوچند بار برای مدت کوتاهی (بین 10تا15 دقیقه)به خواب میروند.آنها هر روز معمولاًفقط یک ساعت بیش از حد متوسط‌می خوابند؛مشکل عمد? آنها نا بجا بودن دوره های خواب است.
دومین نشان? برجست? حمل? خواب، خشک زدگی [کاتاپلکسی] است. در خشک زدگی معمولاًبر اثر تجارب هیجانی، کشیدگی عضلانی خود را مکرراً از دست‌می دهند. خشک زدگی خفیف باعث‌می شود بیمار چند ثانیه بنشیند تا مشکل رفع شود اما خشک زدگی شدید باعث‌می شود بیمار روی زمین بیفتد، گویی تیر خورده است و یک تا دو دقیقه دراین حالت بماند. مبتلایان به پر خوابی، علاوه بر این دو نشانه (یعنی حمل? خواب در طول روز وخشک زدگی) دو نشان? دیگر دارند: فلج خواب? یعنی بی تحرک شدن (یا فلج شدن) موقع به خواب رفتن یا بیدارشدن. توهمات پیش خواب نیز که نوعی رؤیا دیدن در بیداری است. مردم گهگاه دچار فلج خواب و توهمات پیش خواب‌می شوند.
در میان انواع مختلف اختلالات مربوط به کژخوابی‌ها، حمله‌ی خواب (نارکولپسی)، اختلال حرکت دوره‌ای اندام، اختلال خواب مربوط به هیپنوتیزم، داروهای محرک و الکل از جمله اختلالاتی است که حرکت شخص خواب را به دنبال دارد.109
بند دوم – بد خوابی‌ها110
در میان اختلالات خواب شایعترین نوع کژخوابی همان بد خوابی است، در بدخوابی میزان و کمیت خواب مطرح نیست بلکه فرد از نظر کیفی خواب خوبی ندارد.
روانشناسان معتقدند فردی که دچار بدخوابی است دچار کابوس های شبانه می شود و با حالت ترس و وحشت از خواب می پرد و یا اینکه به هنگام خواب راه می رود، حرف می زند و حتی بر اثر ترس و وحشت های شبانه، بدون اینکه متوجه شود، با حالت فرار، از خواب بیدا می شود. بدخوابی‌ها شامل رفتارهای غیر طبیعی در حین خواب یا در گذار خواب و بیداری است. این اختلالات اغلب بازتاب ظهور فرایندهای طبیعی خواب در زمان‌های نامناسب هستند. بدخوابی پدیده‌ی غیر عادی یا نامطلوبی است، که به طور ناگهانی هنگام خواب یا در آستانه‌ی بین خواب و بیداری روی می‌دهد. بدخوابی معمولاً در مراحل 3 و 4 خواب روی می‌دهد و شخص آن را به خوبی به یاد ندارد. اختلالات بیداری، اختلالات گذار خواب – بیدار و بدخوابی‌ها در ارتباط با خواب حرکت سریع چشم، سه طبقه‌ی اصلی این عارضه محسوب می‌شوند. در این بین بیداری توام با کاهش سطح هوشیاری، وحشت های خواب، تکان‌های خواب، گرفتگی شبانه پاها، فلج خواب، اختلالات نعوظ هنگام خواب و نهایتاً خوابگردی اختلالاتی است، که

منبع پایان نامه با موضوع ناخودآگاه، طلاق، اعمال مجرمانه

تحریک شده هنگام هیپنوتیزم متفاوت است. در طی این فرآیند، شخص هیپنوتیزور قادر است هر آنچه در نظر دارد به شخص هیپنوتیزم شده القاء کند، زیرا در این حالت تلقینات هیپنوتیزور بجای حواس بدن عمل می‌کند و ضمیر ناخودآگاه انسان را تحت کنترل خویش قرار می‌دهد.در برابر تلقینهای مستقیم، بسیاری از افراد هیپنوتیزم شده حرکات غیر ارادی نشان می‌دهند. گاهی نیز تلقین مستقیم می‌تواند، انجام حرکتی را بازداری کند.38
اما، هیپنوتیزم موجب تسلط کامل دیگری بر فرد نمی‌شود? بلکه او با ضمیر ناخودآگاه و آدمی به مکالمه و القای تلقینات می‌پردازد. هیپنوتیزور نمی‌تواند هر آنچه دوست داشت به سوژه تلقین کند? چرا که هیپنوتیزم یک امر خارق العاده نیست و کارایی عجیب و غریبی نداردواگر هم آثار غریبی داشته باشد، در عده‌ی کمی قابل مشاهده بوده و همیشه قابل تکرار و تایید نیست. لذا از منظر علوم رسمی، پاره‌ای غرایب مشاهده شده در هیپنوتیزم قابل اعتبار و برداشت کلی نمی‌باشد.39
از همان بدو تاریخ، در مراسمات مذهبی و در کارهای ماوراء الطبیعه و در بسیاری از نظریه‌های غلط جادوگری از فنون اصلی هیپنوتیزم استفاده می‌گردید. هم اکنون نیز هیپنوتیزم در روانشناسی و طبابت عمل مشروعی است؛ هر چند ابهامات زیادی در مورد آن وجود دارد که باید فهمیده شود.40
کسانی که از خواب هیپنوتیزمی بیدار می‌شوند، ممکن است در برابر علامتی که قبلاً هیپنوتیزم کننده تعیین کرده، پاسخ حرکتی معینی نشان دهند. این پاسخ را پاسخ پس هیپنوتیزمی می‌نامند. با تلقیین هیپنوتیزم کننده، شخص ممکن است، وقایعی را که در طول هیپنوتیزم روی داده فراموش کند و در عین حال با ظهور علامتی از ناحیه هیپنوتیزور آن را به خاطر آورد. این فراموشی را یاد زدودگی پس هیپنوتیزمی نامیده‌اند.41
بند دوم – ماهیت خواب مصنوعی
به طور کلی برای رساندن فرد به حالت خواب مصنوعی، هیپنوتیزم کننده فرد را وادار به تمرکز بر صدای خود و یا یک شیء می کند. چیزی که در مرحله بعد رخ می دهد این است که ذهن آگاه و هوشیار فرد فعالیتش در روند تفکر کاهش می یابد? زیرا عمیقا آرامش ذهن پیدا کرده است. این موضوع سبب می شود ذهن ناخوداگاه وی در دسترس او قرار گیرد. هنگامی که فرد هیپنوتیزم می شود، بیشتر مستعد پذیرش تلقینات در خصوص این که چگونه احساس کرده، رفتار نموده و اندیشیده، خواهد شد. زمانی که فرد هیپنوتیزم کننده با هیپنوتیزم شده سخن می گوید، ذهن ناخوداگاه او با مقاومت کمتری تلقینات را می پذیرد. این دقیقا مانند حالتی است که فرد هیپنوتیزم کننده مستقیما با شخص تصمیم گیرنده در اداره و به عنوان یک کارمند جزء صحبت می کند.
در خصوص ماهیت هیپنوتیزم بین روانشناسان اختلافاتی وجود دارد و تا کنون نظریات متفاوتی در این زمینه اظهار گردیده است:
1)گروهی معتقدند هر فردی قابلیت هیپنوتیزم شدن را نداشته، بلکه تنها اشخاصی این قابلیت را دارند که از تحریک پذیری بالایی برخوردار باشند.
2) اما گروه دوم معتقدند که تمامی افراد قابلیت هیپنوتیزم شدن را داشته و حتی افرادی که تحریک پذیری پایینی دارند نیز قابل هیپنوتیزم شدن می‌باشند.42
اما آنچه که مورد اتفاق اکثریت روانشناسان است اینکه، از نقطه نظر تئوری، هیپنوتیزم بر همه افراد قابل انجام است ولی با این وجود استثناهایی نیز وجود دارند. متخصصین کشف کرده اند که هیپنوتیزم کودکان خردسال، افراد مست و اشخاص دارای بهره هوشی بسیار پایین، عملا غیر ممکن است. مضاف بر این که ناتوانی در تمرکز کامل می تواند هیپنوتیزم شدن را برای فرد غیر میسر سازد. برای هیپنوتیزم شدن سه پیش نیاز اساسی وجود دارد:
– فردی که قرار است هیپنوتیزم شود? باید خواهان و راغب به هیپنوتیزم شدن باشد.
– باید به این که هیپنوتیزم بر وی قابل انجام است باور داشته باشد.
– باید قادر باشد آرام شده و تمدد اعصاب پیدا کند.
خواب مصنوعی ناشی از هیپنوتیزم، همانند خواب طبیعی، یک پدیده‌ی توقفی حفاظتی مغز، استراحت برای دستگاه عصبی و وسیله‌ای مهم برای تجدید قوا می‌اشد. اما حالت آرمیدگی بعد از هیپنوتیزم خواب نیست و بکارگیری کلمه خواب در اینجا جنبه‌ی استعاره دارد. هیپنوتیزم شده‌ها بر خلاف آدم‌های خواب از چیزهای در حال وقوع اطراف خود خبر دارند.الگوهای فعالیت مغزی اشخاص در هنگام هیپنوتیزم با الگوهای فعالیت مغزی آنان در حالت عادی فرق دارد.43 همچنین امواج مغزی در این حالت با امواح مغزی حالت خواب نیز در بسیاری از موارد متفاوت است.44
در قیاس هیپنوتیزم و خواب طبیعی، خواب هیپنوتیزم اگرچه به خواب طبیعی شباهت دارد، با این حال بسیار از ان متفاوت است. در خواب ناشی از هیپنوتیزم، فرد هم خواب است و هم بیدار و هم به طور مستقل فکر میکند و هم تحت تاثیر تلقینات عامل قرار دارد، حال آنکه در خواب معمولی چنین نیست. پس مکانیسم هیپنوتیزم، مربوط به سازمان ناخودآگاه است و خواب یکی از حالاتی است که در حال تمرکز یا همان هیپنوتیزم به معمول تلقین می‌شود.45
در هیپنوتیزم شخص هیپنوتیزم شده حالت تلقین پذیری فوق العاده‌ای را در خود احساس می‌کند و به آسانی تحت تاثیر قرار‌می گیرد، ولی حدود تلقین، محدود و منحصر است. شرایط تلقین هر چه که باشد، هنگامی موثر است که با شالوده روانی شخص هیپنوتیزم شده، اصول زندگی و قواعد اخلاقی او تضاد نداشته باشد. بر این اساس نمی‌توان فردی را وادار به ارتکاب جنایت نمود یا او را مجبور کرد که عقاید و اعتقادات خود را از ادراکات از جهان? تغییر دهد. هیپنوتیزم شدگان، مسؤولیت را به هیپنوتیزم کنندگان محول می‌کنند و تلقین‌های آنان را اجرا می‌کنند. ولی معمولا در حالت هیپنوتیزم شدگی کاری خلاف اصول اخلاقی خویش یا کار خطرناک انجام نمی‌دهند.46
به عبارت دیگر، نمی توان فرد را به انجام کاری وادار نمود، که در حالت عادی آن را انجام نمی‌دهد. ممکن است، افرادی که تحت تاثیر هیپنوتیزم مرتکب جرم می‌شوند، به این علت باشد، که میل باطنی او، برای ارتکاب آن جرم وجود دارد.
هیپنوتیزم، تقسیم شدن هشیاری به دو مؤلفه‌ی مجزا است. یک مؤلفه از دستورات هیپنوتیز کننده پیروی نموده و مؤلفه دیگر همچون ناظر پنهان عمل می‌کند. هیپنوتیزم کنندگان امروزی دستورات آمرانه بکار نمی‌برند? بلکه با فراهم آوردن شرایط مساعد و استفاده از آن، تغییراتی در شخص ایجاد نموده و او را در حال هیپنوتیزم قرار می‌دهد. تغییرات زیر را میتوان از مشخصات هیپنوتیزم دانست :
* برنامه‌ریزی متوقف می‌شود. کسی که عمیقا هیپنوتیزم شده مایل نیست، خودش دست به فعالیتی بزند و در این حالت ترجیح می‌دهد، صبر کند تا آنچه هیپنوتیزم کننده به او تلقین می‌کند، انجام دهد.
* توجه، گزینشی‌تر از حالت معمول می‌شود. هیپنوتیزم شده‌ای که به او گفته شده است، تنها به صدای هیپنوتیزم کننده گوش فرا دهد، صداهای دیگر را ناشنیده‌می گیرد.
* تخیلات غنی به آسانی برانگیخته می‌شود. هیپنوتیزم شده ممکن است، خود را در زمان و مکان دیگر سرگرم تجربه‌های جدید یببیند.
* واقعیت آزمایی کاهش می‌یابد و تحریف واقعیت پذیرفته می‌شود.
* تلقین پذیری افزایش می‌یابد و اصولاً هیپنوتیزم شدن فرد منوط به تلقین پذیری اوست.47
افرادی وقتی در خوابواره‌اند، اصطلاحا در حالت خلسه به سر می‌برند که می‌تواند سبک، متوسط یا سنگین (عمیق) باشد. در خلسه سبک تغییراتی در فعالیت حرکتی صورت می‌گیرد. فرد احساس انبساط در عضلات خود دارد و گاهی حالت مورمور (پارستزی) نیز در اعضا پدیدار می‌گردد.مشخصه‌ی خلسه متوسط تقلیل درد و نسیان ناقص یا کامل است. خلسه عمیق نیز با تجارب سمعی یا بصری القاء شده و بیهوشی عمیق همراه است. به هم خوردن درک زمان48 در همه‌ی سطوح خلسه رخ می‌دهد، ولی در خلسه عمیق، شدیدتر است. بطور کلی در حالت خلسه، تسلیم شدن در برابر هیپنوتیزور و تلقین پذیری با رعایت اصول زندگی و قواعد اخلاقی هیپنوتیزم شده و عدم تضاد با آن وجود دارد.49
هیپنوتیزم حالتی است، که در آن تمرکز فکر صورت گرفته و به دنبال آن تلقین پذیری تشدید می‌گردد. هیپنوتیزم یک پدیده‌ی ساختگی است، که به خواب شباهت دارد و ویژگی بارز آن، افزایش حساسیت تلقین پذیری است. حالتی که به جای مرتبط بودن با نیروهای فیزیکی، مرتبط با یک عمل ذهنی و فکری می‌باشد. بنابراین خواب مصنوعی حالتی است که در آن، شخص توسط عواملی، نوعی بیحسی و بیحالی در بدنش به وجود میاید و در این حالت نمیتوان فرد مذکور را بیدار کرد و این بر خلاف خواب طبیعی است، که در آن، شخص خواب را با وارد آوردن ضربه ای میتوان بیدار نمود. اما در خواب مصنوعی حتی با ایجاد محرک درد نیز نمیتوان شخص را بیدار کرد.50
مبحث دوم – جرم و مسوولیت کیفری
جرم یک پدیده اجتماعى است; یعنى عوامل فرهنگى، اجتماعى و محیطى در بروز رفتار مجرمانه مؤثر است. پدیده‌ی جزایی یا جرم مبتنی بر رفتاری است که از طرفی مخالف نظم اجتماعی است و از سوی دیگر، در قانون جزا مجازاتی برای مرتکب پیش‌بینی شود. تا رفتار غیر عادی و زیان آور شخص نسبت به دیگران و اجتماع، یا متون قوانین جزایی منطبق نباشد، مرتکب قابل تعقیب کیفری نیست.51
اجرای صحیح احکام مستلزم شناخت دقیق موضوعات است بدین لحاظ هر که در این وادی گام نهاد باید متعلق احکام را به خوبی شناسائی کند و الا در دام جهل مرکب گرفتار خواهد شد. در این راستا باید قلمرو ماهیّات حقوقی را به گونه ای ترسیم نمود که وجودی نا همگون داخل در ماهیت نگردد و مصادیق دیگر نیز خارج از آن نباشند. موضوع سخن ما پیرامون ماهیت جرم است و لازمه شناخت شخص مجرم، معرفت به ماهیت جرم است چه عنوان مجرم به شخصی اطلاق‌می شود که مرتکب وقوع جرمی شده است. پس باید اول جرم را شناخت تا مجرم شناخته شود و سپس به تعیین مجازات برای وی پرداخت. کوچکترین خللی در شناسائی هر یک از مراتب فوق سبب جریحه دار شدن وجدان و احساسات جامعه خواهد شد، چه اطلاق بی سبب عنوان مجرم به شخصی در تمامی ابعاد زندگی او تأثیر‌می گذارد و تعمیم این وضعیت موجب تأثر جامعه‌می شود.
گرچه واکنش اجتماعی در مقابل پدیده های مختلف به انحاء گوناگون ظهور میکند اما این واکنش در مقابل اعمالی که به جامعه آسیب میرسانند و نظم اجتماعی را دستخوش آشوب میکنند، به عبارت دیگر، در مقابل اعمال مجرمانه یا جرم، شدیدتر است. لذا جامعه نه با اصول اخلاقی که با قانون مجازات با پدیده مجرمانه مبارزه میکند و مجرم با انجام اعمالی که در قانون به آن اشاره شده، یا با ترک آن مسؤولیت جزایی پیدا نموده و مستحق مجازات می‌گردد.52 هرچند که امکان منطقی تحمیل مجازات بر مرتکب، نه به جهت دارا بودن مسؤولیت کیفری خود، دارای شرایط و ارکانی میباشد. علی النهایه در این بخش اجمالا به بررسی مفهوم و مبانی جرم و مسؤولیت کیفری و ارکان سازنده‌ی آن میپردازیم.
گفتار اول – مفهوم جرم و ارکان تشکیل دهنده‌ی آن
ماهیت یا چیستی جرم در علوم انسانی از طریق تعریف مفهومی آن شناخته‌می شود، اما در حقوق کیفری که اساس آن قانون کیفری است، فرایند شناخت ماهیت جرم به همان تعریف قانون از جرم ختم‌می شود؛ حال آنکه تعریف قانونی از جرم، چون حالت ارجاعی به مصادیق مجرمانه دارد، اساساً تعریف محسوب نمی شود و بنابراین درک ماهیت جرم منحرف به سه مسیری‌می شود که نهایتاً پرده از ماهیت جرم در مفهوم نوعی خود بر نمی دارد: نخست بررسی مصادیق مجرمانه که در واقع بیان چیستی هر یک از جرایم است، نه مفهوم کلی جرم. دوم استفاده از داده های علوم دیگر، به ویژه جامعه شناسی و اخلاق که در این صورت فقط قالبی از حقوق کیفری‌می ماند و سوم مقایسه جرم با عناوین مشابه که این شیوه نیز در راستای تفکیک جرم است تا تشخیص ماهیت آن.53 اما باید اذعان کرد که جرم موضوعی میان رشته ای است و به قیمت غلبگی سایر رشته ها

منبع پایان نامه با موضوع ترک فعل، قانون مجازات، ارتکاب جرم

در تبیین ماهیت جرم باید از همه آنها در مباحث حقوق کیفری سود جست. همچنین جرایم به طور کلی دارای ارکان تشکیل دهنده‌ی مشترکی هستند که اختصاص به هر یک از آنها نداشته و برای تمام جرایم عمومیت دارد. بنابر این برآنیم تا در این قسمت به بررسی مفهوم و ارکان سازنده جرم برای تبیین هرچه بهتر مباحث آتی بپردازیم.
بند اول – مفهوم جرم
از گذشته تا به حال، بیانات متعددی راجع به مفهوم جرم ارائه شده که هر کدام جنبه های مختلفی از آن را بررسی کرده است. از آنجا که این مسأله از اهمیت بسزایی برخوردار است ابتدا باید به این سوال پاسخ دهیم که آیا‌می توان از مفهوم جرم تعریفی جامع ارائه داد که در همه جوامع و در همه زمان ها و مکان ها ثابت باشد ؟ در واقع باید اذعان کرد که پاسخ صریحی برای این پرسش وجود ندارد، بلکه مشاهدات حاکی از وجود ایده ها، دریافت ها و برداشت هایی پیوسته در حال تغییردرخصوص عناصر تشکیل دهنده ماهیت مجرمانه است. البته این امر تا حدودی، ناشی از قطعیت نداشتن هر یک از دو مفهوم جرم و جرم شناسی است بدین معنا که تعریف یک فرد یا یک دیدگاه از جرم، در بردارنده مضمونی است که به دغدغه ها و همچنین جهان بینی خاص آن فرد یا دیدگاه بستگی دارد. این نکته، هنگام بحث از تعریف های گوناگون ارائه شده درباره جرم، آشکار تر خواهد شد. حاصل آن که نگرش های ضد ونقیضی درباره جرم وجود دارد و این بدان سبب است که جرم، همواره از تعریفی اجتماعی برخوردار بوده است البته این ویژگی‌میتواند مناقشاتی را نیز در پی داشته باشد.
تعربف لغوی جرم: جرم در لغت به معنای گناه، جناح و عصیان آمده است. جرم در اصل معناى لغوى به معناى جدا کردن میوه از درخت است و این واژه براى اکتساب هر کار ناپسند استعاره گرفته شده است. به قول راغب اصفهانی، اصل معنی جرم، بریدن میوه از درخت است ودر استعاره برای هر کسب وکار زشت و مکروه آمده است.54
مفهوم جرم در قرآن: واژ? جرم و مشتقات آن (مجرمین، اجرموا، یجرمنکم، تجرمون، اجرمنا…) بیش از 60 بار در قرآن آمده، و اصولاً بر همان مفهوم لغوی جاری است که کسب و کار زشت باشد؛ با این حال، قرآن کریم آن را در مصادیق گسترده‌ای به کار برده است که شامل مستکبران، ستمگران و منکران معاد هم می‌شود. در نتیجه، لفظ جرم در قرآن عام است و رفتار مجرمانه و عقاید و اخلاق انحرافی را نیز شامل می‌گردد.55 لفظ جرم در قرآن شامل هر گناهی نمی‌شود، بلکه گناهان به لحاظ شدت و ضعف و قصد مرتکب و حالات گوناگون او ممکن است تحت یکی از این عناوین قابل طرح باشد: 1.سوءپیشینه 2.ذنب 3.خطا 4.اثم
از بیانات فوق، روشن می‌شود که معنی لغوی جرم از دیدگاه قرآن کریم، انجام دادن کاری است که نیکو و شایسته نبوده، بلکه نکوهیده و ناپسند است و مجرم کسی است که در کار زشت و ناپسند افتد و اصرار بر آن و استمرار در آن داشته باشد، و برای ترک آن اقدامی نکند.56
جرم از نگاه فقه: در فقه بی‌آنکه لفظ جرم به کار رفته باشد، به تعریف اعمالی پرداخته شده که مستوجب تعزیر و مجازات است. در فقه معاصر، جمل? قدما به این شرح تعبیر کرده‌اند؛ ارتکاب هر عملِ ممنوع جرم است، خواه منع آن از ناحی? شارع باشد و خواه از سوی حاکم اسلامی. از نگاه فقها امامیه نیز “جرم عبارت است از انجام دادن فعل، یا گفتن قول که اسلام آن را حرام شمرده و بر فعل آن کیفری مقرر داشته است، یا ترک فعل یا قول، که قانون اسلام آنرا واجب شمرده و بر آن ترک، کیفری مقرر داشته است. این از آنجا نشأت گرفته که هر کس از اوامر و نواهی خدای تعالی سرپیچی کند، برای او کیفر و مجازاتی معین شده است و آن کیفر یا در دنیا گریبانگیر مجرم می‌شود و در این صورت بوسیله امام علیه السلام، یا نائب او یعنی حاکم شرع و ولی امر و فقیه جامع الشرایط، یا قضات منصوب از طرف او به اجرا در می‌آید.”57
مفهوم اجتماعی جرم: مفهوم اجتماعی جرم بسیار گسترده ‌تر از مفهوم حقوقی آن است و به هرگونه انحراف از ارزش ها و هنجارهای اجتماعی اطلاق می‌گردد مفهوم جرم با زمان و مکان در ارتباط است. از نظر اجتماعی جرم به آندسته از اعمال انحرافی که به اعتقاد گروه یا گروه های حاکم خطرناک تلقی میشود، اطلاق میگردد که با تغیر شرایط و همچنین تغییر حاکمیت در تعامل است. قوانینی که در گذشته نه چندان دور وجود داشته، به علت همین تغییرات در شرایط زندگی، مفاهیم و رویدادها، امروز دیگر اثری از آن باقی نیست. برای مثال قانون سال 1784 پروس منع میکرد “که مادران و دایه‌ها، کودکان بیش از دو سال را درکنار بخوابانند.روستاییان انگلستان حق فرستادن کودکان خود به مدرسه را نداشتند و در برخی از دوره‌ها نگهداری طلا در منزل و خرید کالا از محلی غیر از بازار و یا خرید به منظور فروش به قیمت بالاتر جرم محسوب می‌شد.58
جرم از دیدگاه قانون: از نظر قانونی، جرم عبارت است از عمل یا ترک عملی که قانون آن را پیش‌بینی کرده و برای ارتکاب یا ترک آن مجازات تعیین نموده باشد.59 و اصول کلی بر این است، که باید در مورد هر جرم، قانون قبل از ارتکاب آن تدوین و تصویب شود.60
ماده 2 قانون راجع به مجازات اسلامی مصوب 1361، با پذیرش تعریفی که از جرم در ماده 2 قانون مجازات عمومی اصلاحی 135261 ارائه شده بیان می‌داشت: “هر فعل یا ترک فعلی که مطابق قانون قابل مجازات یا مستلزم اقدامات تامینی و تربیتی باشد، جرم محسوب است و هیچ امری را نمی‌توان جرم دانست مگر آنکه به موجب قانون برای آن مجازات یا اقدام تامین و تربیتی تعیین شده باشد.”
تعریف جرم، در قانون مجازات اسلامی مصوب 137062 با تغییر چشمگیری همراه شد.در ماده 2 این قانون آمده است: “هر فعل یا ترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد جرم محسوب می‌شود.” این تعریف، مبین رکن قانونی جرم است و باید ریشه این رکن را در اصل قانونی بودن جرام جستجو کرد.63 از مقایسه این تعرف یا تعریف سابق قانونگذار از جرم، در ظاهر به نظر می‌رسد، مقنن عبارت “یا مستلزم اقدامات تأمینی و تربیتی باشد” را زاید انسته، از این رو در تعریف جدید آن را حذف نمود.
و بالاخره تعریف جرم در آخرین مصوبه قانون مجازات اسلامی در سال1392 به قلم قانون گذار اینگونه بیان گردیده که:”هر رفتاری اعم از فعل یا ترک فعل که در قانون برای آن مجازات تعیین شده است، جرم محسوب میشود.”64
به نظر میرسد تنها تغیری که بین این ماده و ماده 2قانون سابق وجود دارد، ذکر عنوان “هر رفتاری” قبل از عبارات “فعل و ترک فعل” میباشد. تغییر مذکور میتواند به این دلیل باشد که با تعیین تکلیف مفهوم “رفتار”، دیگر نیازی به ذکر مصادیق آن، در مواد قانونی دیگر وجود نداشته باشد و هر جا که از عبارت “رفتار” یاد شود، منظور “فعل و ترک فعل” میباشد. همچنین میتوان گفت بر اساس این ماده “فعل ناشی از ترک فعل” به عنوان عنصر مادی شناخته نخواهد شد.65
هر چند بسیاری از بزرگان علم حقوق معتقدند، جرم همواره رفتار خارجی انسان است و تنها شامل ارتکاب افعال خلاف یا ترک افعالی که به موجب قانون ممنوع شده باشد، نیست. فعل ناشی از ترک فعل، داشتن و نگهداری، حالت و گفتار مجرمانه نیز می‌تواند جرم تلقی می‌شود.66 همچنین برای اینکه عملی در قانون جرم شناخته شود، باید جهت ضمانت اجرا، برای آن مجازات یا اقدامات تامینی و تربیتی در نظر گرفت.67
بند دوم – ارکان تشکیل دهنده‌ی جرم
اصولا هر جرم حادث شده دارای ارکان متفاوتی میباشد، لیکن جرایم به طول کلی دارای ارکان تشکیل دهنده‌ی مشترکی هستند، که برای تمام جرایم عمومیت دارد. به لحاظ حقوقی برای آنکه فعل انسانی جرم به شمار آید باید شرایط ذیل را دارا باشد:
1.رکن قانونی: هیچ عملی جرم محسوب نمی‌شود، مگر آنکه قبلاً توسط قانون منع شده و برای آن مجازات مقرر شده باشد.
2.رکن مادی: ‌عمل یا ترک عمل به مرحله فعلیت برسد، چرا که عموما، قانون و شرع افراد را به مجرد داشتن نیت سوء و قصد مجرمانه مورد تعقیب قرار نمی‌دهد؛ زیرا، اولاً کشف نیت افراد مقدور نیست، مگر با تفتیش عقاید و ثانیاً تا وقتی نیت به مرحل? اجرا در نیاید، خطری را متوجه جامعه نمی‌کند، افزون بر آن چه‌بسا افراد، به‌رغم داشتن نیت مجرمانه، از اجرای آن منصرف شوند.
3.رکن روانی و معنوی: به موجب این رکن، اولاً شخص باید اهلیت جنایی (آزادی اراده و درک و آگاهی) داشته باشد، ثانیاً قصد و نیت مجرمانه (قصد فعل و در مواردی قصد نتیجه) داشته باشد تا بتوان او را مسئول، و عمل ارتکابی را واجد وصف مجرمانه تلقی کرد. به عبارت دیگرعمل مجرمانه باید، با علم و اختیار ارتکاب یافته باشد. که در مجموع این عناصر که در تمامی جرایم مشترکند را، عناصر عمومی نام جرایم مینامند.
البته افزون بر ارکان سه گانه‌ی ذکر شده، برخی از علمای حقوق جرم را به وجود رکن چهارمی به نام عنصر ناحق68 مشروط می‌دانند. لیکن اغلب حقوقدانان با این عقیده موافق نیستند و معتقدند آنچه آنها عنصر ناحق نامیده اند، همان اسباب اباجه یا جهاتی است که رکن قانونی جرم را زائل می‌گرداند. بنابراین بهتر است ارکان تشکیل دهنده‌ی جرم را به همان ارکان سه گانه محدود دانست و در فقدان هر یک، تحقق جرم را اصولاً‌ممتنع دانست.69
رکن قانونی: ریشه این عنصر را باید در اصل قانونی‌بودن جرایم جست‌و‌جو کرد. هر اندازه فعل یا ترک فعل انسان برای نظام اجتماعی زیان بخش باشد، تا زمانی که در قانون کیفری برای آن پیش‌بینی نشده باشد، قابل مجازات نیست. بنابراین، تحقق جرم و صدور حکم مجازات منوط به نص صریح قانون می‌باشد.(لزوم رکن قانونی).70
بنابراین رکن قانونی جرم از ارکان تشکیل دهنده جرم محسوب شد و آن بدین معنی است که یک عمل یا ترک فعل زمانی‌می تواند علی رغم سوء نیت و اقدامات مادی شخص قابل تعقیب قرار گیرد که قانون گذار آن رفتار را به قید مجازات ممنوع کرده باشد.71
در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز72 به موجب اصل 36 قانون اساسی آمده است که: “حکم به مجازات و اجرای آن باید تنها از طریق دادگاه صالح و به موجب قانون باشد.”
همچنین، در اصل یکصد و شصت و نهم نیز صراحتا بیان میدارد: “هیچ فعل یا ترک فعی به استناد قانونی که بعد از آن وضع شده است جرم محسوب نمی‌شود.” و ماده 2 قانون مجازات اسلامی با این مضمون که “هر رفتاری اعم از فعل یا ترک فعلی که در قانون برای ان مجازات تعیین شده باشد جرم محسوب می‌شود” دلالت بر لزوم قانونی بودن جرم و مجازات دارد. از اصل قانونى بودن جرم، نتایج زیر به دست مى آید: 1.قاعده عطف به ماسبق نشدن 2.قاعده تفسیر محدود.
منظور از عطف بماسبق نشدن قوانین کیفری اجمالا این است که قاضی نمی‌تواند حکم قانون لاحق را به مصادیق سابق تسری دهد و افعالی که پیش از تصویب این قانون جرم نبوده است را به استناد آن مجازات کند. البته باید توجه داشت که این قاعده مربوط به قوانین ماهوی است و قوانین شکلی مثل آیین دادرسی کیفری که شیوه‌ی اجرای قانون را معین می‌کند یا قوانینی که مفید به حال متهم باشد عطف به گذشته می‌شوند. و منظور از تفسیر مضیق به طور خلاصه اینکه، قاضی کیفری نباید جز متن قانون جزا را به کار بندد و اگر بخواهد به ماورای قانون دست بیابد در حقیقت به اصل آزادی فردی تجاوز کرده است زیرا میل و درخواست قاضی و نظرات او در تشخیص موثرند.73
رکن مادی جرم : تحقق جرم موکول به بروز عوارض بیرونی اراده ارتکاب جرم است.تا وقتی مظهر خارجی اراده به صورت‌هایی مانند فعل یا ترک فعل تحقق نیافته، جرم واقع نمی‌شود. بنابراین صرف داشتن عقیده، اندیشه و قصد ارتکاب جرم بدون انجام هیچ‌گونه عمل مادی قابل تعقیب نمی‌باشد زیرا اصولا موارد مزبور به تنهایی قابل کشف نیستند.[16] البته در مواردی قانون‌گذار به طور استثنایی، مبادرت به جرم‌انگاری برخی اعمال کرده که در مراحل قبلی انجام

منبع پایان نامه با موضوع ناخودآگاه، جهان خارج، قضا و قدر

دارد. انسان در این مرحله، فاصله اندکی با مرگ پیدا میکند.
” خداست که وقت مرگ ارواح خلق را میگیرد و آن را که هنوز مرگش فرا نرسیده نیز در حال خواب روحش را قبض میکند سپس آن را حکم به مرگش کرده جانش را نگاه‌می دارد و آن را که نکرده به بدنش میفرستد…”.4 “و اوست خدائیکه چون شب به خواب میروید (جان شما را نزد خود برده و ) شما را‌می میراند و کردار شما را در روز‌می داند پس از آن مرگ موقت خواب شما را بر‌می انگیزد تا به اجلی که در قضا و قدر او معین است برسید…”5
با این اشارات خواب چه مفهومی دارد و چه تعریفی میتوان از آن ارائه نمود. آیا تعبیر برادر مرگ برای این رفتار، تعبیر درستی است؟ از نظر فیزیولژیک در زمان خواب چه تغییراتی در بدن انسان ایجاد میگردد؟ در پاسخ به این سوالات و برای درک درست آن، مفهوم لغوی و اصطلاحی خواب بیان میگردد و ضمن شناخت انواع خواب، ناخودآگاهی ناشی از بیهوشی، اغماء و ارتباط آن با خواب تشریح میشود.
گفتار اول-خواب طبیعی
از نخستین سالهای قرن حاضر، توسط محققانی چون لهرمیت، پیه رون، و دیگران، پژوهش های فیزیزلوژیکی واقعی در قلمرو خواب آغاز شد. این محققان، تاثیر خواب بر ارگانیزم و سازمانهای نظام عصبی-نباتی و همچنین بازتاب های این نظام در خلال خواب را توصیف کردند. اما بررسی دقیق علامتهای الکتریکی فعالیتهای مغز، مستلزم دستیابی به فن جدیدی بود، فنی که با کشف موج نمای الکتریکی مغز بدست آمد و راه را بر پژوهش های گسترده تر گشود.
بر اساس استقرار الکترو فیزیولوژی، معلومات سنتی درباره خواب دگرگون شد و روی آورد تجربی نسبت به آن، وارد عصر علمی خود گردید.6
در همه‌ی فرهنگ ها و در همه‌ی ادیان و مذاهب خواب و دنیای پر رمز و راز آن پیوسته توجه بسیاری از انسانها را به خود جلب نموده است. شعب مهم معارف بشری (ادب، دین، تاریخ، انسان شناسی، روانشناسی، پزشکی، عرفان، فلسفه و حقوق…) خواب را مورد بررسی قرار داده و هریک دیدگاه منحصر به خویش را دارا میباشند.7
خداوند حکیم نیزدر قرآن در چندین آیه به اهمیت خواب اشاره فرموده و آنچه استنباط میگردد اینکه، خواب بر اساس نظر قرآن کریم، آرامش انسان را تضمین میکند، چنانکه در آیه47 سوره فرقان‌می فرماید: “و او خدائیست که ظلمت شب را برای شما لباس گردانید و خواب را مایه آرامش و ثبات شما قرار داد و…” همچنین در آیه 9 سوره نبا نیزآمده است که: “و خواب را برای شما مایه ( قوام حیات و) استراحت قرار دادیم”.
بند اول- مفهوم و ماهیت خواب
با توجه به اهمیت شناخت ماهیت خواب در این مبحث به بررسی خواب، از حیث لغوی و اصطلاحی، و شناخت علمی این پدیده از نقطه نظر علمی میپردازیم.
تعریف لغوی خواب:خواب در لغت نامه دهخدا نقیض بیداری، نوم، حالت آسایش و راحتی که بواسطه‌ی از کار بازماندن حواس ظاهره و فقدان حس در انسان و سایر حیوانات بروز میکند، تعریف شده8 و در فرهنگ معین به معنی نوم، غفلت و حالتی توأم با آسایش و آرامش که بر اثر از کار بازماندن حواس ظاهر در انسان و حیوان پدید‌می آید، آمده است.9
تعریف خواب در اصطلاح : در اصطلاح خواب، کاهش یا فقدان سطح هوشیاری، تعلیق نسبی ادراکات حسی و غیرفعال شدن تقریبی تمام عضلات ارادی در زمان استراحت است. به طوریکه فعالیت بدن و ذهن تغییر کرده و تو?هم های بینایی جایگزین تصاویر واضح واقعی میشود. در بین پستانداران، پرندگان، ماهیان و دیگر جانداران مراحل خواب و بیداری وجود دارد.خواب برای سلامت و بازسازی سیستم اعصاب، سیستم ایمنی و سیستم عضلانی اسکلتی انسان ها و جانوران اهمیت داشته و فرصتی است برای تجدید قوا که ضمن آن، حواس ظاهری نسبتاً بی حرکت‌می ماند و شخص با بستن چشم ها و معمولا به حالت درازکش، مدتی را به استراحت‌می پردازد.10
تعریف علمی خواب: بر اساس یک تعریف علمی میتوان خواب را معرف زیست شناختی ترین و روانشناختی ترین حالت کنشی طبیعت انسان تلقی کرد. از نظر روانشناختی، خواب دیده ها را میتوان به عنوان یکی از مولفه های اصلی از نظر جنبه روانی دانست. اهمیت خواب از نظر زیست شناختی نیز آشکار است، چرا که به منزله شرط لازم تعادل و توازن حیاتی به شمار میرود.
خواب را میتوان حالت منظم، تکرارشونده و به آسانی برگشت پذیر ارگانیسم تعریف کرد، که معمولا با بی حرکتی و با بالا رفتن قابل توجه آستانه واکنش به محرک های خارجی در مقایسه با حالات بیداری مشخص میشود. همچنین خواب تکرار یک حالت سلامت است و در این حال مغز به پاسخ های درونی و پنهانی خود که زیر بنای چیزی که به آن ادراک جهان خارج میگویند، ادامه نمیدهد.11
خواب طبیعی در انسان در اثر خستگی عضلانی و یا دماغی حادث میشود و امری طبیعی و فطریست، که در وجود هر انسانی نهفته بوده و گریزی از آن نیست و کسی نمیتواند به مخالفت با آن برخیزد. حالت یا وضعیتی که به صورت خواسته یا ناخواسته بر بدن غالب میشود و فعل و انفعالات ذهنی و قدرت و تفکر وتصمیم گیری را برای مدت معین متوقف مینماید.این امر به علت ساختار شبکه ای مغز بوده که قادر نیست، به اندازه کافی تکانه های عصبی فعال کننده را به قشر مخ بفرستد، بنابراین سبب از دست رفتن هوشیاری انسان ‌می گردد.12
البته نا هوشیاری و نا خود اگاهی کامل هم درست نیست، زیرا لااقل در طول قسمتی از خواب انسان هوشیار است، نه هوشیاری کامل از جهان خارج، بلکه هوشیاری از یک دنیای درونی یا یک عالم رویایی.
پژوهش های علمی که در پی کشف نوار مغزی در سال 1929 توسط برگر اغاز گردید، ثابت نمود، خواب در انسان از دو حالت فیزیولوژیک متفاوت تشکیل شده است:
1)حرکات سریع چشم(REM) که معمولا اغلب رویا ها در آن روی میدهد.
2)خواب غیر(REM)یا حرکت غیر سریع چشم13
بهترین تحقیقات در مورد خواب انسان در آزمایشگاه انجام میگیرد که در آن با چسباندن الکترود هایی بر روی جمجمه خواب رونده، برای ثبت و کنترل موج نگار مغزی(EEG) یا الکترو آنسفالوگ برای الکتروفیزیولوژیایی آماده میکند.الکترو آنسفالوگ یا EEG یکی از ابزارهای اصلی مورد استفاده برای تحقیق درباره مراحل خواب است.EEG فعالیت الکتریکی مغز را که به صورت امواج مغزی آشکار میشود، اندازه میگیرد.14
مراحل خواب : خواب دارای پنج مرحله است، چهار مرحله خواب بدون REM (حرکات سریع چشمی) ویک مرحله با REM (حرکات سریع چشمی).
مرحله یک-وقتی ما به مرحله اول خواب وارد میشویم، در این دوره تصاویر توهمی کوتاهی میبینیم که به تصاویر رویا شباهت دارند و مثل یک عکس روشن هستند.این تصاویر احتمالا مربوط به خلاقیت ما میباشند.مرحله اول خواب سبکترین مرحله خواب است.
مرحله دو-این مرحله از خواب بعد از 30-40 دقیقه اتفاق میافتد. در این مرحله هنوز میشود به سادگی و بدون احساس گیجی از خواب بیدار شد.
مرحله سه-مرحله موج آهسته که تقریبا پانزده دقیقه بعد از مرحله دوم اتفاق میافتد. در این مرحله فشار خون کم میشود و امکان دارد شخص در خواب صحبت کند یا راه برود.
مرحله چهار- خواب عمیق با موج آهسته. این مرحله عمیق ترین مرحله خواب را تشکیل میدهد. در این حالت از خواب بیدار کردن شخص خیلی سخت است و در صورت بیداری احساس گیجی ایجاد میشود.
مرحله پنج -که تقریبا نیم ساعت پس از خواب عمیق در مرحله چهار ما مسیر بازگشت را پیش میگیریم، و دوباره هریک از مراحل را پشت سر میگذاریم تا به مرحله ای برسیم که آن را خواب REM مینامیم. منظور از REM حرکات سریع چشمی است که از زیر پلکها قابل رویت است و شاخص این دوره به حساب میاید.15
شخص خواب، پس از عبور از مراحل یک تا چهار خواب حرکت غیر سریع چشم به سمت بیداری میرود، اما به جای ورود مجدد به مرحله یک وارد مرحله جدیدی میشود که شکل متفاوتی از خواب به نام خواب حرکت سریع است.
خواب حرکت غیر سریع چشم، خواب آرام هم نامیده میشود. زیرا به طور معمول کارکردهای فیزیولوژیکی در طی این دوره خواب خیلی کند شده و فعالیت شناختی به حداقل میرسد. اما گذر از یک مرحله خواب به مرحله دیگر، همراه با حرکات بدنی متناوب است. بدین دلیل خواب حرکت غیر سریع چشم، تحت عنوان مغز خواب در چشم متحرک وصف میشود. برعکس خواب حرکت سریع چشم، تحت عنوان خواب متناقض، فعال، یا سریع توصیف میشود.
سنجش چندنگاری ضمن خواب حرکت سریع چشم، الگوهای بی نظمی را نشان میدهند که گاهی شبیه الگوهای حالت بیداریست. به خاطر همین خصوصیات خواب حرکت سریع چشم را اصطلاحا خواب متناقض نیز مینامند.
مراحل سه و چهار عمیق ترین قسمت خواب محسوب میشود، در برخی از افراد، آشفتگی ضمن بیدار شدن از مراحل سه و چهار مسائل خاصی را به وجود‌می آورد که میتوان به وحشت شبانه، شب ادراری و خوابگردی اشاره نمود.
بند دوم-مقایسه خواب با اغما و بیهوشی و مستی
کما:کما حالتی از ناهشیاری است که طی آن فرد با دردناک ترین محرک های فیزیکی هم به هوش نیاید وآن حالت تا مدتی پایدار بماند، که معمولا با فقدان آگاهی از محیط همراه است. مهمترین علامت مشخصه کما، ناتوانی در هوشیار شدن است یعنی خود فرد نمیتواند توسط محرکها هوشیاریش را بدست آورد. البته علامت های دیگری هم وجود دارند که از میان آنها میتوان به نبود خودآگاهی، فقدان چرخه خواب و بیداری، نداشتن حرکت هدفمند و نداشتن کنترل بر روی تنفس اشاره کرد. اغماء به معنای عدم شناسایی خود و محیط اطراف خود، حتی پاسخ به تحرکات خارجیاست.16
اعتقاد عامه مردم بر این است که وقتی شخصی به کما میرود به این معنی است که فرد در خواب عمیقی فرو رفته، که این اعتقاد به طور کامل درست نیست. درجه های کما توسط هوشیاری شخص به محرک های خارجی، تعیین میگردد. در بسیاری از موارد اشخاصی که در کما به سر میبرند، دریافت هایی از محیط دارند. مثلا ممکن است حرکت های جزئی از خود بروز دهند یا نسبت به محرک ها پاسخ دهند و در بعضی موارد نیز ممکن است شخص به کما رفته عکس العمل های شخص هوشیار را از خود بروز دهد.17
بیماری که ظاهری خوابالود داشته ولی نسبت به تحرکات خارجی بی پاسخ است و نمیتوان او را بیدا رنمود، یک بیماری اغمایی محسوب میگردد.
حالت اغماء به دنبال از کار افتادن دو طرف قشر خاکستری مغز حادث میگردد. از عللی که به دو نیمکره مغز اسیب‌می رساند ، میتوان به ضربه های مغزی، خفگی با گاز دی اکسید کربن و گاز زغال، مننژیت، نرسیدن اکسیژن کافی به مغز ناشی از ایست قلبی یا دار زدن ، دیابت و تومور های مغزی اشاره کرد.18
در اغماء شخص دچار بیهوشی عمیق است و زندگی او نباتی است. بیمار اغمائی زمان، مکان و اطرافیان خود را نمی شناسد و نمی تواند ارتباطی با دیگران و دنیای خارج برقرار نماید.گردش خون ، تنفس، دفع ادرار و مدفوع و ترشحات او معمولا طبیعی است و او با کمک های طبی و تجهیزات پزشکی ، مانند رساندن غذا و مایعات از راه سرم و دارو و اکسیژن درمانی به زندگی خویش ادامه میدهد. در حالت اغماء اگر سلول های مغز صدمه ندیده باشد، امکان دارد بیمار با درمان به سوی زندگی باز گردد و به حالت نیمه اغماء در اید. در این وضعیت، او به اهستگی به انچه در اطراف او میگذرد، واقف میگردد و در برابر تحریکات بینایی و شنوایی واکنش نشان میدهد و به تدریج از چنگ بیهوشی نجات‌می یابد.19
بنابراین با نظر به مباحث قبل باید گفت که کما با خواب طبیعی متفاوت است. خواب یک حالت ناخودآگاهی است.حالتی است، که در آن قوه خودآگاهی شخص کامل نیست، اما میتوان با تحریکات حسی مناسب، آن را به بیداری تبدیل کرد.در حالیکه کما، یک حالت ناخودآگاهی است که شخص را نمیتوان از آن با وارد کردن محرک نیز خارج نمود.
بیهوشی:دستیابی به عدم هوشیاری، بی دردی و بی حرکتی با کمک دارو، بیهوشی نامیده میشود. با توجه به نوع عمل جراحی یا آزمایشی که باید انجام شود انواع مختلف بیهوشی به کار برده میشود

منبع پایان نامه با موضوع طلاق، مسلوب الاراده، جهان خارج

. انتخاب روش بیهوشی به سن کودک، نوع عمل جراحی و همچنین وضعیت سلامتی بیمار بستگی دارد. پزشک متخصص بیهوشی مسئول این تصمیمگیری است این کلمه دارای ریشه یونانی بوده و به معنی “فقدان ادراک” یا “عدم حساسیت” است. بیهوشی نیز نوعی شلی عضلات بدن است ، که با خواب و بیداری همراه میباشد.20
بطور کلی انواع بیهوشی عبارت اند از: بیهوشی عمومی، بیهوشی منطقه ای، بیهوشی موضعی. بیهوشی، حاصل تجویز دارو های متعدد، جهت ایجاد بی دردی ، فراموشی، عدم هوشیاری ، از بین رفتن رفلکس ها و شل شدگی عضلات‌می باشد. بیهوشی‌می بایست، توسط یک متخصص بیهوشی که اگاهی کامل به سیستم های بدن و داروهای مختلف را دارد، صورت پذیرد. عوامل مختلفی مانند سن، جنس، وزن و بیماری های زمینه ای میتوانند روند بیهوشی را متاثر سازند. القاء بیهوشی توسط دارو های داخل وریدی صورت میگیرد و بعد از اینکه هوشیاری بیمار از بین رفت و عضلات تنفسی شل گردید، تنفس بیمار از طریق لوله ای که در تراشه وی قرار داده شده است به دستگاه تنفس مصنوعی منتقل ‌می گردد. یک متخصص بیهوشی علاوه بر ایجاد حالات فوق وظیفه نظارت دقیق بر میزان تجویز دارو ها و حفظ کارکرد طبیعی ارگان های بدن در حین بیهوشی را نیز دارد، تا اثرات سوء دارو ها را به حداقل رسانده و بیهوشی را تا پایان اداره نماید. تحقیقات نشان‌می دهد، هیچ داروی بیهوشی به تنهایی نمیتواند تمام خواسته های مورد نظر یک متخصص بیهوشی را برای ایجاد یک بیهوشی مناسب، تامین کند، اما ترکیبی از دارو ها به همراه هم خواهند توانست، بیهوشی متعادل و مطلوبی را فراهم کنند.21
به عقیده متخصصان بیهوشی در شرایط بیهوشی عمومی عناصر هوشیاری ناپدید میشوند وبیماران احساس درد، آگاهی، خاطره و قدرت تحرک خود را از دست میدهند. بنابراین میتوان گفت، بیهوشی با خواب متفاوت است، چرا که زمانیکه ما در خواب هستیم نیز، بدن ما به محرک های بیرونی وارده واکنش نشان میدهند مثلا اگر سردمان شود، ان را احساس‌می کنیم و از خواب بیدار میشویم ، اما در بیهوشی اگر حتی عضوی از بدن را برش دهند و به عمق اعصاب شخص بروند، دردی احساس نخواهد شد.22
مستی:الکل، اولین ماده شیمیایی و شایع‌ترین ماده‌ای است که بر رفتار ذهنی و فیزیکی افراد اثر می‌گذارد. مصرف الکل در فرهنگ های مختلف معانی مختلفی دارد. مستی درلغت، به حالتی اطلاق میشود که، از خوردن شراب و دیگر مسکرات در انسان پدید‌می اید. به تعبیر دیگر، مستی به تغییرات بدن و ذهن همراه با کاهش دقت و حساسیت حواس که در نتیجه‌ی استفاده‌ی کافی از مواد الکلی پدید‌می آید، اطلاق میشود.23
بطور متوسط یک انسان معمولی قادر است 15 میلی لیـتـر الـکل را در طـی یـک ساعت دفع کند میزان غلظت الکل خون و اثرات آن با اندازه گیری میزان الکل موجود در خون فرد میتوان تعیین کـرد چه میزان فرد تحت تاثیر الکل می باشـد.24 در زیــر حالات ایجاد شده در فرد بر اساس میزان درصد الکل درون خون بیان گردیده است:
مرحله نشاط آور (%0.12-0.03): افزایش اعتماد بنفس و شجاعت فرد، فرد پر حرف تر و اجتماعی تر می شـود، دقـتـش کـاهش مـی یـابد، چـهره افـروخته، قضاوتش مختل می گردد، معمولا اولین جمله ای که به ذهنش میـرسـد را بـیان میکند، در حرکات ظریف مانند نوشتن دچار مشکل می شود.
مـرحله برانگیختگی (%0.25-0.09): خـواب آلـوده، در درک و بـخـاطـــر آوردن موضوعات گذشته دچار مشکل می گردد، واکـنش وی در بـرابـر مـحرکات کاهش می یابد، حرکات بدن ناهماهنگ می شـود، بـیـنایـی مخـتـل مـی شــود و حـس چشایی و شنوایی کاهش می یابد.
مرحله سرگشتگی (%0.30-0.18): فرد گیج و مـبهوت است، شـایـد نـدانـد کجاست و مشغول چه کاریست، سرگیجه دارد و تلوتلو می خـورد، بـیـش از حد احـساساتی، خشن و یـا مـهربان مـی گـردد، خـواب آلـوده اسـت و درد را دیـرتـر احسـاس میکند، حرکات ناهماهنگ است، قادر به گرفتن شیئ که به سـمتـش پرتاب میگردد نیست.
مرحله بهت (%0.4-0.25): قادر به حرکت نیست، به محـرکات واکنش نشان نمی دهد، قادر به نشستن و ایستادن نیست، استفراغ می کند، مـمکن است بیهوش گردد. مرحله کما (%0.50-0.35): فرد بیهوش است، احساس شدید سرما، تنفس کم عمق و آهسته میگردد، ضربان قلب کاهش می یابد، امکان مرگ وجود دارد.
مرحله مرگ: میزان 0.50 درصد و یا بیشتر الکل در خون سبب مرگ میگردد.25
زمانی که فرد الکل مصرف میکند، ارتـباطهای بین سلولهای عصبی تداخل کرده و فــعـالـیـت گـذرگاه های مـحـرک عـصبـی را ســرکـوب و گـذرگاه هـای بازدارنده عصبی را افزایش می دهـد. در کـل یک سرکوبگر دستگاه عصبی می باشد.جـریـان خـون ســطحی افزایش یافته که موجب تعریق بدن میـشود امـا جریان خون عضلانی را کاهش داده و موجب درد عضلانی میـگردد.26
در مستی، کنترل رفتاری کاهش یافـتـه و مـمـکن اسـت فرد دست به عملی زده و یا حرفی بزند که بعدا پشیمان گردد.تـعادل بدن کاهش و قوه تشخیص فرد کاهش می یابد، واصولا در چنین شرایطی واکنش بدن به محرکات کندتر میشود.
مستی حالتی است که در اثر نوشیدن مسکر مانند: شراب وخمر در انسان پدید‌می آید. بنابراین، مستی وضعیت ناپایدار و غیر عادی است، که تحت تاثیر استعمال مواد الکلی یا مخدرهای قوی ایجاد میگردد و عمدتا با سرخوشی و شادمانی کاذب همراه است.مستی برعقل و دستگاه عصبی تاثیر مستقیم دارد، به گونه ای که قدرت تفکر وتشخیص وادراک را کم و بیش از انسان سلب مینماید. علی رغم وجود ضعف بر اراده و سستی در اعضای بدن، انسان مست احساس قدرت و نیرو میکند. در چنین حالتی نظم کلامی شخص دچار اختلال شده و او راز نهانش را آشکار میسازد.27
تاثیر الکل بر سیستم عصبی اثری مهاری است. آثار تحریکی که به دلیل کاهش آثار بازدارنده‌ی قشر مغز صورت میگیرد. الکل در غلظت پایین بر روی مراکز بالای مغز تاثیر گذاشته و در غلظت بالا با تاثیر روی مراکز پایین تر مغز، خطر توقف فعالیت مراکز کنترل کننده قلب و تنفس در ساقه مغز و نهایتا وقوع مرگ را به دنبال خواهد داشت.28
آنچه از مستی در حقوق کیفری مهم جلوه مینماید، تاثیر آن بر اراده و اختیار انسان است.کسی که بواسطه‌ی مصرف مشروبات الکلی و سکرآور قوه دماغی خود را از دست داده و از حالت طبیعی خارج میشود، مسلوب الاراده است.29
حالتی شبیه به خواب، که در آن مغز انسان به پاسخ های درونی وپنهانی خود که زیر بنای چیزی که به آن ادراک جهان خارج میگویند، ادامه نمیدهد. البته مستی، خواب نیست و ملحق به آن نیز نمی گردد. خواب عارضه ای است که، به صورت منظم، تکرار شونده و به آسانی برگشت پذیر در انسان به صورت طبیعی پدیدار میگردد. معمولا با بی حرکتی و بالا رفتن قابل توجه آستانه واکنش به محرک‌های خارجی در مقایسه با حالات بیداری مشخص می‌شود.30
بنابراین حالت اغماء که زندگی شخص حالت نباتی داشته و فرد زمان، ‌مکان و اطرافیان خود را نمی‌شناسد و نمی‌تواند ارتباطی با دیگران و دنیای خارج برقرار کند، و همچنین بیهوشی که با از دست دادن کامل هوشیاری همراه است و انسان، اراده، قصد و اختیاری برای ارتکاب عمل یا ترک فعل ندارد، و همچنین مستی که در آن انسان با مصرف مشروبات الکلی به صورت ارادی و به دنبال تأثیر الکل، توان کنترل خود بر اعمال خویش را از دست می‌دهد و زوال نیروی آگاهی و اراده را به دنبال دارد، خواب نیست و ارتباطی به آن ندارد.
گفتار دوم – خواب مصنوعی31
تاریخچه کاربرد خواب مصنوعی به زمان رهبران مذهبی، پزشک های جادوگر، حکیم ها باز میگردد. طالع بین های مصر و یونان باستان برای اجرای درمان های کوناکون وارد حالت خلسه‌می شدند. پارسلسوس (1493-1541) تاثیر شفابخش اجرام آسمانی و آهن ربا را توضیح داد. درسال 1840 جیمز برد32 نخستین بار اصطلاح هیپنوز – واژه‌ای یونانی به معنی خواب – را برای اطلاق بر آنچه به گمان او حالت خاصی از خواب بود، ‌به کار برد.
خواب هیپنوز که بوسیله هیپنوتیزم ایجاد می‌شود، حالتی است که ذهن نقاد و پرخاشگر به کنار گذاشته شده و در این شرایط، افکار و تلقینات لازم به سوژه داده می‌شود. یعنی آگاهی محدود شده سوژه به کمک هیپنوتیزم کننده اظهار می‌شود.
در حالت هیپنوز قبل از همه چشم تحت تاثیر قرار می‌گیرد. سپس تمام عضلات بی حال شده و موج سستی و بیحالی تمام وجود سوژه را فرا می‌گیرد. در این حالت عامل باید محیط را برای احتمال افتادن سوژه آماده کرده باشد. در حالت هیپنوز تمام بدن به حالت سستی و خواب رفتگی قرار گرفته، حالتی شبیه به بیهوشی و بی حسی تمام قسمت‌های بدن را کلی یا جزیی در بر می‌گیرد. ضمن اینکه حالتهای دیگری مانند فراموشی جزئی و موقت، درگیری با توهم و خیالات مثبت و منفی، همچنین انتقال کامل احساس به مکانی دور (تخلیه قالب) در او پیدا می‌شود.خواب مصنوعی ناشی از هیپنوتیزم اگر چه به خواب عادی شباهت دارد، اما بسیار با آن متفاوت است.در خواب مصنوعی، شخص هم خواب است و هم بیدار، هم بطور مستقل فکر می‌کند و هم تحت تاثیر تلقینات عامل قرار دارد.حال آنکه در خواب معمولی چنین نیست.33
بند اول – تعریف خواب مصنوعی و انواع آن
هیپنوتیزم علمی و عملی از حدود دو قرن اخیر کشف گردیده است، نظریات متفاوتی از ماهیت هیپنوتیزم و نحوه پیدایش آن به توسط متخصصین ارائه شده که در بین انها نظریه پاولوف، یکی از علمی‌ترین نظریات در زمینه هیپنوتیزم است. براساس این نظریه حالت خواب در سراسر نیم کره‌های مغز منتشر می‌شود. این پدیده بطور ناگهانی صورت نمی‌گیرد و کانونهای فعال و بیدار در مغز باقی می‌مانند که باعث ایجاد حالتی بین خواب و بیداری می‌شود و همین نقاط بیدار است که ارتباطی بین فرد و هیپنوتیزم کننده ایجاد می‌کند. در این نظریه شخص هیپنوتیزم شونده مانند کسی است که بطور طبیعی به خواب رفته ولی به دلیل وجود نقاط بیدار در مغز، سخنان عامل را می‌فهمد و نسبت به تحریکات و جریانات خارجی، بی توجه است.
خواب مصنوعی یا همان هیپنوتیزم، ‌نوعی از خواب بودن در عین بیداری است. در زبان فارسی، در متون عمیق و ریشه دار عرفانی، اصطلاحات فراوانی مانند: شوریدگی، سرمستی، خلسه، اشراق، شور، جذبه هم معنا با هیپنوتیزم به چشم می‌خورد.34
در علم، هیپنوتیزم شاخه‌ای از روانشناسی است، که در آن به وسیله‌ی تلقین، شخص از حالت هوشیاری خارج می‌شود و تحت تسلط شخص هیپنوتیزور در می‌آید. طریقه‌ای که به وسیله آن انسان می‌تواند، دیگری را به خواب مصنوعی یا مغناطیسی فرو برد.35 گاهی از اوقات هیپنوتیزم دردرمان بیماری‌ها و یا روان درمانی به کار گرفته می‌شود، که به آن هیپنوتراپی و یا هیپنوآنالیز اطلاق می‌شود و گاهی نیز شخص قادر است، این عمل را بر ری خود انجامدهد، که به آن اتو هیپنو یا سلف هیپنوتیزم می‌گویند.36
هیپنوتیزم یک حالت روان شناختی با نوعی توجه و آگاهی تغییر یافته است، که در آن شخص تلقین‌ها را می‌پذیرد.حالت یا وضعیتی که در آن فرد دچار تغییراتی در ادراک، حافظه یا خلق می‌شود و در نتیجه می‌تواند به تلقینات مناسب واکنش نشان دهد. مشخصه ذاتی خوابواره همین تغییر تجربی درون ذهنی انسان است.37
هیپنوتیزم حالتی از تغییر طبیعی ذهن است که با تغییر در درک، تصویر سازی، تلقین پذیری و تمرکز همراه‌می باشد. آدمی در شرایطی خاص خودبخود این حالت تغییر ذهنی را‌می تواند تجربه کند.وقتی آنچنان محو تماشای تصویری‌می شوید که از اطرافتان غافل‌می گردید، وقتی شنیدن نوای موسیقی دلخواهتان باعث میگردد که متوج? وقایعی که در اطرافتان‌می گذرد نمی شوید و حالاتی اینچنینی، درواقع تجرب? هیپنوتیزم خودبخودی هستند.
در هیپنوتیزم شخص تحت تاثیر هیپنوتیزور، آن گونه که او می‌خواهد، خواب می‌بیند، احساس می‌کند و حتی گاهی بر خلاف خواست قلبی‌اش اعمالی را انجام می‌دهد. مناطقی که بر اثر تلقین تحریک می‌شود، ‌با مناطق

منبع پایان نامه با موضوع ارتکاب جرم، قانون مجازات، حقوق جزا

7
گفتار دوم – خواب مصنوعی 11
بند اول – تعریف خواب مصنوعی و انواع آن 12
بند دوم – ماهیت خواب مصنوعی 14
مبحث دوم – جرم و مسوولیت کیفری 17
گفتار اول – مفهوم جرم و ارکان تشکیل دهنده‌ی آن 18
بند اول – مفهوم جرم 18
بند دوم – ارکان تشکیل دهنده‌ی جرم 21
گفتار دوم -مفهوم، مبانی و ارکان مسؤولیت کیفری 24
بند اول – مفهوم و مبانی مسؤولیت کیفری 25
بند دوم – ارکان مسؤولیت کیفری 26
فصل دوم: ماهیت جنایت ارتکابی شخص خواب
مبحث اول – علل حرکت در خواب 28
گفتاراول – اختلالات خواب 30
بند اول – کژخوابی‌ها 30
بند دوم – بد خوابی‌ها 32
گفتار دوم – خوابگردی (سومنامبولیسم) 33
بند اول – انواع خوابگردی 34
الف – خوابگردی طبیعی 34
ب – خوابگردی مصنوعی 37
بند دوم – ملاک های تشخیص خوابگردی 39
الف-ملاک تشخیص 10- ICD………………………… 41
ب- ملاک تشخیصیDSM-IV-TR-10 ………………………48
مبحث دوم – اراده، اختیار و قصد در خواب 42
گفتار اول – اراده و اختیار در خواب 43
بند اول – ماهیت اراده و اختیار در…………52
بند دوم – جایگاه اراده و اختیار در خواب 47
گفتار دوم – قصد در خواب 51
بند اول – ماهیت قصد 51
بند دوم – جایگاه قصد در خواب 54
مبحث سوم – جرایم ارتکابی شخص خواب 55
گفتار اول – جرایم ارتکابی شخص خواب از حیث رکن مادی جرم 56
بند اول – رکن مادی جرایم شخص خواب 56
بند دوم – انواع رفتار مجرمانه شخص خواب از حیث رکن مادی 57
گفتار دوم – جرایم ارتکابی شخص خواب از حیث رکن روانی جرم 59
بند اول- جرایم غیرعمدی شخص خواب 60
بند دوم- جرایم عمدی شخص خواب 61
گفتار سوم- جرایم ارتکابی شخص خواب از حیث رکن قانون جرم 64
بنداول- جرایم شخص خواب در نگاه قانونگذار 65
بند دوم – مقایسه تحلیلی ماده 153 با مواد 225 و 323 قانون مجازات اسلامی سابق 67
فصل سوم: مسؤولیّت کیفری شخص خواب
مبحث اوّل – شرایط تحقّق مسؤولیّت کیفری شخص خواب 71
گفتار اوّل: وجود عمل مجرمانه و قابلیت اسناد مسؤولیّت کیفری به شخص خواب 73
بند اول- وجود عمل مجرمانه 74
بند دوم- قابلیت اسناد مسؤولیّت کیفری به شخص خواب 78
گفتار دوم- فقدان موانع تحقّق مسؤولیّت کیفری شخص خواب 80
بند اوّل – عوامل سالب مسؤولیّت کیفری 81
الف- عوامل موجهه جرم 83
ب- عوامل رافع مسؤولیّت کیفری 86
بند دوم- ارتباط خواب با عوامل سالب مسؤولیّت کیفری 87
مبحث دوم- آثار مسؤولیّت کیفری شخص خواب 90
گفتار اوّل – مجازات شخص خواب 91
بند اول- مجازات شخص خواب از دیدگاه فقهای امامیّه 91
بند دوم- مجازات شخص خواب در حقوق کیفری ایران 95
گفتار دوم- جبران ضرر و زیان ناشی از جرم شخص خواب 100
بند اوّل- جبران ضرر و زیان مادی 101
بند دوم- جبران ضرر و زیان معنوی 104
بند سوم- جبران زیان منافع ممکن الحصول 107
نتیجه گیری…………………………….
فهرست منابع و مآخذ……………………..
مقدمه:
پس از حق حیات ، انسان داراى حق آزادى است که بر اساس ‍ آن ، نسبت به غیر خدا آزاد است و این ، ارمغان اسلام در چهارده قرن پیش و پیام همه انبیا الهى است . در عین حال ، هیچ عاقلى نمى تواند بپذیرد که جامعه انسانى ، بدون نظم و قانون باشد، وجود قانون ، ضرورت دارد، اگر چه سبب محدود گشتن انسان و کم شدن آزادى او گردد. با تشکیل جوامع انسانی? روابط بین افراد ناشی از نیازهای طبیعی و احتیاجات اجتماعی بر مبنای در کنار هم و با هم زیستن ایجاد میشود. این روابط با داده های مختلف? اخلاقی? روانی? اجتماعی? سیاسی? کنار هم و با یکدیگر به نحو چشمگیری مرتبط میشوند. جامعه در این استقرار و شکل گیری به ناچار به نظمی? از یک سو طبیعی و از سوی دیگر قراردادی? که از سنت ها? آداب? رسوم و ملیت و مذهب و… ریشه میگیرد? روی میآورد. در این میان ممکن است? اعمالی از سوی برخی از افراد جامعه انجام پذیرد که? این نظم را دستخوش التهاب نماید? چیزی که غالبا مورد پذیرش اجتماع نیست? بدیهى است که جامعه اى متشکل از انسانهایى این چنین ، اگر داراى نظم و قانونى درست نباشد، تزاحم و درگیرى و هرج و مرج و فساد، آن را نابود خواهد ساخت .برای مقابله با این پدیده قوانین من جمله حقوق جزا? با ارائه تئوریهای لازم? روابط و مناسبت های فی مابین اعضا جامعه را تنظیم مینماید و از طریق موسسات اجرایی خویش? حاکمیت قانون و مقررات را بر این روابط تضمین میکند.در حیطه حقوق جزا، اجتماع در مقابل رفتاری که به افراد جامعه آسیب وارد مینماید و نظم اجتماعی را دستخوش آشوب میسازد? و به عبارت دیگر در مقابل عمل مجرمانه یا جرم? واکنش نشان میدهد و بزهکار را در صورت وجود شرایط و مقتضیات لازم مجازات مینماید. برای اینکه فرد قابلیت پذیرش بار تبعات جزایی رفتار خویش را تحمل کند? میبایست از وضعیت و صفات خاصی برخوردار باشد. این شرایط و خصیصه ها? اوضاع و احوالی هستند که? به متن قانونی حاکم بر موضوع? فعل یا ترک فعل انجام شده و خصوصیات شخصی مرتکب مربوط میگردد.در قلمرو حقوق کیفری?افراد زمانی پاسخگو و مسؤولند که دارای اراده و اختیار بوده بنابراین زمانیکه فردی مدرک نباشد را، نمی‌توان مسؤول اعمال خود دانست، چرا که در قبال امر و نهی قانونگذار تکلیفی نداشته و علی‌القاعده، خطاب قانونگذار متوجه کسانی است که مختار و مدرک بوده و قدرت بر اجابت آن دارند.
به دنبال طرح مباحث فوق? همانطور که میدانیم? خواب امری طبیعی و فطریست و این وجه در وجود هر انسانی نهفته بوده و گریزی از آن نیست و این وضعیت به صورت ناخواسته بر شخص غالب می‌شود.در چنین حالتی ممکن است? فرد در حین خواب، با حرکت یا غلت زدن، جنایتی را مرتکب گردد. در این وضعیت? تحقق رفتاری که? در قوانین جزایی دارای وصف مجرمانه است و انتساب آن به شخص خواب و قابلیت تحمل تبعات جزایی رفتار مجرمانه او? از جمله شرایط تحقق مسوولیت کیفری شخص خواب به شمار می آید. از سوی دیگر? شرایط و خصوصیات درونی شخص خواب? مانع از قابلیت انتساب رفتار مجرمانه به او میگردد و به دلیل عدم امکان اسناد جرم به اراده خود آگاه مجرم? عدم مسوولیت و مجازات وی? امری معقول و منطقی جلوه مینماید? که به دلیل وجود این دوگانگی? نمیتوان در این خصوص به نحو مطلق سخن گفت حال با بیان مطالب پیشین? این سؤال پیش خواهد آمد که، آیا شخص نائم را می‌توان به تحمل مجازات محکوم یا به جبران ضرر و زیان ناشی از آن ملزم نمود یا خیر و آیا میتوان مسوولیت در هنگام خواب برای اشخاص متصور گردید؟
با توجه به اینکه? شاید در حقیقت بتوان عنوان نمود که خواب? یک دفاع کیفری در برابر جرایم ارتکابی شخص خواب است? لذا? اهمیت شناخت طبیعت و ماهیت ارگانیک خواب? و ماهیت ارتکاب جرم توسط شخص خواب و مسولیت وی? دو چندان میگردد. بنابراین در تحقیق پیش‌روی، به بررسی خواب و انواع مختلف آن از نقطه نظر علم پزشکی و به بیان دیگر روانشناسی و روانپزشکی و تبیین جرم و مجازات و حیطه مسؤولیت کیفری افراد و بررسی تأثیر اراده و اختیار در ارتکاب جرم و علی النهایه مسؤولیت یا عدم مسؤلیت شخصی نائم، پرداخته شده است.
تشریح و بیان مسئله:
با توجه به اینکه در صورت ارتکاب جرم در حال خواب? بدلیل حساسیت موضوع? و وجود پاره ای از ابهامات و اختلاف نظر های موجود در این زمینه نسبت به انواع خواب و همچنین انواع موارد شبه خواب? و میزان اراده . آگاهی و اختیار شخص خواب و تعیین دامنه و حدود و آثار مسوولیت کیفری وی بسیار مهم جلوه مینماید. که در این میان? بررسی مسؤولیت و یا عدم مسؤولیت شخص نائم و به تناسب آن تعیین مجازات وی، نسبت به جرم ارتکابی‌اش، در محدوده حقوق کیفری و شناخت انواع خواب، اعم از طبیعی یا مصنوعی در حیطه علوم روانشناسی که از زیرمجموعه علوم پزشکی می‌باشد قرار دارد.لذا از این حیث شناخت طبیعت و ماهیت ارگانیک خواب و چگونگی ارتکاب جرم و نیز تعیین مسؤولیت یا عدم مسؤولیت کیفری شخص خوابگرد اهمیت بسزایی دارد.
و بدیهی است که مسؤولیت کیفری افراد حین وقوع جرم با اراده و اختیار، با مسؤولیت کیفری فردی که عمل ارتکابی وی خارج از ادراک و اختیار بوده، متفاوت و متمایز خواهد بود.
پیشینه تحقیق:
در حال حاضر با توجه به پیشرفت علوم و شناخت انواع جدیدی از خواب اعم از طبیعی یا مصنوعی و احتمال سوء استفاده از این غریزه‌ی طبیعی انسانی در جهت ارتکاب جرائم خطرناک، مباحث بسیار متنوعی از نقطه نظر علوم پزشکی و زیرشاخه‌های آن از جمله علوم روانپزشکی و روانشناسی، مطرح گردیده است.از طرفی نیز، در گذشته نظر به اینکه خواب به عنوان یکی از علل رافع مسؤولیت جزائی، در حدیث رفع عنوان گردیده این مبحث نیز آنگونه که باید و شاید، مورد توجه فقها قرار گرفته.
علی‌ایحال، در حال حاضر، علی‌رغم حائز اهمیت بودن و ضرورت غیرقابل انکار شناخت انواع خواب و بررسی جنایات واقع شده و از طرفی حدود و دامنه مسئولیت کیفری فرد نائم خلا بررسی پدیده خواب و همچنین ارادی یا غیر ارادی بودن افعال حین خواب و بررسی مسوولیت کیفری ایشان با توجه به تغییر قوانین ضروری احساس میگردد.
اهداف تحقیق:
در قانون مجازات اسلامی? مقنن تنها در ماده 153 به مسئله ارتکاب جرم در حال خواب پرداخته و سپس در بند الف ماده 292 همان قانون? ارتکاب جنایت در حال خواب را نیز? خطای محض دانسته است. این پژوهش? صرف نظر از نوع نگاه قانون موصوف?در بحث ارتکاب جرم توسط فرد نائم، به بررسی پیرامون خواب و انواع آن و جرائم ارتکابی متصوره توسط فرد نائم و بررسی و تعریف محدوده مسئولیت کیفری وی و تبعات آن و انتساب یا عدم انتساب مسئولیت کیفری نائم و تحلیل قوانین موجود و تناسب جرم ارتکابی و مجازات تعینی می‌پردازد.
سؤالات تحقیق
1- مفهوم و ماهیت خواب چیست و آیا خواب دارای انواع مختلف است؟
2- آیا میتوان فرد نائم را در هنگام خواب دارای قصد و اراده تصور نمود؟
3- ماهیت جرم یا جنایت ارتکابی در حال خواب چیست؟
4- مسوولیت کیفری شخص خواب چگونه و با چه مبنایی قابل توجیه است؟
5- آیا میتوان ارتکاب جرم یا جنایت در حال خواب اعم از مصنوعی یا طبیعی را جزء جرائم عمدی متصور شد؟
فصل اول:
کلیات
مبحث اول- مفهوم خواب و انواع آن
خواب نوعی رفتار است.این بیان چه بسا عجیب به نظر آید، زیرا معمولا رفتار را فعالیتهایی میدانیم که شامل حرکات مختلف از قبیل راه رفتن و صحبت کردن و… باشد، اما خواب نیز یک فرایند رفتاری است با حرکات سریع یا غیر سریع چشم. هر انسان یک سوم زندگی خود را به خواب اختصاص میدهد و شاید همین نکته شرط لازم سرمایه گذاری او در دو سوم دیگر باشد. خواب پدیده پیچیده ای است که مدت ها توجه دانشمندان را به خود جلب کرده و هر روز نکات جدیدی در مورد آن کشف میشود.1 این فرایند طبیعی که به طور منظم هر بیست و چهار ساعت اتفاق میافتد، یک سوم حیات انسان را در برگرفته و در این حالت، انسان ناهشیار بوده و نسبت به اتفاقات اطراف خود ناآگاه است. هرچند تا کنون کارکردهای دقیق خواب روشن نشده است، با این حال وجود آن برای بقا کاملا ضروری بوده و محرومیت طولانی از ان به تخریب شدید جسمی و شناختی و نهایتا مرگ‌می انجامد. یونانیان باستان نیاز به خواب را به خدای هیپنوز (خواب) و پسرش مورفنوس که او هم از موجودات تاریکی وشب بود نسبت میدادند.2
همچنین خواب به عنوان یکی از نیازهای اساسی انسان سبب میشود، بتوانیم توانایی های ادراکی خود مانند حافظه، تفکر و کلام را در حد مطلوبی حفظ کنیم. طبق نظر اکثر پژوهشگران خواب دارای کارکرد تعادلی و ترمیمی‌می باشد و در تنظیم درجه حرارت و تعادل بدن اهمیت اساسی دارد.3
خواب عمیق، بسیار به مرگ شباهت

منبع پایان نامه ارشد درمورد ارزش بازار، وجوه نقد، اقلام تعهدی

ابزار جمع‌آوری داده‌ها:
روش کتابخانه‌ای
برای تدوین تاریخچه، ادبیات موضوعی و مبانی نظری تحقیق از اسناد و مدارک، کتاب‌ها و مقالات موجود، اسناد و مدارک علمی ایران و نیز پایگاه‌های جستجوی علمی در اینترنت استفاده شده است.
داده‌ها و آمار و اطلاعات مورد نیاز این تحقیق از صورت‌های مالی 8 ساله شرکت‌ها در بورس اوراق بهادار تهران، گزارشات سالانه بورس تهران، سایت اینترنتی مدیریت پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس اوراق بهادار و نیز نرم افزار رهاورد نوین استخراج گردیده است.
3-3 معرفی متغیرها و نحوه محاسبه آن‌ها
برای آزمون فرضیات تحقیق، مدل‌های رگرسیونی چندگانه بدست‌آوردیم که شامل 8 متغیر شامل متغیرهای مستقل، متغیر وابسته و متغیرهای کنترلی هستند که، در جدول (3-1) به نوع متغیر و روش محاسبه هر یک اشاره ‌شده است.
جدول 3-1: نحوه اندازه‌گیری متغیرهای تحقیق
عنوان متغیر
نماد
روش محاسبه
وابسته
ارزش بازار سهام
MVE
MVE_it=P_it×N_it
Pit: آخرین قیمت معاملاتی سهام شرکت i در سال t
Nit: تعداد سهام منتشره شرکت i در سال t
مستقل
سود عملیاتی
E
قابل استخراج از صورت سود و زیان
وجه نقد حاصل از فعالیتهای عملیاتی
CFO
قابل استخراج از صورت جریان وجه نقد
کل اقلام تعهدی
TACC
TACCit= Eit – CFOit
اقلام تعهدی جاری
CACC
〖CACC〗_it=(∆〖INV〗_it+∆〖REC〗_it+∆〖FPAY〗_it )-(∆〖PAY〗_it+∆〖FREC〗_it)
ΔINVit: تغییرات موجودی کالای شرکت i ، از سال t-1 تادر سال t
ΔRECit: تغییرات حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری شرکت i ، از سال t-1 تادر سال t
ΔFPAYit: تغییرات پیش‌پرداخت‌های شرکت i ، از سال t-1 تادر سال t
ΔPAYit: تغییرات حساب‌ها و اسناد پرداختنی تجاری شرکت i ، از سال t-1 تادر سال t
ΔFRECit: تغییرات در پیش‌دریافت‌های شرکت i ، از سال t-1 تادر سال t
اقلام تعهدی غیرجاری
NCACC
NCACC_it=TACC_it-CACC_it
جریان وجوه آزاد
FF
FF_it=CFO_it+CACC_it
کنترل
افزایش سرمایه
ER
ER_(i,t)=N_(i,t)-N_(i,t-1)
Nit: تعداد سهام منتشرشده شرکت i در پایان سال t
Nit-1: تعداد سهام منتشرشده شرکت i در پایان سال t-1
سود تقسیمی
DIV
قابل استخراج از صورت سود و زیان
سایر اطلاعات
OI
بر اساس الگوی رگرسیونی اکبر و همکاران(2011)
3-3-1 نحوه محاسبه متغیر سایر اطلاعات
سایر اطلاعات(Other Information): اکبر و همکاران(2011) بیان کردند که مقادیر باقیمانده از الگوی رگرسیونی زیر(ε_(it-1)) بر ارزش بازار شرکت اثر دارد:
〖MVE〗_(it-1)=α_0+α_1 E_(it-1)+α_2 〖ER〗_(it-1)+α_3 〖DIV〗_(it-1)+ε_(it-1)
برای برآورد مقادیر باقیمانده الگوی فوق ابتدا به منظور همگن‌سازی داده‌ها کلیه متغیرها بر ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام در ابتدای دوره تقسیم می‌شوند لذا الگوی فوق به صورت زیر بازنویسی می‌شود:
〖DMVE〗_(it-1)=α_0 〖DInv〗_(it-1)+α_1 〖DE〗_(it-1)+α_2 〖DER〗_(it-1)+α_3 〖DDiv〗_(it-1)+ε_(it-1)
که در آن:
〖DMVE〗_(it-1)=〖MVE〗_(it-1)/〖BV〗_(it-1)
〖DInv〗_(it-1)=1/〖BV〗_(it-1)
〖DE〗_(it-1)=E_(it-1)/〖BV〗_(it-1)
〖DER〗_(it-1)=〖ER〗_(it-1)/〖BV〗_(it-1)
〖DDiv〗_(it-1)=〖Div〗_(it-1)/〖BV〗_(it-1)
در این روابط:
MVE : ارزش بازار شرکت، BV: ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام، E: سود خالص قبل از کسر مالیات و اقلام غیرمترقبه، ER: افزایش سرمایه حقوق صاحبان سهام، DIV: میزان سود تقسیمی و ε: جمله باقیمانده الگوی رگرسیونی است.
پس از تخمین رابطه فوق در هر سال، مقادیر باقیمانده(ε) از رابطه زیر محاسبه می‌شود:
ε_(it-1)=〖DMVE〗_(it-1)-α ̂_0 〖DInv〗_(it-1)-α ̂_1 〖DE〗_(it-1)-α ̂_2 〖DER〗_(it-1)-α ̂_3 〖DDiv〗_(it-1)
در نهایت بدلیل آنکه مقادیر باقیانده حاصل از الگوی فوق بر ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام تقسیم شده بود (برای همگن سازی اطلاعات)، در نهایت برای خنثی کردن اثر این عمل، در محاسبه متغیرسایر اطلاعات(OI) مقادیر باقیمانده در ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام ضرب می‌شود. بنابراین متغیر سایر اطلاعات به صورت زیر بدست می‌آید:
〖OI〗_it=〖BV〗_(it-1)×ε_(it-1)
3-4 فرضیه‌های تحقیق
ارتباط جریان وجوه نقد عملیاتی و اقلام تعهدی نسبت به سود عملیاتی با ارزش بازار شرکت ها مربوط تر است.
ارتباط سود عملیاتی نسبت به جریان وجوه نقد آزاد و اقلام تعهدی غیرجاری با ارزش بازار شرکت ها مربوط تر است.
ارتباط جریان وجوه نقد عملیاتی ، اقلام تعهدی جاری و غیر جاری نسبت به سود عملیاتی با ارزش بازار شرکت ها مربوط تر است.
ارتباط جریان وجوه نقد عملیاتی ، اقلام تعهدی جاری و غیر جاری نسبت به جریان وجوه نقد آزاد و اقلام تعهدی غیر جاری با ارزش بازار شرکت ها مربوط تر است.
جریان وجوه نقد عملیاتی ، اقلام تعهدی جاری و غیر جاری نسبت به جریان وجوه نقد عملیاتی و اقلام تعهدی به صورت کلی با ارزش بازار شرکت ها مربوط تر است.
3-5 تبیین الگوهای تحقیق
برای بررسی رابطه هر کدام از اجزای سود با ارزش بازار شرکت ابتدا رابطه خود سودعملیاتی با ارزش بازار شرکت، طبق الگوی رگرسیونی شماره1 به صورت زیر بدست می‌آید:
1.〖MVE〗_it=α_0+α_1 E_it+α_2 〖ER〗_it+α_3 〖Div〗_it+α_4 〖OI〗_it+ε_it
سپس در اولین مرحله، سود عملیاتی را به دو قسمت یعنی جزء نقدی( جریانات نقد حاصل از عملیاتCFO) و جزء تعهدی(TACC) به صورت زیرتفکیک کرده و رابطه این اجزا و سودخالص با ارزش بازار شرکت با یکدیگر مقایسه می‌شوند:
E=CFO+TACC
کل اقلام تعهدی + جریانات نقدی حاصل از عملیات = سودعملیاتی
با توجه به تقسیم سود به دو جزء نقدی و تعهدی الگوی دوم تحقیق به صورت زیر تدوین شده است:
2.〖MVE〗_it=α_0+α_1 〖CFO〗_it+α_2 〖TACC〗_it+α_3 〖ER〗_it+α_4 〖Div〗_it+α_5 〖OI〗_it+ε_it
قبل از تهیه صورت جریان وجه نقد صورت مالی دیگری به‌نام صورت وجوه تهیه می‌شد در این صورت مالی، جریان وجوه برابر با جریانات نقدی عملیاتی به علاوه اقلام تعهدی جاری بود. در واقع تفاوت صورت وجوه با صورت جریان وجوه نقد در اقلام تعهدی جاری است. در این صورت می‌توان سود عملیاتی را به صورت مجموع جریان وجوه و اقلام تعهدی غیرجاری به شرح زیر نوشته و رابطه اجزای آن را با ارزش بازار شرکت در الگوی شماره 3 به شرح زیر بررسی نمود:
Fund Flow= CFO+CACC → E=FF+NCACC
3.〖MVE〗_it=α_0+α_1 〖FF〗_it+α_2 〖NCACC〗_it+α_3 〖ER〗_it+α_4 〖Div〗_it+α_5 〖OI〗_it+ε_it
کل اقلام تعهدی به دو بخش اقلام تعهدی جاری(CACC) و غیر جاری(NCACC) تفکیک می‌‌شود بنابراین می‌توان سود عملیاتی را به صورت مجموع اقلام تعهدی جاری، اقلام تعهدی غیرجاری و جریانات نقدی عملیاتی(E=CFO+NCACC+CACC) بدست آورد. برای بررس رابطه این اجزا با ارزش بازار شرکت الگوی 4 به صورت زیر تدوین شده است:
4.〖MVE〗_it=α_0+α_1 〖CFO〗_it+α_2 〖CACC〗_it+α_3 〖NCACC〗_it+α_4 〖ER〗_it+α_4 〖Div〗_it+α_6 〖OI〗_it+ε_it
در بررسی این فرضیه لازم است که ضریب تعیین تعدیل شده در دو الگوی رگرسیونی1 و4 با یکدیگر مقایسه شوند. در صورتی که ضریب تعیین تعدیل شده در الگوی چهارم از الگوی اول بیشتر باشد این فرضیه پذیرفته می‌شود.
برای همگن‌سازی متغیرهای الگوها کلیه متغیرها (وابسته، مستقل،کنترل) بر ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام در انتهای سال t تقسیم می‌شود، بنابراین الگوهای فوق به صورت زیر بازنویسی می‌شوند:
1.〖MVE〗_it/〖BV〗_it =α_0 1/〖BV〗_it +α_1 E_it/〖BV〗_it +α_2 〖ER〗_it/〖BV〗_it +α_3 〖DIV〗_it/〖BV〗_it +α_4 〖OI〗_it/〖BV〗_it +ε_it
2.〖MVE〗_it/〖BV〗_it =α_0 1/〖BV〗_it +α_1 〖CFO〗_it/〖BV〗_it +α_2 〖TACC〗_it/〖BV〗_it +α_3 〖ER〗_it/〖BV〗_it +α_4 〖Div〗_it/〖BV〗_it +α_5 〖OI〗_it/〖BV〗_it +ε_it
3.〖MVE〗_it/〖BV〗_it =α_0 1/〖BV〗_it +α_1 〖FF〗_it/〖BV〗_it +α_2 〖NCACC〗_it/〖BV〗_it +α_3 〖ER〗_it/〖BV〗_it +α_4 〖Div〗_it/〖BV〗_it +α_5 〖OI〗_it/〖BV〗_it +ε_it
4.〖MVE〗_it/〖BV〗_it =α_0 1/〖BV〗_it +α_1 〖CFO〗_it/〖BV〗_it +α_2 〖CACC〗_it/〖BV〗_it +α_3 〖NCACC〗_it/〖BV〗_it +α_4 〖ER〗_it/〖BV〗_it +α_4 〖Div〗_it/〖BV〗_it +α_6 〖OI〗_it/〖BV〗_it +ε_it
3-6 نحوه تجزیه و تحلیل فرضیه‌ها
برای بررسی فرضیه های تحقیق ضرایب تعیین الگوهای فوق با یکدیگر مقایسه می‌شود الگویی که دارای ضریب تعیین تعدیلی بزرگتری باشد توان توضیح دهندگی بالاتر و رابطه قویتر با ارزش بازار شرکت دارد.
برای آزمون فرضیه اول لازم است ضریب تعیین تعدیل شده برای الگوهای (1) و (2) برآورد شود، در صورتی که ضریب تعیین تعدیلی شده در الگوی (2) بیشتر از الگوی (1) باشد فرضیه اول تأئید و در غیر این صورت این فرضیه پذیرفته نخواهد شد.
برای آزمون فرضیه دوم لازم است ضریب تعیین تعدیل شده برای الگوهای (1) و (3) مجدداً برآورد شود، مستند بر مبانی نظری استدلال شده انتظار می‌رود که ضریب تعیین حاصل از برازش الگو (1) بیشتر از الگوی (3) باشد، در این صورت فرضیه دوم تأیید و در غیر این صورت عدم تأیید خواهد شد.
فرضیه سوم با مقایسه ضریب تعیین تعدیل شده در دو الگوی (1) و (4) آزمون می‌شوداز آنجا که مطابق با مبانی نظری انتظار بر این است که با تقسیم سود به اجزایش قدرت توضیح‌دهندگی الگو افزایش یابد، لذا در صورتی که ضریب تعیین تعدیل شده در الگوی شماره (4) بیشتر از الگوی شماره(1) باشد این فرضیه پذیرفته و در غیر این صورت تأئید نمی‌شود.
فرضیه چهارم با مقایسه ضریب تعیین تعدیل شده در دو الگوی (4) و (3) بررسی می‌شود. بیشتر بودن ضریب تعیین تعدیلی در الگوی شماره (4) نسبت به الگوی شماره(3) تأئید فرضیه و در غیر این صورت عدم تأئید فرضیه را نتیجه می‌دهد.
برای آزمون فرضیه پنجم ضریب تعیین تعدیل شده در الگوهای (4) و (2) با یکدیگر مقایسه می‌شوند، این فرضیه زمانی تأیید می‌شود که ضریب تعیین تعدیلی در الگوی شماره (4) بیشتر از الگوی شماره (2) باشد.
با توجه به الگوها می‌توان به بررسی محتوای اطلاعاتی اجزای مختلف سود با یکدیگر نیز پرداخت به این صورت که، با مقایسه ضریب برآوردی متغیر سود عملیاتی(E) در الگوی 1 با ضریب برآوردی متغیرهای جریانات نقد عمیاتی(CFO) و کل اقلام تعهدی(TACC) در الگوی شماره2 ، در صورتی که ضرایب جریانات نقدعملیاتی و اقلام تعهدی از ضریب سودخالص بیشتر باشد، بیانگر این است که محتوای جریانات نقدعملیاتی و اقلام تعهدی نسبت به محتوای اطلاعاتی رقم سودخالص بیشتر است. همچنین در مقایسه ضریب برآوردی سودخالص از الگوی شماره1 با ضرایب برآوردی جریان‌وجوه(FF) و اقلام تعهدی غیرجاری (NCACC) از الگوی شماره 3 ، بزرگتر بودن ضرایب برآوردی جریان‌وجوه و اقلام تعهدی غیرجاری حاصل از الگوی 3 نسبت به ضریب برآوردی سودخالص از الگوی 1 نشان می‌دهد که محتوای اطلاعاتی اجزای سود (جریان وجوه و اقلام تعهدی غیرجاری) نسبت به رقم سودخالص بیشتر است. برای بررسی محتوای اطلاعاتی اقلام تعهدی جاری و غیر جار با سود خالص ضرایب برآورد شده از الگوهای شماره 1 و 4 با یکدیگر مقایسه می‌شوند. در صورتی که ضرایب اقلام تعهدی جاری و اقلام تعهدی غیرجاری در الگوی شماره4 نسبت به ضریب سودخالص در الگوی شماره1 بزرگتر باشد نتیجه می‌گیریم که محتوای اطلاعاتی آن جزء سود نسبت به رقم سودخالص محتوای اطلاعاتی بالاتری دارد.
3-7 روش‌های آماری
روش آماری جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها متأثر از روش تحقیق است و از آنجا که روش تحقیق حاضر بر مبنای تحقیقات همبستگی است، لذا از تجزیه و تحلیل‌های رگرسیونی استفاده خواهد شد که در امر برآورد و پیش‌بینی روابط بین متغیرها کاربرد گسترده‌ای دارد. برای بررسی رابطه خطی میان متغیرهای توضیحی و وابسته

منبع پایان نامه ارشد درمورد رگرسیون، معنادار بودن، اثرات ثابت

از ضریب همبستگی پیرسون و برای بررسی رابطه هم خطی میان متغیرهای توضیحی از عامل تورم وایانس (VIF) استفاده شده است. همچنین، برای تحلیل اطلاعات از آزمون های لیمر، هاسمن، معنادار بودن ضرایب رگرسیون (t)، معنادار بودن الگوی رگرسیون (F) و خود همبستگی دوربین واتسون استفاده شده است.
3-7-1 آزمونF-لیمر
برای انتخاب بین روش داده‌های تابلویی59 و داده های مقطعی60 از آماره Fلیمر استفاده می شود.
آزمون Fلیمر مقایسه‌ای بین مجموع مربعات جملات خطا61(RSS) در روش داده‌های تابلویی و داده‌های مقطعی است. از آنجا که در روش داده‌های مقطعی، پارامترهای محدود کننده‌ی بیشتری( مثل ثابت در نظر گرفتن ضرائب عرض از مبدأ در طول زمان، در داده های مقطعی) وجود دارد، لذا انتظار بر این است که روش داده‌های مقطعی نسبت به داده‌های تابلویی، RSS بیشتری داشته باشند. بنابراین اگر RSS در مدل 62OLS، با افزوده شدن محدودیت‌ها به طور معنی‌داری افزایش پیدا نکند بهتر است که از این روش استفاده شود. در غیر این صورت، روش داده های تابلویی مناسب‌تر است.(امیری،1384)
در آزمون F، فرضیه H0 یعنی یکسان بودن عرض از مبدأها( داده های مقطعی) در مقابل فرضیه مخالف(H1) یعنی ناهمسانی عرض از مبدأها(داده های تابلویی) قرار می‌گیرد. لذا می‌توان نوشت:
{■(H_0: α_0=α_1=…=α_k @H_1:حداقل یکی از عرض از مبدأها با بقیه متفاوت است )┤
⟹{■(H_0:روش داده های مقطعی@H_1:روش داده های تابلویی)┤
اگر F* محاسبه شده از Fجدول با درجه آزادی‌های N-1 و NT-N-K بزرگتر باشد، فرضیه H0 رد شده و استفاده از روش داده های تابلویی بهتر است. در غیر این صورت از روش داده های مقطعی استفاده می‌شود.
3-7-2 آزمون هاسمن
اگر بر اساس آزمون Fلیمر روش داده های تابلویی انتخاب گردید این پرسش مطرح است که آیا تفاوت در عرض از مبدأ واحدهای مقطعی به طور ثابت عمل می‌کند یا اینکه عملکردهای تصادفی می‌توانند این اختلاف بین واحدها را به طور واضح‌تری بیان نمایند. که این دو روش به ترتیب روش اثرات ثابت و اثرات تصادفی نامیده می شوند. برای تشخیص این موضوع، از آزمون هاسمن استفاده می شود. آماره هاسمن دارای توزیع χ2 با درجه آزادی برابر با تعداد متغیرهای مستقل(K) است. در صورتی که فرض صفر رد شود در حقیقت برابر بودن برآوردها در این دو روش رد شده است، که در این صورت از مدل اثرات ثابت استفاده می شود و می توان مدل را با استفاده از روش رگرسیونی حداقل مربعات معمولی یا همان 63OLS برآورد کرد. اما در صورتی که فرض صفر رد نشود باید از روش اثرات تصادفی استفاده شود و باید با استفاده از برآوردگر رگرسیونی کمترین مربعات تعمیم یافته(GLS)64 مدل را تخمین زد.
3-7-3 تحلیل رگرسیون
تحلیل رگرسیون روشی برای مطالعه سهم یک یا چند متغیر مستقل در پیش‌بینی متغیر وابسته است. تحلیل رگرسیون اساساً به مطالعه وابستگی یک متغیر(Y) به یک یا چند متغیر دیگر(متغیر مستقل یا توضیحی) می‌پردازد. هنگامی‌که دو یا چند متغیر روی متغیر وابسته تأثیر داشته باشند از مدل رگرسیون چندگانه جهت پیش‌بینی متغیر وابسته استفاده می‌شود. در این مدل بین متغیرها فرض خطی بودن رابطه برقرار است و بر همین اساس معادله مدل رگرسیون چندگانه به‌صورت زیر است:
Y=β_0+β_1 X_1+β_2 X_2+…++β_n X_n
میزان تغییر در متغیر وابسته بدلیل یک واحد تغییر در متغیر مستقل را ضریب رگرسیون(βi) می‌گویند.
تحلیل رگرسیون مبتنی بر چند فرض اساسی و ساده است که اگر یک یا چند مورد از این فرضیه‌ها برقرار نباشد، تفسیر مربوطه و پیش‌بینی‌های انجام شده بر اساس آن نادرست، ضعیف و فاقد اعتبار خواهد بود. این فرضیات عبارتند از 1- نرمال بودن خطاها 2- عدم هم‌خطی 3- عدم وجود خودهمبستگی در جملات باقیمانده(اجزای اخلال)
در ادامه به تشریح مختصری از مفروضات اساسی مربوط به مدل‌های رگرسیونی می‌پردازیم:
نرمال بودن خطاها:
برای بررسی فرض نرمال بودن خطاها، می‌توان از آزمون ناپارامتریک کلموگراف- اسمیرنف استفاده کرد. فرضیات این آزمون به صورت زیر ارائه می‌شود:
{█(H_0: توزیع‌داده‌ها‌نرمال‌است@H_1: توزیع‌داده‌ها‌نرمال‌نیست)┤

منبع پایان نامه ارشد درمورد اقلام تعهدی، قلام تعهدی، جریان نقدی

دهندگی مدلها افزایش معنی داری ایجاد نمی کند.
1388
خدادادی وهمکاران
بررسی توانایی اطلاعات حسابداری نقدی واقلام تعهدی سود درپیش بینی جریانات نقدی آتی شرکتهای پذیرقته شده در بورس اوراق بهادار تهران
.نتایج آزمون مدلها نشان داد که افزودن مولفه های تعهدی سودبه مدل جریانات نقدی قدرت پیش بینی این مدل را افزایش می دهد..
1388
ثقفی وبولو
بررسی رابطه هزینه حقوق صاحبان سهام با چهارویژگی سود
تنها ویژگی پایداری سود دارای رابطه منفی با هزینه حقوق صاحبان سهام می باشد
1388
مهرانی وهمکاران
بررسی اثر سهامداران نهادی به عنوان یک کنترل کننده خارجی ، بر تعدیل رابطه مدیریت سود وجریانهای نقدی آزاد
بین مدیریت سود وجریانهای نقد آزاد زیاد در شرکتهای با رشدکم ، رابطه معنادار مستقیمی وجود دارداما رابطه معنی داری بین مدیریت سود وسهامداران نهادی در شرکتهای با جریانهای نقدی آزاد زیادورشد کم پیدا نشده است
1388
مشایخی وهمکاران
ارزیابی توانایی هر یک از معیارهای سود وجریانات نقدی را در انعکاس عملکرد شرکت
در دوره های اندازه گیری کوتاه مدت، سود نسبت به جریانهای نقدی عملیاتی آتی رابطه بسیار قویتری با بازده سهام دارد.همچنین مشخص گردید که با افزایش طول دوره های اندازه گیری ، توانایی جریانهای نقدی عملیاتی نسبت به سود برای انعکاس عملکرد شرکت افزایش می یابد
1389
مراد زاده فر وهمکاران
بررسی میزان تاثیر اطلاعات صورت جریان وجوه نقد شرکت برقیمت سهام
در سطح کل شرکتها بین جریان نقدآزاد شرکت وقیمت سهام در سطح خطای 5درصد ارتباط معنی داری وجودندارد.
1389
هاشمی وهمکاران
بررسی توانمندی اجزای نقدی وتعهدی سود در پیش بینی سود غیر عادی وتعییین ارزش شرکت
نتایج تحقیق بیانگر توانمندی جریانهای نقدی ومجموع اقلام تعهدی در تعیین ارزش شرکت وپیش بینی سود غیر عادی بود.
1389
دستگیر وهمکاران
بررسی نقش مجموع اقلام تعهدی ودو زیر مجموعه ان (اقلام تعهدی جاری وغیر جاری) در بهبود ارتباط سود با بازده سهام در بازه های زمانی یک تا چهار ساله(به صورت انباشته )
اقلام تعهدی جاری نقش با اهمیتی در بهبود ارتباط سود با بازده سهام (نه در کوتاه مدت ونه در بلند مدت)ایفا نمی نماید اما اقلام تعهدی غیر جاری در کوتاه مدت دارای چنین نقشی بود.
1389
ایزدی نیا ودری سده
جمع آوری شواهد درباره ویژگیهای مختلف جزء غیر عملیاتی سود حسایداری (سودویژه منهای سود عملیاتی)
جزء غیر عملیاتی سود حسابداری در رابطه با پیش بینی سود غیرعادی آتی وهمچنین در رابطه با ارزش بازار حقوق صاحبان سهام شرکت ، دارای محتوای فزاینده اطلاعاتی است
1389
ودیعی وفخریان
توانمندی اقلام تعهدی در مقایسه با اقلام نقدی در پیش بینی جریانهای نقدی آینده
1)اقلام تعهدی در پیش بینی جریان نقدی آینده نسبت به اقلام نقدی محتوای افزاینده ای دارد.2)اقلام تعهدی در پیش بینی جریان نقدی آینده با نوسان موجودی کالا پایان دوره کاهش می یابد.3)توانمندی اقلام تعهدی در پیش بینی جربان نقدی آینده با نوسان فروش آینده شرکت افزایش می یابد4)توانمندی اقلام تعهدی برای پیش بینی جریانهای نقدی آینده با تغییرات اندازه شرکت افزایش می یابد.
1389
صابر شعری وهمکاران
بررسی توان اقلام تعهدی واجزای تشکیل دهنده آن در مقایسه با قابلیت اقلام تعهدی در پیش بینی جریانهای نقدی آتی
اقلام تعهدی از قابلیت پیش بینی اضافی نسبت به جریانهای نقدی جاری در پیش بینی جریانهای نقدی آتی برخوردارند.همچنین استفاده از اجزا اقلام تعهدی در مقایسه با مجموع اقلام تعهدی منجر به افزایش توان پیش بینی جریانهای نقدی آتی نشده، اماسودهای عملیاتی در قیاس با جریانهای نقدی عملیاتی پیش بینی کننده بهتری برای جریانهای نقدی آتی به شمار می روند
1390
محمد جواد شیخ وهمکاران
بررسی محتوای اطلاعاتی اقلام صورتهای مالی اساسی شامل اقلام تعهدی، سود عملیاتی وجریانهای نقدی به تفکیک وترکیبی
اقلام تعهدی برای پیش بینی جریانهای نقدی فاقد بار اطلاعاتی بودندوسود عملیاتی نیز از بیشترین محتوای اطلاعاتی برخوردار بودند.
2-11-2 مروری بر تحقیقات قبلی درخارج از ایران
لورک44 و ولینگر(2009) تلاش نمودند که توانایی جریانهای عملیاتی گذشته وسودهای گذشته را برای پیش بینی جریانهای نقدی عملیاتی بررسی نمایند.آنها جریانهای نقدی عملیاتی واقعی را از صورتهای مالی اقتباس نمودند.آنها در تحقیق به دنبال آن بودند که که دقت مدلهای مبتنی بر جریانهای نقدی گذشته وسودهای گذشته را با یکدیگر مقایسه نمایندوهمچنین تاثیر اندازه شرکتها وچرخه عملیاتی شرکت را در پیش بینی جریانهای نقدی را آزمودند.نتایج تحقیق آنها نشان داد که مدل مبتنی بر جریانهای نقدی گذشته پیش بینی دقیقتری نسبت به مدل سودهای تاریخی از جریانهای نقدی عملیاتی آتی دارد،اندازه شرکتها در پیش بینی جریانهای نقدی موثر است ، به طوریکه مدلهای طراحی شده در شرکتهای بزرگ پیش بینی دقیقتری نسبت به شرکتهای کوچک ارائه می کنند ومدلها در شرکتهایی که چرخه عملیاتی کوتاهتری دارند ، پیش بینی بهتری انجام می دهند.
کیورین45 (2000)توانایی نسبی مقیاسهای مبتنی بر سود وجریان نقد را برای پیش بینی جریانهای نقدی عملیاتی آتی رابا استفاده از داده های واقعی جریان نقدی از صورت جریان نقدی برای یک دوره هشت ساله بررسی کرد.در آن تحقیق چهار پیش بینی کننده ی مختلف جریانهای نقدی عملیاتی واقعی بررسی گردید.سود خالص قبل از اقلام غیر مترقبه 46، سود خالص به اضافه استهلاک47، سرمایه در گردش حاصل از عملیات48 وجریان نقدی واقعی حاصل از عملیات. نتایج چهار مدل برای هر سالهای مورد آزمون متفاوت از یکدیگر بودند.جریانهای نقدی عملیاتی واقعی بهترین پیش بینی کننده ی جریان نقدی آینده در 5تا 8سال بودند.وبعد از آن به ترتیب سرمایه درگردش حاصل از عملیات، سود خالص به اضافه استهلاک وسود خالص قبل از اقلام غیر مترقبه داشتند.نتیجه بدست آمده درآن تحقیق مبین این امر بود که سود تعهدی قدرت پیش بینی کمتری از پیش بینی کننده های مبتنی بر جریان نقدی داشت
بروچت49 وهمکاران(2008)نیز به بررسی نقش اجزای نقدی وتعهدی سودهای حسابداری در پیش بینی جریانهای نقدی آتی پرداختند.آنها هم جریانهای نقدی عملیاتی آتی وهم ارزش بازار حقوق صاحبان سهام را به عنوان متغیر وابسته مورد پیش بینی قرار دادند ودریافتند به طور متوسط اقلام تعهدی نسبت به جریانهای نقدی عملیاتی جاری پیش بینی جریانهای نقدی آتی را بهبود می بخشند.همچنین آنها عوامل تعیین کننده توان پیش بینی کنندگی اقلام تعهدی برای پیش بینی جریانهای نقدی آتی را مورد بررسی قرار داده وبه این نتیجه دست یافتند که احتمال مشارکت اقلام تعهدی مثبت در پیش بینی جریانهای نقدی آتی بیشتر است، مشارکت اقلام تعهدی در فراریت جریان نقد افزایش یافته ودر دامنه اقلام تعهدی اختیاری واقلام خاص کاهش می یابد.
کاریتو50 وکلاب51(2000)در تحقیق خود با عنوان((مربوط بودن سود وجریانهای نقدی در ژاپن))به مطالعه محتوای اطلاعاتی سود وجریانهای نقدی پرداختند.نتایج تحقیق حاکی از این است که سود نسبت به جریانهای نقدی دارای محتوای افزاینده اطلاعاتی است.از سوی دیگر، نتایج تحقیق نشان داد که سرمایه گذاران ژاپنی برای ارزشیابی شرکت از اطلاعات سود وجریانهای نقدی استفاده می نمایند.
بارث52 وهمکاران(2002)به بررسی تاثیر تجزیه سود بر پیش بینی سود غیرعادی وتعیین ارزش سهام پرداختند.یافته های آن پژوهش حاکی از این است که اولا تفکیک سود به اجزای نقدی وتعهدی درسطح داده های ترکیبی ، به کاهش خطای پیش بینی منجر می شود، اما به هنگام تفکیک صنایع تجزیه سود به جریانهای نقدی وچهار جزء تعهدی ، خطای پیش بینی را به کمترین میزان می رساند
بسام53 (2002)با پژوهشی بر اساس شواهد بدست آمده از بورس اوراق بهادار عمان وآمریکا، از یک سو به بررسی توانمندی اجزای نقدی وتعهدی سود در تعیین ارزش شرکت واز سوی دیگر ، به بررسی قدرت این اجزا در پیش بینی سود غیرعادی، سود، جریانهای نقدی ، سود تقسیمی وبازده پرداخت.نتایج این تحقیق نشان می دهد که اقلام تعهدی وجریانهای نقدی در پیش بینی سود غیرعادی ،بازده آتی وتعیین ارزش شرکت دارای قدرت توضیح دهندگی است.علاوه بر این، استفاده توام از اقلام تعهدی وجریانهای نقدی نسبت به هریک از این اجزا به صورت مجزا، در پیش بینی سودهای غیر عادی آتی توانایی بیشتری دارند.(43)
بارس54، کرام ونلسون(2001)برای بررسی نقش اقلام تعهدی در پیش بینی جریانهای نقدی آتی ، با استفاده از تجزیه کردن سود به جریان نقدی واقلام تعهدی (تغییر در حسابهای دریافتنی،تغییر درحساب پرداختنی، تغییر در موجودی کالا،استهلاک وسایر اقلام تعهدی) ، گسترش دادند.این تحقیق توانایی پیشگویانه سود ، جریان نقدی وشش مولفه تعهدی سود با استفاده از تحلیل رگرسیون مورد آزمون قرار گرفت.نتایج آن تحقیق نشان داد که هریک از مولفه های تعهدی اطلاعات متفاوتی را در ارتباط با جریان نقدی آتی منعکس می کنند.آنها نتیجه گیری کردند که مولفه های بلند مدت تعهدی در پیش بینی جریانات نقدی آتی نقش دارند.در مقایسه مدلها آنها نشان دادند که مولفه های تعهدی وجریان نقدی بیشترین توانایی پیشگویانه را برای جریانات نقدی تا حدود 4سال آتی دارند.همچنین یافته ها به طور تلویحی اشاره داشتند که سود های جاری به تنهایی ومولفه های تعهدی سال جاری ، توانایی پیشگویانه کمتری از جریانات نقدی به تنهایی دارند.
بال وبراون(1968)با انجام تحقیقی تحت عنوان«تحقیق تجربی ارقام حسابداری»بررسی نمودندکه آیا سود حسابداری با قیمت سهام رابطه دارد وآیا سود حسابداری فقط منعکس کننده عواملی است که قبلا در سهام منعکس شده ویا اعلام سود، اطلاعاتی را به بازار سهام مخابره می کندوبه عبارتی دارای محتوای اطلاعاتی است یا خیر.بال وبراون در این تحقیق رابطه بین سود غیر منتظره ومیانگین نرخ بازده غیر عادی را بررسی نمودند وبیان نمودند که چنانچه بین سود غیر منتظره ونرخ بازده غیر عادی رابطه وجود داشته باشد، بین سود سهام وقیمت سهام هم رابطه وجود دارد.بر اساس بررسی های انجام شده ، نتایج نشان می دهد که بین نرخ بازده غیر عادی وسود غیر منتظره رابطه مثبت وجود داردوسود حسابداری دارای بار اطلاعاتی بوده وهنگام اعلام سود ، بر بازده وقیمت سهام تاثیر گذار است
دچو، کوتاری و واتس (1998)یک مدل سود ، جریانات نقدی واقلام تعهدی ایجاد کردند.مدل دکو، کوتاری و واتس توضیح داد که چرا سودهای جاری نسبت به جریانهای نقدی عملیاتی جاری پیش بینی کننده های بهتری برای پیش بینی جریانهای نقدی عملیاتی آتی می باشند.در تحقیق آنها سود عبارت بود از سود قبل از اقلام غیرعادی وعملیات متوقف شده ، جریان نقدی عبارت بود از سود عملیاتی قبل از استهلاک منهای بهره ومالیات وتغییر در سرمایه در گردش غیر نقدی وهمچنین اقلام تعهدی عبارت بود از سود منهای جریان نقدی.یافته های آنها نشان داد که سودهای جاری نسبت به جریان نقدی جاری یک پیش بینی کننده ی بهترجریانهای نقدی آتی می باشند.به علاوه سود، یک قدرت افزایشی در پیش بینی جریان نقدی آتی فراهم می آورد.
چانگ ودیگران(2005) با مشاهده اطلاعات 22576شرکت آمریکائی دریک دوره13ساله بین سالهای 1984تا1996رابطه بین مدیریت سود وجریانهای نقد آزاد زیاد در شرکتهای با رشد کم را مورد بررسی قرار دادندوبه این نتیجه رسیدند که رابطه معنادار مستقیمی بین متغیرهای مذکوروجود دارد.بدین مفهوم که مدیران شرکتهای با جریانهای نقدآزاد زیاد ورشد کم، از اقلام تعهدی اختیاری افزایش دهنده سود استفاده می کنند تا سودهای کم وزیانهای حاصل از سرمایه گذاری در پروژه های با ارزش فعلی

منبع پایان نامه ارشد درمورد جزای نقدی، سرمایه گذاران، اقلام تعهدی

خالص منفی را از بین برند.همچنین انها پس از بررسی سهامداران نهادی وموسسات حسابرسی با کیفیت حسابرسی بالا دریافتند که عوامل مذکور باعث تضعیف رابطه بین مدیریت سود وجریانهای نقدآزاد شده واز اقدام مدیران به منظور مدیریت سود جلوگیری به عمل می آورند
اسلون(1996)بررسی کرد که آیا قیمتهای سهام با توجه به اطلاعات موجود در اجزای نقدی وتعهدی سود شکل گرفته اند ویا فقط حاصل مبادلات با توجه به رقم نهایی سود هستند.برای پایداری عملکرد سود نسبت حجم اجزای نقدی وتعهدی درنظر گرفت.بر اساس نتیجه تحقیق وی جزء تعهدی سود از جزء سود نقدی پایدارری کمتری داشته وسطوح بالاتر اقلام تعهدی نشان دهنده کیفیت سود پایین تر است.این مطالعه نشان داد که سرمایه گذاران به اختلاف میان دو اجزای نقدی وتعهدی سود توجهی نکرده وصرفا به کل رقم سود واکنش نشان می دهند.به عقیده اسلوان همیشه نمی توان از بهترین استراتژی وبهترین اطلاعات استفاده کردواین احتمال وجود داردکه نتایج یافت شده نیز به دلیل هزینه بربودن این اطلاعات ونه به دلیل بی توجهی سرمایه گذاران باشد.از نظر وی هر چه رابطه میان اجزای تعهدی واجزای آن منفی ترباشدسرمایه گذاران ناآگاهانه تر عمل کرده اند.
بارون55 ومک لیگ56 (2008)رفتار سرمایه گذاران درقیمت گذاری اجزای نقدی وتعهدی سود را بررسی کردند.با این تفاوت که بر خلاف تحقیقات قبلی 3جزء از سود را به طور جداگانه مورد بررسی قرار دادند:1)اجزای تعهدی سود که مستقل از اجزای نقدی هستند.2)اجزای نقدی که مستقل از اجزای تعهدی هستند.3)اجزای نقدی وتعهدی که به هم مرتبط هستند.نتیجه تحقیق این بودکه سرمایه گذارانی که با تعریف مذکور در آن تحقیق آگاه تلقی شده بودند وانتظار می رفت که به درستی تفاوت میان اقلام مختلف سود را دریابند، در قیمت گذاری اجزای نقدی وتعهدی مربوط به هم اشتباه کردند.البته اشتباه آنان از سایر سرمایه گذاران کمتر بود .به علاوه ، بر خلاف سایر سرمایه گذاران، سرمایه گذاران آگاه اجزای نقدی مستقل از اجزای تعهدی را درست قیمت گذاری کردندواین در حالی است که هیچ کدام از سرمایه گذاران در ارتباط با اجزای نقدی اشتباه نکرده بودند.
سعید اکبر57وهمکاران(2011)بررسی کردندکه قسمتهای مختلف سود شامل معیارهای وجه نقد عملیاتی ومعیارهای اقلام تعهدی جاری وغیرجاری،توانایی توضیح ارزش بازارشرکتها در بازار انگلستان را دارند.آنها شرکتهای غیرمالی در انگلیس را از سال 1993تا 2007بکاربردند.نتایج آنها نشان می دهدکه گردش وجه نقد دارای ارزش افزوده مربوطی برای سود یا جریان وجوه است.درنتیجه گردش وجه نقد می تواند ارزش افزوده مربوطی برای سود باشد.شواهد کمتری نیز وجود داشت که اقلام تعهدی جاری وغیرجاری ارزشهای جداگانه مربوطی دارند.یافته آنان نشان داد که وارد کردن گردش وجه نقد ،منبع اصلی افزایش در قدرت اکتشافی بازار است.درنتیجه،صورت گردش وجه نفد در انگلستان ،اطلاعات مفیدی برای سرمایه گذاران فراهم می کند.
جدول2-2: خلاصه تحقیقات خارجی
سال
محقق
موضوع
نتیجه
1968
بال وبراون
تحقیق تجربی ارقام حسابداری
نتایج نشان می داده که بین نرخ بازده غیر عادی وسود غیر منتظره رابطه مثبت وجود داردوسود حسابداری دارای بار اطلاعاتی بوده وهنگام اعلام سود ، بر بازده وقیمت سهام تاثیر گذار است
1997
دیچو
بررسی مربوط بودن متغیرهای حسابداری به ارزش شرکت
تغییرات جریانهای نقدی عملیاتی وسود خالص نسبت به سایر متغیرها غیر قابل پیش بینی بوده اند
2000
کیورین
بررسی توانایی نسبی مقیاسهای مبتنی بر سود وجریان نقد را برای پیش بینی جریانهای نقدی عملیاتی آتی با استفاده از داده های واقعی جریان نقدی از صورت جریان نقدی برای یک دوره هشت ساله
سود تعهدی قدرت پیش بینی کمتری از پیش بینی کننده های مبتنی بر جریان نقدی داشت
2000
کاریتو وکلاب
بررسی مربوط بودن سود وجریانهای نقدی در ژاپن
سود نسبت به جریانهای نقدی دارای محتوای افزاینده اطلاعاتی است
2001
بارس، کرام ونلسون
بررسی نقش اقلام تعهدی در پیش بینی جریانهای نقدی آتی
هریک از مولفه های تعهدی اطلاعات متفاوتی را در ارتباط با جریان نقدی آتی منعکس می کنند.آنها نتیجه گیری کردند که مولفه های بلند مدت تعهدی در پیش بینی جریانات نقدی آتی نقش دارند
2002
بارث وهمکاران
بررسی تاثیر تجزیه سود بر پیش بینی سود غیرعادی وتعیین ارزش سهام
اولا تفکیک سود به اجزای نقدی وتعهدی درسطح داده های ترکیبی ، به کاهش خطای پیش بینی منجر می شود، اما به هنگام تفکیک صنایع تجزیه سود به جریانهای نقدی وچهار جزء تعهدی ، خطای پیش بینی را به کمترین میزان می رساند
2002
سام
بررسی توانمندی اجزای نقدی وتعهدی سود در تعیین ارزش شرکت
اقلام تعهدی وجریانهای نقدی در پیش بینی سود غیرعادی ،بازده آتی وتعیین ارزش شرکت دارای قدرت توضیح دهندگی است.
2008
بروچت وهمکاران
بررسی نقش اجزای نقدی وتعهدی سودهای حسابداری در پیش بینی جریانهای نقدی آتی
به طور متوسط اقلام تعهدی نسبت به جریانهای نقدی عملیاتی جاری پیش بینی جریانهای نقدی آتی را بهبود می بخشند
2008
بارون ومک لیگ
بررسی رفتارسرمایه گذاران درقیمت گذاری اجزای نقدی وتعهدی سود
سرمایه گذارانی که با تعریف مذکور در آن تحقیق آگاه تلقی شده بودند وانتظار می رفت که به درستی تفاوت میان اقلام مختلف سود را دریابند، در قیمت گذاری اجزای نقدی وتعهدی مربوط به هم اشتباه کردند
2009
لورک و ولینگر
بررسی توانایی جریانهای عملیاتی گذشته وسودهای گذشته برای پیش بینی جریانهای نقدی عملیاتی
مدل مبتنی بر جریانهای نقدی گذشته پیش بینی دقیقتری نسبت به مدل سودهای تاریخی از جریانهای نقدی عملیاتی آتی دارد
2011
سعید اکبر58وهمکاران
بررسی توانایی قسمتهای مختلف سود شامل معیارهای وجه نقد عملیاتی ومعیارهای اقلام تعهدی جاری وغیرجاری در توضیح ارزش بازارشرکتها
نتایج آنها نشان می دهدکه گردش وجه نقد دارای ارزش افزوده مربوطی برای سود یا جریان وجوه است.درنتیجه گردش وجه نقد می تواند ارزش افزوده مربوطی برای سود باشد.شواهد کمتری نیز وجود داشت که اقلام تعهدی جاری وغیرجاری ارزشهای جداگانه مربوطی دارند.
2-12 خلاصه فصل
دراین فصل،ابتدا به بیان اهداف صورتهای مالی پرداخته شد.سپس محتوای اطلاعاتی اقلام حسابداری وجه نقد عملیاتی،وجه نقدآزاد،اقلام تعهدی به طور کلی واجزای آن(جاری وغیرجاری)توضیح داده شدودرنهایت نیز به بررسی رابطه هرکدام از اقلام مذکور با ارزش بازارشرکت پرداخته شد.
3-1 مقدمه
هدف پژوهش‌های علمی کشف واقعیت‌ها وبرقرار نمودن رابطه میان آن‌ها و تبیین وقایع و رویدادها است. این تبیین باید به نحوی صورت پذیرد که به یک رشته تعمیم‌های منطقی منجر شود تا در صورت امکان بتوان بر آن اساس به پیش‌بینی رویدادها پرداخت. این امر مستلزم کسب آگاهی از ابزار و روش‌های مطالعه پدیده‌ها است؛ به همین دلیل پس از کسب اطلاع از همه جنبه‌های مختلف مسأله مورد مطالعه و سوابق و ادبیات موضوع پوهش در فصل دوم و برای دستیابی به هدف پژوهش مبنی بر تعیین رابطه اقلام تعهدی و جریان‌های نقدعملیاتی با ارزش بازار شرکت‌ها، در فصل حاضر ابتدا متغیرهای پژوهش در قالبی قابل سنجش و اندازه‌گیری معرفی می‌شوند هم‌چنین روش انتخاب نمونه، روش گردآوری اطلاعات و روش تجزیه و تحلیل معرفی شده و در نهایت با معرفی آزمون‌های آماری مورد نیاز، تلاش می‌شود مبنایی برای تحلیل و تفسیر داده‌ها فراهم آید.
3-2 روش شناسی تحقیق
در تحقیقاتی که ارتباط دو یا چند متغیر اندازه‌گیری می‌شود از تحقیق همبستگی استفاده می‌شود. در این تحقیق چون هدف بررسی ارتباط بین متغیرهای مستقل و وابسته است از این نوع تحقیق استفاده می‌شود.
پس از انتخاب نمونه، با استفاده از متغیرهای مستقل( جریان نقد عملیاتی، سودعملیاتی، اقلام تعهدی جاری، اقلام تعهدی غیرجاری، کل اقلام تعهدی و جریان وجوه) و ارزش بازار شرکت به عنوان متغیر وابسته، به کمک رگرسیون چندمتغیره و ضریب تعیین (R2) و با استفاده از نسخه 7 نرم افزار E-Views به آزمون فرضیات پرداخته شد.
3-2-1 قلمرو مکانی پژوهش
قلمرو مکانی پژوهش حاضر، شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است، که دلایل انتخاب این شرکت ها به عنوان مبنای پژوهش به شرح زیر است:
دسترسی به اطلاعات مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران آسانتر است؛ به خصوص که برخی از اطلاعات به صورت بانک های اطلاعاتی بر روی لوح های فشرده در دسترس هستند.
با توجه به اینکه اطلاعات مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تحت نظارت و بررسی قرار می گیرد، به نظر می رسد اطلاعات مندرج در صورت های مالی این شرکت ها از کیفیت بالاتری برخوردار باشد.
با توجه به لازم الاجرا بودن ضوابط، مقررات و استانداردهای حسابداری مالی در تهیه صورت های مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار به نظر می رسد، اطلاعات مندرج در گزارش های مالی این شرکت ها همگن تر بوده و قابلیت مقایسه بیشتری داشته باشند.
3-2-2 قلمرو زمانی پژوهش
اطلاعات اولیه برای یک دوره 8 ساله از 1382 الی 1389 جمع‌آوری شده است اما بدلیل این‌که اطلاعات مربوط به متغیرمستقل اقلام تعهدی جاری و متغیرکنترل سایر اطلاعات یک دوره تأخیر زمانی دارد، اطلاعات برای الگوهای اصلی از سال 1383 الی 1389 (یک دوره7 ساله) در نظر گرفته می‌شود.
3-2-3 قلمرو موضوعی پژوهش
قلمرو موضوعی پژوهش حاضر «بررسی رابطه اجزای سود با ارزش بازار شرکت‌ها» است.
3-2-4 جامعه، نمونه آماری و روش نمونه‌گیری
جامعه آماری عبارت است از «مقادیری از عناصر مطلوب مورد نظر که حداقل دارای یک صفت مشخص باشند». صفت مشخص صفتی است که بین تمامی عناصر جامعه آماری مشترک است و جامعه آماری را از سایر جوامع متمایز می‌کند(آذرو مؤمنی،1385).
جامعه آماری این تحقیق کلیه شرکت‌های تولیدی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بین سال‌های 1382 الی 1389می‌باشد که، نمونه مورد نظر از بین آن‌ها انتخاب گردیده است.
نمونه عبارت است از «تعداد محدودی از آحاد جامعه آماری که بیانگر ویژگی‌های اصلی جامعه باشد.»
در این تحقیق برای نمونه‌گیری از روش حذف سیستماتیک استفاده شده است؛ به این صورت که پژوهشگر شرایط را برای انتخاب نمونه مورد نظر تعیین می‌نماید و در صورتی که هر عضو جامعه واجد یکی از شرایط نباشد از جامعه حذف و در نهایت باقی‌مانده جامعه، نمونه را تشکیل می‌دهد. این شرایط عبارتند از:
در طی دوره زمانی 1382 الی 1389 عضو بورس اوراق بهادار تهران باشند.
سال مالی شرکت‌های نمونه منتهی به 29 اسفندماه هر سال باشد.
اطلاعات مربوط به صورت‌های مالی در طی دوره زمانی مورد بررسی و ارزش بازار آن‌ها در پایان اسفند هر سال در دسترس باشد.
در نهایت با اعمال شرایط فوق تعداد 83 شرکت حائز شرایط بوده و به عنوان نمونه انتخاب گردید. چگونگی پراکندگی شرکت‌های نمونه در سطح صنایع مختلف در جدول 3-1 منعکس شده است. فهرست اسامی شرکت‌های نمونه در پیوست ارائه گردیده است.
جدول3-1: پراکندگی شرکتهای نمونه در سطح صنایع
ردیف
عنوان صنعت
تعداد شرکت
درصد
1
سایرمحصولات کانی غیرفلزی
11
13.25%
2
استخراج معادن
7
8.43%
3
خودرو و ساخت‌قطعات
15
18.07%
4
مواد و محصولات شیمیایی
23
27.71%
5
فرآورده‌های غذایی و آشامیدنی
6
7.23%
6
فلزات اساسی
10
12.05%
7
فرآورده‌های نفتی
2
2.41%
8
ماشین آلات و دستگاههای برقی
9
10.84%
مجموع
83
100%
تعداد کل شرکتهای موجود در بورس تهران
423
درصد شرکتهای عضو نمونه
20%=100*(423/83)
3-2-5

منبع پایان نامه ارشد درمورد قلام تعهدی، اقلام تعهدی، کیفیت سود

یکسانی قایل می شوند.یافته های باون وهمکاران (1987)حاکی ازاین است که سرمایه گذاران برای جریانهای نقدی نسبت به اقلام تعهدی اهمیت بیشتری قایل می‌شوند.(مایکل، 2001)
نتایج تحقیق ویلسون نشان داد جریانهای نقدی وکل اقلام تعهدی درتبیین بازده سهام وزن بیشتری از سود داردوبه نوبه خود وزن کل اقلام تعهدی از جریانهای نقدی بیشتر است.برنارد واستوبر(1989)در تلاش برای تکرار نتایج تحقیق ویلسون دریافتند که نتایج ویلسون قابل تعمیم به دوره های زمانی دیگر نیست.برنارد واستوبر این فرض را رد کردند که محتوای اطلاعاتی جریانهای نقدی واقلام تعهدی بین کشورها درطول زمان یکنواخت است را رد کردند.لوونیسیم(2004)با بررسی پایداری اقلام تعهدی نشان دادند که رابطه منفی میان اقلام تعهدی وبازده آینده سهام با فرض نبود کارایی در بازار به افراد اجازه می دهد با یافتن این روابط به استفاده از فرصتهای آربیتراژ اقدام کنند وبه منفعت برسند.العطار وحسین(2004)توانایی داده های حسابداری شامل سود،جریانهای نقدی واقلام تعهدی در پیش بینی جریانهای نقدی آینده مورد بررسی قرار دارند ودریافتند که جدا کردن سود به اجزای نقدی وتعهدی، سبب بهبود پیش بینی جریانهای نقدی می شود.
در تحقیقات قبلی همچنین وجود محتوای افزاینده اطلاعاتی سود وجریانهای نقدی با توجه به اجزای غیر منتظره آن بررسی شده است(ریبون21،1986،ویلسون221986،بوئن23 1987،علی1994،عرب مازاریزدی1374)
گامبولا24 وکتزا(1983)به بررسی رابطه میان ارقام حاصل از سود تعهدی وجریانهای نقدی پرداختند.آنها دربررسی های خود نشان دادند که جریانهای نقدی در مقایسه با سود حسابداری فاقداهمیت اطلاعاتی است .نتایج حاصل از تحقیق بوئن ودیگران(1987)نیز نشان داد که استفاده کنندگان از اطلاعات مالی ، سود تعهدی را بر جریانهای نقدی ترجیح می دهند.(ظریف فرد وناظمی،1383)
عده ای از محققین نیز با اشاره به تاثیر شرایط منحصر بفرد هر شرکت مثل اندازه ، نوع صنعت ویا نوع کشور بر روی روابط سودوجریانهای نقدی ، وقوع هر یک از شرایط فوق را عامل مهمی در هنگام انجام تحقیقات مربوط به این موضوع دانستند.(هادگسون 25وکلارک2000،پنبرگ261999،گراهام27 ونایت 2000،چاریتو28ودیگران 2001،بارتو29ودیگران،2001)
به طور کلی یافته های حاصل از تحقیقات پیشین نشان داد که سود دارای محتوای افزاینده اطلاعاتی نسبت به جریانهای نقدی است.اما نتایج مربوط به محتوای افزاینده اطلاعاتی جریانهای نقدی نسبت به سود مشخص نیست.درایران نیز هنوز تحقیق جامعی که رابطه اجزای واقعی سود وجریانهای نقدی با ارزش سهام بررسسی کند،انجام نشده است.این موضوع یکی از انگیزه های اصلی تحقیق حاضر است.(ظریف فرد وناظمی،1383)
2-10 بررسی رابطه بین جریان وجوه نقد، اقلام تعهدی جاری و غیر جاری با ارزش بازار شرکتها
رویکردهای موجود در رابطه با اهمیت گردش وجه نقد واقلام تعهدی جاری وغیرجاری
دو رویکرد اساسی برای بحث در رابطه با اهمیت اقلام گردش وجه نقد واقلام تعهدی جاری وغیرجاری ، به عنوان اقلام اطلاعاتی مرتبط با سود وجود دارد.
دررویکرد اول در نظر می گیرند که سود ومخصوصا گردش وجه نقد، درپیش بینی گردش وجه نقد آتی مفید هستند.برای مثال مطالعه ای که در آمریکا توسط بارتز30 وهمکاران(2001) انجام شده ، که مزیت گردش وجه نقد عملیاتی بر سود را در پیش بینی گردش وجه نقد آتی مفید می دانند.همچنین مطالعه مشابهی توسط سابرامانیام31 وهمکاران(2007) نیز انجام شد وبه نتیجه مشابهی دست یافت. درنتیجه چنین پیش بینی هایی دراین مطالعات، به عنوان یک نتیجه کوتاه مدت در نظر گرفته می شود زیرا در چنین مطالعاتی واضح نیست که گردش وجه نقد عملیاتی وسود در ارزیابی ارزش شرکتها بر یکدیگر مزیت دارند.علاوه بر این ، گردش وجه نقد عملیاتی ، فقط یکی از اجزای گردش وجه نقد آتی به کار رفته در ارزیابی شرکتها است.درنتیجه ، در این رویکرد ارتباط بین توانایی براورد بهترعملکرد توسط گردش وجه نقد عملیاتی وارزش شرکت غیر مستقیم است.
رویکرد دیگر، ارتباط دادن گردش وجه نقد وسایر معیارهای مربوط به قیمت سهام ، از طریق رگرسیونهایی است که متغیر وابسته به ارزش بازار دارند(یا قیمت سهام ویا بازده سهام) .برای مثال ، مطالعات دیچو32(1994) ،فرانسیس33 وهمکاران(2003) ،لیو34 وهمکاران(2002و2007) ومطالعه بین المللی بارتون35(2010)نیز بر اساس این رویکرد هستند.که در این مطالعات متغیری که ارزش بازار را با توجه به مزیتش بهتر توضیح می دهد،بدست می آورند.مثلا در مطالعه بارتون(2010)معیارهای عملکرد جداگانه، شامل گردش وجه نقد عملیاتی ،که به صورت جداگانه بازده را توضیح می دهند ،در نظر گرفته شده است.دراین مطالعات به معیارهای انفرادی متمرکز شده بودند.
درعوض، سایر مطالعات ، بیان می کنندکه اجزائ سود در توضیح بازده یا ارزش بازار مفید هستند.چنین اجزایی ممکن است شامل تجزیه سود به گردش وجه نقدواقلام تعهدی ،یا جریان وجوه واقلام تعهدی بلند مدت باشد.(سعیداکبروهمکاران،2011)
رابطه سود واجزای آن با ارزش بازار شرکتها
یکی از اهداف اساسی صورتهای مالی فراهم کردن اطلاعات مفید در ارزیابی گردش وجه نقد آتی وعدم قطعیت حول آنها است.بنابراین، یکی از اهداف اساسی صورتهای مالی ، فراهم کردن اطلاعاتی است که در ارزیابی شرکت مفید است(لاینتن،200636).
بنابراین با توجه تاریخ گزارشگری، فراهم کردن اطلاعات اجزای سود، به اجزای گردش وجه نقد، اقلام تعهدی وغیر جاری بسیار ضرورت داردومخصوصا که چنین مفهومی درپیش بینی گردش وجه نقد آتی وپرهیز از عدم قطعیت در ارزشیابی شرکتها مفید است.برای مثال،مطالعه اخیری که توسط کریشنان37 وکومار(2008)انجام شد، که در نظر گرفتند ارتباط گردش وجه نقد واقلام تعهدی در میان سطوح سرمایه گذاری متفاوت است که بیان می کند ارزش مربوط گردش وجه نقدواقلام تعهدی می تواند در بین شرکتها متفاوت باشد.باریتو وهمکاران(2001)بیان کردند که ارزش مربوط سود در مورد گردش وجه نقد متمایز نیست و وابسته به گزارشگری مالی وسایر عوامل نهادی است.
مطالعاتی نیز ارزش مربوط گردش وجه نقد واقلام تعهدی را درچارچوب تاثیر بر بازده سهام در نظر می گرفتند.(برای مثال علی38 وپوپ1995، دی وبوارد198939، کلوب40 وچاریتو1999،اندریو 2001).همچنین سردرگمی در مورد جدایی ارزش اقلام تعهدی وگردش وجه نقد وجود دارد.
در تحقیقات مربوط بودن ارزش، الگوهای ارزیابی وبازده مکمل یکدیگر بوده اندومزایا ومعایب ارزشیابی وبازده بوسیله محققان مختلفی بیان شده است(کریستای411987،گو422005، کوتاری 43وزیمرمن،1995و….)
در نتیجه کل این مطالعات، تفسیر می کنند که گردش وجه نقد عملیاتی یا اقلام تعهدی ، دارای اطلاعاتی مرتبط با سود هستند.(سعیداکبروهمکاران2011)بنابراین در این تحقیق ، ما ارزش مربوط اجزای سود شامل گردش وجه نقد عملیاتی ، جریان وجوه،اقلام تعهدی جاری وغیرجاری وکل اقلام تعهدی را بررسی می کنیم.ابتدا ما بررسی می کنیم که گردش وجه نقد عملیاتی وکل اقلام تعهدی دارای ارزش مربوطتری نسبت به سود عملیاتی درتعیین ارزش شرکت هستند.دوما، مطالعه می کنیم که تقسیم بندی جایگزین سود به معیار جریان وجوه واقلام تعهدی غیرجاری دارای ارزش مربوط تری هستند.سوما، مطالعه می کنیم که تقسیم سود به 3جزء گردش وجه نقد، اقلام تعهدی جاری وغیرجاری دارای ارزش مربوط تری نسبت به دو روش دیگر هستند.این 3قسمت ما راقادر می سازد تا ارزش مربوط گردش وجه نقد، اقلام تعهدی جاری وغیرجاری را تحلیل کنیم.بنابراین هدف از این تحقیق،بررسی توانایی سودتعهدی وجریانهای نقدی به عنوان دو معیار سنجش عملکرد شرکتها هستند.
2-11 پیشینه تحقیقات
2-11-1 مروری بر تحقیقات قبلی در ایران
ثقفی وبولو (1388)به بررسی رابطه هزینه حقوق صاحبان سهام با چهارویژگی سود مبتنی بر داده های حسابداری شامل کیفیت اقلام تعهدی ، پایداری، قابلیت پیش بینی وهمواربودن در شرکتهای پذیرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران بین سالهای 1379تا پایان 1384پرداختند.نتایج بدست آمده از آزمون رابطه هزینه حقوق صاحبان سهام و ویژگیهای سود (به صورت جداگانه) ، بیانگرآن است که تنها ویژگی پایداری سود دارای رابطه منفی با هزینه حقوق صاحبان سهام می باشد.همچنین، بررسی ضریب تعیین تعدیل شده تفاضلی دراثر افزودن این متغیرها به مدل پایه ، حاکی ازآن بود که ویژگی پایداری سود دربین ویژگیهای سود بیشترین تاثیر را بر هزینه حقوق صاحبان سهام داشته است.نتایج بدست امده از آزمون رابطه هزینه حقوق صاحبان سهام وویژگیهای سود (به صورت توام)نیز حاکی از آن بوده است که هزینه حقوق صاحبان سهام با ویژگیهای پایداری وهمواربودن سود رابطه معنی دارداشته وبا دوویژگی دیگر فاقد رابطه معنی داربوده است.
ایزدی نیا ودری سده(1389)شواهدی را درباره ویژگیهای مختلف جزء غیر عملیاتی سود حسایداری (سودویژه منهای سود عملیاتی)ارائه دادند. تحلیل ویژگیهای مختلف جزء غیر عملیاتی سود براساس چارچوب ارزش گذاری ارایه شده توسط اولسن انجام پذیرفت. یافته های آن پژوهش داد که جزء غیر عملیاتی سود حسابداری در رابطه با پیش بینی سود غیرعادی آتی وهمچنین در رابطه با ارزش بازار حقوق صاحبان سهام شرکت، دارای محتوای فزاینده اطلاعاتی است.علاوه بر این، جزء غیرعملیاتی سود حسابداری از ویژگیهای ارتباط با ”پیش بینی” ، ارتباط با ”ارزش” و”پیش بینی پذیری” برخوردار است.بالاخره ، یافته های آن پژوهش حاکی از ان بود که مطابق با پیش بینی اولسن ، بین دو ویژگی اجزای سود،یعنی ارتباط با ”پیش بینی” وارتباط با ارزش، رابطه وجود دارد.
ثقفی وکرستانی(1383) در تحقیقی به بررسی وتبیین واکنش بازار به تغییرات سود نقدی وسود غیر منتظره ونیز رابطه بین کیفیت سود وواکنش بازار به تغییرات سود نقدی وسود غیر منتظره پرداختند.کیفیت سود در تحقیق مذکور بر مبنای پایداری سود ، قابلیت پیش بینی سود ورابطه سود وجریان نقدی عملیاتی، با استفاده از مدلهای رگرسیون ارزیابی شد. درآن تحقیق پس از کنترل محیط اطلاعاتی شامل مجموعه فرصتهای سرمایه گذاری، سود نقدی وریسک عملیاتی شرکت ،یافته ها نشان داد:
براساس کیفیت سود مبتینی بر قابلیت پیش بینی سود ، رابطه جریان نقدی عملیاتی وسود ورابطه جریان نقدی عملیاتی واجزای سود ، کیفیت سود رابطه معنی داری با واکنش بازار به افزایش سود نقدی ندارد.
برمبنای کیفیت سودمبتنی برپایداری سود، واکنش بازار به افزایش سود نقدی شرکتها بر خلاف پیش بینی مثبت است.
بر مبنای کیفیت سود مبتنی برپایداری سود، قابلیت پیش بینی سود ورابطه جریان نقدی عملیاتی واجزای سود، کیفیت سود رابطه معنی داری با واکنش بازار به کاهش سود نقدی ندارد.
بر مبنای کیفیت سود مبتنی بر رابطه جریان نقدی عملیاتی وسود، واکنش بازار به کاهش سود نقدی شرکتها مطابق باپیش بینی مثبت است.
بر مبنای کیفیت سود مبتنی بر پایداری سود، قابلیت پیش بینی سود ، رابطه جریان نقدی عملیاتی وسود ورابطه جریان نقدی عملیاتی واجزای سود، کیفیت سود رابطه معنی داری با واکنش بازار به تغییرات سود غیر منتظره ندارد.
مراد زاده فر وهمکاران، (1389)با استفاده از ترکیب جریان نقد آزاد شرکت (FCFF)وجریان نقد ازاد سهامدار(FCFE) ، میزان تاثیر اطلاعات صورت جریان وجوه نقد شرکت را برقیمت سهام بررسی کردند.جامعه آماری آن مطالعه کل شرکتهای غیر مالی دربورس تهران بود که در طول سالهای 83 تا 86 در بورس اوراق بهادار حاضر بوده وسال مالی آنها به 29 اسفند منتهی شود.نتایج نشان داد در سطح کل شرکتها بین جریان نقدآزاد شرکت وقیمت سهام در سطح خطای 5درصد ارتباط معنی داری وجودنداردواین نتیجه گیری در سطح صنایع مختلف